Digest CE VWO Economie — 2024 tijdvak II
29 vragen, 59 punten, 6 opgaven. Uitwerkbijlage hoort bij vraag 15 (curven tekenen + tabel) en vraag 20 (arcering producentensurplus).
Opgave 1 — Duopolis (vraag 1-5)
Vraag 1 (1p) — vraag + correctievoorschrift
- Concept:
Marktvormen - Concept:
Prijs- en afzetbepaling per marktvorm - Frasering: “Bereken de prijs … als [bedrijf] monopolist is en de sociale norm hanteert” — prijs afleiden uit vraagfunctie bij gegeven afzetdoelstelling (niet winstmaximalisatie).
- Gewicht: licht (1p, rekenvraag)
Vraag 2 (2p) — vraag (matrix 1) + correctievoorschrift
- Concept:
Speltheorie pay-off matrix en spelboom - Concept:
Kostensoorten (TK, TCK, TVK, GTK, MK) - Concept:
Winstmaximalisatie en break-even - Frasering: “Toon met een berekening aan dat de winst … € X bedraagt” — cel uit pay-off matrix narekenen (marktprijs bepalen uit totale afzet, dan TO – TK).
- Gewicht: gemiddeld
Vraag 3 (3p) — vraag + correctievoorschrift
- Concept:
Speltheorie pay-off matrix en spelboom - Concept:
Nash-evenwicht - Concept:
Herhaalde spelen en reputatie - Frasering: “Leg de conclusie van de manager uit” — dominante strategie bepalen uit matrix, en reactie van tegenspeler op basis van diens bedrijfsdoel voorspellen in herhaald spel.
- Gewicht: zwaar (3p, meerstaps redenering)
Vraag 4 (2p) — vraag + correctievoorschrift
- Concept:
Prijsdiscriminatie - Frasering: “Beargumenteer of het plan voldoet aan de twee voorwaarden van prijsdiscriminatie” — scheiden van deelmarkten + voorkomen van doorverkoop, toegepast op een concrete casus (kortingscode op naam).
- Gewicht: gemiddeld
Vraag 5 (2p) — vraag (spelboom 1) + correctievoorschrift
- Concept:
Speltheorie pay-off matrix en spelboom - Concept:
Strategisch inzicht - Frasering: “Leg uit welke uitkomst tot stand zal komen. Noem daarbij getallen uit de spelboom” — backward induction door een spelboom met sequentiële zetten van twee partijen.
- Gewicht: gemiddeld
Opgave 2 — Schuiven met schuld (vraag 6-10)
Vraag 6 (2p) — vraag (figuur 1, economische kringloop) + correctievoorschrift
- Concept:
Economische kringloop - Concept:
Begrotingssaldo en Stabiliteits- en groeipact - Frasering: “Bereken of het overheidssaldo aan deze eis voldoet” — overheidstekort (B–O) berekenen uit kringloopgrootheden en toetsen aan de 3%-bbp-norm.
- Gewicht: gemiddeld
Vraag 7 (2p) — vraag + correctievoorschrift
- Concept:
Automatische stabilisatoren - Concept:
Belastingstelsel - Frasering: “Leg uit dat bij progressieve inkomstenbelastingen de effectieve vraag … minder hard daalt dan bij proportionele belastingen” — werking van progressieve belasting als automatische stabilisator.
- Gewicht: gemiddeld
Vraag 8 (2p) — vraag + correctievoorschrift
- Concept:
Keynesiaans kruis - Concept:
Conjunctuurpolitiek — begrotingsbeleid - Frasering: “Leg de stelling van de econoom uit” (open economie, beperkt effect van stimulerend begrotingsbeleid) — importlek verzwakt de bestedingsmultiplier.
- Gewicht: gemiddeld
Vraag 9 (2p) — vraag (tabel 1) + correctievoorschrift
- Concept:
Nominale versus reële grootheden - Concept:
Rekenvaardigheden economie - Frasering: “Bereken … de procentuele toename van de nominale waarde van de staatsschuld … Neem [jaar] als basisjaar” — indexcijferreeks (bbp-groei x schuldquote) doorrekenen over meerdere jaren.
- Gewicht: gemiddeld
Vraag 10 (2p) — vraag + correctievoorschrift
- Concept:
Overheid en intertemporele ruil (staatsschuld) - Concept:
Belastingspreiding in de tijd - Frasering: “Leg de bewering van de econoom uit” — anticyclisch begrotingsbeleid → staatsschuld → lasten bij toekomstige belastingbetalers.
- Gewicht: gemiddeld
Opgave 3 — Beleidsdilemma (vraag 11-15)
Vraag 11 (1p) — vraag + correctievoorschrift
- Concept:
Werkloosheidsoorten - Frasering: “Geef een verklaring dat er … sprake is van natuurlijke werkloosheid” — oorzaken noemen (te weinig arbeidsplaatsen, vakbondsmacht, minimumloon).
- Gewicht: licht
Vraag 12 (2p) — vraag (IS-MB-GA figuur) + correctievoorschrift
- Concept:
IS-curve - Concept:
IS-MB-GA-model — conjunctuuranalyse - Frasering: “Leg uit dat de laagconjunctuur leidt tot een lagere inflatie en een lagere productie” — verschuiving IS-curve doorredeneren naar output gap en inflatie.
