CE Economie VWO 2023 – Tijdvak I — Digest
Bron: Examenbundel_Compleet_VWO_Economie.pdf, p. 134–159 (opgaven + correctievoorschrift, incl. beoordelingsmodel; ToC-pagina 133 + offset 1). 29 vragen, 60 punten, 6 opgaven.
Opgave 1 — Superstream (streamingdienst, monopolie/oligopolie)
Vraag 1 (2p) — Concept: Intertemporele ruil Format: “Leg uit dat er sprake is van ruilen over tijd bij het beleid van Superstream” (investeren/verlies nemen nu, winst later). Gewicht: licht.
Vraag 2 (2p) — Concept: Marktvormen Format: “Leg uit dat de niet-kostendekkende prijs de opkomst van concurrenten heeft afgeremd” (toetredingsdrempel via prijszetting bij oligopolie/schaalvoordelen). Gewicht: gemiddeld.
Vraag 3 (3p) — Concept: Marktvormen + Prijselasticiteit van de vraag + Prijs, afzet en totale opbrengst Format: “Leg elk van de drie constateringen uit” (marktvormverandering → verschuiving GO-curve → verandering prijselasticiteit → prijsverhoging verhoogt omzet bij inelastische vraag). Gewicht: zwaar (3p, drie concepten in één vraag).
Vraag 4 (2p) — Concept: Winstmaximalisatie en break-even, met Prijs, afzet en totale opbrengst als rekenbasis Format: “Bereken de prijs waarbij Superstream maximale winst behaalt” (MO=MK bij monopolie, GO=200–10Q, MK=2). Gewicht: zwaar (kernberekening).
Vraag 5 (2p) — Concept: Totaal surplus en Pareto-efficiëntie Format: “Leg beide effecten uit op het surplus” (omvang én verdeling, bij overgang niet-kostendekkende prijs → monopolieprijs). Gewicht: gemiddeld.
Opgave 2 — Aruba (vaste wisselkoers, trilemma, conjunctuur)
Vraag 6 (1p) — Concept: Rente, wisselkoers en kapitaalverkeer Format: “Verklaar dat de koppeling van de AWG aan de USD voor een lagere inflatie zorgt” (geïmporteerde prijsstabiliteit via vaste koers). Gewicht: licht.
Vraag 7 (2p) — Concept: Trilemma van het monetair beleid Format: “Leg uit dat de centrale bank van Aruba geen onafhankelijke rentepolitiek kan voeren” (vaste wisselkoers + vrij kapitaalverkeer → geen eigen rentebeleid). Gewicht: zwaar (letterlijke kernvraag over dit concept).
Vraag 8 (2p) — Concept: Rente, wisselkoers en kapitaalverkeer Format: “Leg uit welke ontwikkeling heeft geleid tot een daling van de wisselkoers van de AWG” (toerisme omhoog vs. investeringen omlaag, netto-effect via vraag/aanbod valuta). Gewicht: gemiddeld.
Vraag 9 (2p) — Concept: Rente, wisselkoers en kapitaalverkeer Format: “Toon met een berekening aan hoeveel AWG door de centrale bank wordt opgekocht” om de koersdaling tegen te gaan (valuta-interventie, Qv=Qa oplossen bij vaste koers). Gewicht: zwaar (rekenkundige kern van valutamarktinterventie).
Vraag 10 (2p) — Concept: Inkomensongelijkheid (Gini en percentielenratio) Format: “Leg uit dat de Gini-coëfficiënt van de primaire inkomens kan stijgen” (recessie raakt laagbetaalde toerismesector onevenredig). Gewicht: gemiddeld.
Vraag 11 (2p) — Concept: Arbeidsmarkt aanbod en vraag Format: “Leg uit dat de verlaging van de belastingtarieven kan leiden tot een toename van de werkgelegenheid” (netto loon omhoog → arbeidsaanbod/vraag-effect, recessiebestrijding). Gewicht: gemiddeld.
Opgave 3 — Bij wanbetaling afrekenen (kredietverzekering, principaal-agent)
Vraag 12 (3p) — Concept: Principaal-agentrelatie Format: “Leg dit principaal-agentprobleem uit en geef aan welke verzekeringsvoorwaarde dit probleem kan verminderen” (kredietverzekeraar wordt principaal, inkopend bedrijf agent). Gewicht: zwaar (3p, kernvraag met verzekeringscontext).
