Prioriteit: 🔴 Hoog
In 6 van de 6 examenjaren, als berekening (erfdeel na erfbelasting, 2–3p) en als kennisvraag (legitieme portie, beneficiair aanvaarden).
Wat moet je kunnen?
- Het erfdeel per erfgenaam berekenen, ook na een legaat of eerdere schenking.
- De erfbelasting berekenen met de gegeven vrijstelling en schijven.
- De drie keuzes van een erfgenaam en de legitieme portie uitleggen.
De kern
| Begrip | Betekenis |
|---|---|
| wettelijke verdeling | zonder testament: partner en kinderen erven gelijke delen |
| testament | eigen verdeling, legaten aan anderen (bijvoorbeeld een goed doel) |
| legitieme portie | minimumdeel waar een onterfd kind recht op heeft |
| zuiver aanvaarden | bezittingen én schulden erven, ook als de schulden hoger zijn |
| beneficiair aanvaarden | schulden alleen betalen tot de waarde van de bezittingen |
| verwerpen | niets erven, ook geen schulden |
Erfbelasting berekenen
- Erfdeel bepalen (na legaten).
- Vrijstelling aftrekken → belastbaar bedrag.
- Schijventarief toepassen (de tarieven staan in de opgave).
- Netto erfdeel = erfdeel − erfbelasting.
- Een eerdere schenking kan als voorschot op de erfenis gelden (zie Schenken).
Zo wordt het gevraagd
- “Bereken het bedrag dat [persoon] na betaling van de erfbelasting overhoudt van zijn erfdeel.” (2025-1 vraag 17, 2p).
- Erfenis per kind na een testamentair legaat aan een goed doel, vrijstelling en schijventarief (2026-1 vraag 29, 3p).
- “Hoe heet het gedeelte van de erfenis waarop een onterfd kind toch recht heeft?” (2023-1 vraag 24).
- “Noem de twee andere keuzemogelijkheden die [erfgenaam] heeft op basis van het erfrecht” (2024-1 vraag 14).
Zo formuleer je het antwoord. Rekenvraag in vaste volgorde: (1) de erfenis per erfgenaam (eventueel na een legaat), (2) min de vrijstelling = belastbaar deel, (3) erfbelasting per schijf, (4) erfdeel min erfbelasting. Kennisvraag: gebruik de wettelijke termen (legitieme portie, verwerpen, beneficiair aanvaarden).
Zo scoor je de punten. Bij 2025-1 vraag 17 kost elke fout 1 punt (niet afronden werd niet fout gerekend). Bij 2026-1 vraag 29 (3p) 1p voor het vermogen, 1p voor de erfenis per dochter en 1p voor het bedrag na erfbelasting; doorrekenen met een zelfgekozen beginbedrag leverde alle punten op. Kennisvragen: 1p per juiste term (2024-1 vraag 14).
Uitgewerkt voorbeeld
Erfdeel na erfbelasting (examenstijl, vergelijk 2026-1 vraag 29)
Nalatenschap €400.000, twee kinderen, legaat van €20.000 aan een goed doel. Gegeven: vrijstelling per kind €22.000; tarief 10% tot €150.000 en 20% daarboven (fictieve tarieven zoals in een opgave).
- Erfdeel per kind:
- Belastbaar:
- Erfbelasting:
- Netto erfdeel: €171.400
Valkuilen
- Het tarief van de hoogste schijf over het hele bedrag rekenen.
- De vrijstelling vergeten.
- Zuiver en beneficiair aanvaarden verwisselen.
- Werken met echte tarieven uit je hoofd in plaats van de tabel uit de opgave.
Test jezelf
Een nalatenschap heeft meer schulden dan bezittingen. Wat is voor de erfgenaam de verstandigste keuze?
Beneficiair aanvaarden (of verwerpen): dan hoeft hij de schulden niet uit eigen vermogen te betalen.
Wat is de legitieme portie?
Het deel van de erfenis waar een onterfd kind toch recht op heeft.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2026 tijdvak 2, vraag 11: erfenis van Femm na aftrek van erfbelasting (2p) · antwoord · bijlage
- 2023 tijdvak 1, vraag 25–26: deel van de erfenis en totale belasting bij erfenis en schenking (1p + 4p) · antwoord 25, 26 · bijlage
- 2024 tijdvak 1, vraag 16–17: erfdeel voor en na erfbelasting (2p + 2p) · antwoord 16, 17 · bijlage · uitwerkbijlage
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 6 van de 6 examenjaren — 100%.
Examen Vraag Antwoord Bijlage 2026 tijdvak 1 vraag 29 · 3 punten antwoord bijlage 2026 tijdvak 2 vraag 11 · 2 punten antwoord bijlage 2025 tijdvak 1 vraag 17 · 2 punten antwoord bijlage 2024 tijdvak 1 vraag 14 · 2 punten antwoord bijlage 2024 tijdvak 1 vraag 15 · 4 punten antwoord bijlage · uitwerkbijlage 2024 tijdvak 1 vraag 16 · 2 punten antwoord bijlage · uitwerkbijlage 2024 tijdvak 1 vraag 17 · 2 punten antwoord bijlage 2023 tijdvak 1 vraag 24 · 1 punt antwoord bijlage 2023 tijdvak 1 vraag 25 · 1 punt antwoord bijlage 2023 tijdvak 1 vraag 26 · 4 punten antwoord bijlage 2022 tijdvak 1 vraag 17 · 1 punt antwoord bijlage 2022 tijdvak 1 vraag 21 · 1 punt antwoord bijlage 2021 tijdvak 1 vraag 3 · 2 punten antwoord bijlage 2021 tijdvak 1 vraag 4 · 1 punt antwoord bijlage Toelichting per vindplaats