Vraag 13 (2p) — Concept: Averechtse selectie en moral hazard Format: “Leg uit welke twee verzekeringsvoorwaarden moral hazard door leveranciers kunnen verminderen.” Gewicht: zwaar (2 van de 4 verzekeringsvoorwaarden moeten gekoppeld worden aan moral hazard).
Vraag 14 (2p) — Concept: Averechtse selectie en moral hazard Format: “Leg uit welke voorwaarde het risico op averechtse selectie voor de verzekeraar vermindert” (bonus-malussysteem). Gewicht: zwaar (tweede vraag over dit concept in dezelfde opgave, expliciet onderscheid moral hazard vs. averechtse selectie).
Vraag 15 (2p) — Concept: Risico en risicoaversie Format: “Bereken de totale verzekeringspremie” (verwacht schadebedrag per contractgroep + 20% opslag, gewogen over drie contractcategorieën). Gewicht: gemiddeld (rekenkundige toepassing van verwachte-schade-premie).
Opgave 4 — Achter het net vissen (visserij, common-pool resource, heffing/quotum)
Vraag 16 (3p) — Concept: Collectieve goederen en meeliftersgedrag, met Marktevenwicht als rekenbasis Format: “Laat aan de hand van een berekening zien dat de stelling klopt” (bij evenwicht op de collectieve vismarkt groeit de visvangst structureel harder dan de visstand kan aanvullen — uitputting versnelt). Gewicht: zwaar (3p, kernberekening van het put-visserij-probleem).
Vraag 17 (3p) — Concept: Individuele en collectieve aanbodlijn, met Collectieve goederen en meeliftersgedrag als kader Format: “Leg de reactie van econoom Haddok uit met behulp van figuur 1” (investeringen verschuiven individuele MK-curve → collectief evenwicht verandert → overbevissing verslechtert verder). Gewicht: zwaar (3p, drieledige redenering).
Vraag 18 (2p) — Concept: Overheidsingrijpen — heffingen en subsidies, met Externe effecten als onderliggend probleem Format: “Bereken op basis van het model de nieuwe marktprijs en de heffing per ton vis om de overbevissing te stoppen” (visvangst = groei visstand als doelstelling). Gewicht: zwaar (rekenkundige kern: optimale Pigouviaanse heffing).
Vraag 19 (2p) — Concept: Externe effecten Format: “Benoem deze twee voorwaarden” (voor een effectief vergunningen-/quotumsysteem om overbevissing te stoppen). Gewicht: gemiddeld.
Opgave 5 — Belastingverhoging (multiplier, IS-MB-GA, Keynes vs. monetarisme)
Vraag 20 (2p) — Concept: Conjunctuurpolitiek — begrotingsbeleid Format: “Leg de bewering van Kempes uit. Bereken daarvoor eerst de grootte van de multiplier van de algemene heffingskorting” (nominale bbp-daling > daling heffingskorting door multipliereffect). Gewicht: zwaar (rekenkundige kern: multiplierberekening).
Vraag 21 (2p) — Concept: GA-curve Format: “Leg de verschuiving langs de GA0-curve uit” (bij daling bbp door lagere heffingskorting). Gewicht: gemiddeld.
Vraag 22 (2p) — Concept: GA-curve, met IS-MB-GA-model — conjunctuuranalyse als kader Format: “Leg uit dat de GA-curve zal verschuiven over de tijd” (aanpassing van inflatieverwachtingen/lonen na verloop van tijd). Gewicht: gemiddeld.
Vraag 23 (2p) — Concept: IS-MB-GA-model — conjunctuuranalyse, met MB-curve als deelconcept Format: “Leg de conclusie van Kempes uit” (bij een hogere vaste rente van de centrale bank moet de overheid extra bezuinigen om hetzelfde begrotingsdoel te bereiken). Gewicht: zwaar (kernredenering rond rentebeleid en begrotingsdoelstelling).
Vraag 24 (2p) — Concept: IS-curve, met Economische scholen — Keynesianen, monetaristen en klassieken als kader Format: “Leg de stelling van Tango uit. Betrek de helling van de IS-curve in je antwoord” (monetaristische visie: minder renteverlaging nodig bij een vlakkere/steilere IS-curve). Gewicht: zwaar (expliciete koppeling helling IS-curve aan economische school).
Opgave 6 — Circulaire economie (groen bbp, externe effecten, berovingsprobleem)
Vraag 25 (2p) — Concept: Groen bbp Format: “Leg uit dat een circulaire economie het groen bbp kan verhogen” (minder put van niet-hernieuwbare grondstoffen/milieuschade meegewogen). Gewicht: gemiddeld.
Vraag 26 (2p) — Concept: Marktevenwicht Format: “Leg de opmerking van het onderzoeksbureau uit” (uitputting grondstoffen → prijsstijging via marktwerking → recyclingstroom A neemt toe). Gewicht: gemiddeld.
Vraag 27 (1p) — Concept: Externe effecten Format: “Verklaar dat statiegeld op plastic flesjes de maatschappelijke kosten verlaagt” (interne prikkel tot inleveren vermindert zwerfafval/externe kosten). Gewicht: licht.
Vraag 28 (2p) — Concept: Winstmaximalisatie en break-even, met Berovingsprobleem en verzonken kosten als context Format: “Bereken de maximale prijs die Schoon kan bieden voor de inkoop van afval om break-even te produceren” (opbrengst − variabele kosten − constante kosten = 0, met verzonken-kostenaandeel genoemd). Gewicht: zwaar (rekenkundige kern).
Vraag 29 (2p) — Concept: Berovingsprobleem en verzonken kosten Format: “Leg uit dat Schoon te maken heeft met een berovingsprobleem” (relatie-specifieke investering in verwerkingsinstallatie, Cirkel eist na de investering een hogere prijs). Gewicht: zwaar (letterlijke kernvraag, sluit de opgave af).
Correctievoorschrift — vakspecifieke regel
Locatie: correctievoorschrift (sectie 3, Vakspecifieke regels) Concept: Rekenvaardigheden economie Formulering: identiek aan 2025-tijdvakII — “Voor rekenfouten worden geen scorepunten afgetrokken… schattingscontrole… maximum van drie scorepunten voor het hele examen… elke juiste manier van afronding goed rekenen (tenzij anders geëist).” Relevant voor alle rekenvragen dit tijdvak: 4, 9, 15, 16, 17, 18, 20, 28. Gewicht: gemiddeld (generieke regel, direct bepalend voor scoring bij 8 van de 29 vragen).
Telling per concept (aantal vragen waarin geraakt, dit tijdvak)
| Concept | # vragen | Vraagnummers | Gewicht |
|---|---|---|---|
| Rente, wisselkoers en kapitaalverkeer | 3 | 6, 8, 9 | zwaar |
| Marktvormen | 2 | 2, 3 | gemiddeld |
| Berovingsprobleem en verzonken kosten | 2 | 28, 29 | zwaar |
| Averechtse selectie en moral hazard | 2 | 13, 14 | zwaar |
| GA-curve | 2 | 21, 22 | gemiddeld |
| IS-MB-GA-model — conjunctuuranalyse | 2 | 22, 23 | zwaar |
| Winstmaximalisatie en break-even | 2 | 4, 28 | zwaar |
| Externe effecten | 2 | 18, 19, 27 | gemiddeld |
| Collectieve goederen en meeliftersgedrag | 2 | 16, 17 | zwaar |
| Overheidsingrijpen — heffingen en subsidies | 1 | 18 | zwaar |
| Prijs, afzet en totale opbrengst | 2 | 3, 4 | gemiddeld |
| Prijselasticiteit van de vraag | 1 | 3 | gemiddeld |
| Intertemporele ruil | 1 | 1 | licht |
| Totaal surplus en Pareto-efficiëntie | 1 | 5 | gemiddeld |
| Trilemma van het monetair beleid | 1 | 7 | zwaar |
| Inkomensongelijkheid (Gini en percentielenratio) | 1 | 10 | gemiddeld |
| Arbeidsmarkt aanbod en vraag | 1 | 11 | gemiddeld |
| Principaal-agentrelatie | 1 | 12 | zwaar |
| Risico en risicoaversie | 1 | 15 | gemiddeld |
| Individuele en collectieve aanbodlijn | 1 | 17 | zwaar |
| Conjunctuurpolitiek — begrotingsbeleid | 1 | 20 | zwaar |
| MB-curve | 1 | 23 (deelconcept) | licht |
| IS-curve | 1 | 24 | zwaar |
| Economische scholen — Keynesianen, monetaristen en klassieken | 1 | 24 | zwaar |
| Groen bbp | 1 | 25 | gemiddeld |
| Marktevenwicht | 2 | 16, 26 | gemiddeld |
| Rekenvaardigheden economie | 1 | correctievoorschrift (relevant bij 4, 9, 15, 16, 17, 18, 20, 28) | gemiddeld |
26 van de ~78 Stap 1-concepten geraakt in dit tijdvak.