- Gewicht: gemiddeld
Vraag 13 (2p) — vraag + correctievoorschrift
- Concept:
GA-curve - Concept:
Economische scholen — Keynesianen, monetaristen en klassieken - Frasering: “Geef aan welke curve anders had moeten worden getekend en leg uit hoe deze curve zal verlopen” — klassieke aanname (verticale GA-curve, geen effect begrotingsbeleid op productie).
- Gewicht: gemiddeld
Vraag 14 (2p) — vraag + correctievoorschrift
- Concept:
Overheid en intertemporele ruil (staatsschuld) - Concept:
Rente, wisselkoers en kapitaalverkeer - Frasering: “Leg de stelling van de regeringsleiders uit” — hoge staatsschuldquote → risicopremie op staatsobligaties → begrotingsruimte beperkt.
- Gewicht: gemiddeld
Vraag 15 (3p) — vraag + uitwerkbijlage (curven tekenen + tabel r/π invullen) + correctievoorschrift
- Concept:
MB-curve - Concept:
IS-MB-GA-model — conjunctuuranalyse - Frasering: “Geef de aanpassing van de economie weer over de tijd” — dynamisch: GA- en MB-curve stapsgewijs laten schuiven tot output gap nul, eindwaarden r en π aflezen/berekenen.
- Gewicht: zwaar (3p, tekenvraag + berekening, expliciet gekoppeld aan uitwerkbijlage)
Opgave 4 — Stikstofheffing (vraag 16-21)
Vraag 16 (1p) — vraag + correctievoorschrift
- Concept:
Externe effecten - Concept:
Overheidsingrijpen — heffingen en subsidies - Frasering: “Geef een verklaring dat een … heffing via de producenten kan leiden tot een afname van de … uitstoot” — heffing internaliseert extern effect, twee kanalen (investeren in schonere techniek / afwenteling op prijs).
- Gewicht: licht
Vraag 17 (2p) — vraag (Armington-elasticiteit formule) + correctievoorschrift
- Concept:
Kruislingse elasticiteit(dichtstbijzijnde match; examen gebruikt specifiek de “Armington-elasticiteit” — substitutie tussen binnenlands en geïmporteerd product — waarvoor geen aparte notitie bestaat; overweeg een aanvullende notitie) - Frasering: “Leg uit dat een grotere Armington-elasticiteit leidt tot een hogere binnenlandse effectiviteit van de heffing” — substitutie-redenering, vergelijkbaar met kruislingse-elasticiteitslogica maar dan tussen twee varianten (herkomst) van hetzelfde product.
- Gewicht: gemiddeld
Vraag 18 (2p) — vraag (figuur 1: GO, MK) + correctievoorschrift
- Concept:
Kostensoorten (TK, TCK, TVK, GTK, MK) - Concept:
Winstmaximalisatie en break-even - Frasering: “Toon met een berekening aan dat de binnenlandse prijs … € X per ton is” — TO/MO afleiden uit GO-functie, MO = MK1 oplossen na kostenstijging.
- Gewicht: gemiddeld
Vraag 19 (2p) — vraag + correctievoorschrift
- Concept:
Kruislingse elasticiteit(zelfde kanttekening als vraag 17 — Armington-elasticiteit) - Concept:
Rekenvaardigheden economie - Frasering: “Bereken de hoogte van de Armington-elasticiteit” — procentuele prijsverandering en procentuele volumeverandering import berekenen en delen.
- Gewicht: gemiddeld
Vraag 20 (3p) — vraag + uitwerkbijlage (arcering in figuur) + correctievoorschrift
- Concept:
Consumenten- en producentensurplus - Frasering: “Analyseer het effect … op het producentensurplus … Arceer in de figuur in de uitwerkbijlage” — verandering producentensurplus visueel aangeven + verklaren (productiedaling, MK stijgt meer dan prijs).
- Gewicht: zwaar (3p, tekenvraag gekoppeld aan uitwerkbijlage)
Vraag 21 (2p) — vraag + correctievoorschrift
- Concept:
Externe effecten - Frasering: “Leg uit dat de mondiale maatschappelijke kosten … kunnen stijgen” — weglek van productie/vervuiling naar buurlanden met minder milieuregels (grensoverschrijdend extern effect).
- Gewicht: gemiddeld
Opgave 5 — Cyberrisicoverzekering (vraag 22-26)
Vraag 22 (1p) — vraag (tabel 1) + correctievoorschrift
- Concept:
Risico en risicoaversie - Concept:
Verzekeren - Frasering: “Bij welke van de twee klantengroepen is het risico voor de verzekeraar het hoogst? Verklaar je antwoord” — verwachte schade = kans x schadebedrag, groepen vergelijken.
- Gewicht: licht
Vraag 23 (3p) — vraag + correctievoorschrift
- Concept:
Principaal-agentrelatie - Concept:
Asymmetrische informatie - Frasering: “Leg uit dat er bij [groep] sprake is van een principaal-agentprobleem en bij [andere groep] niet” — tegengestelde belangen + controleerbaarheid, contrast tussen werknemer-in-loondienst en zzp’er.
- Gewicht: zwaar (3p, meerdere deelstappen)
Vraag 24 (2p) — vraag + correctievoorschrift
- Concept:
Averechtse selectie en moral hazard - Frasering: “Leg uit dat de preventie-eisen het risico op averechtse selectie verminderen” — lagere kosten door preventie-eis → lagere premie → goede risico’s blijven verzekerd.
- Gewicht: gemiddeld
Vraag 25 (2p) — vraag + correctievoorschrift
- Concept:
Verschuiving van de vraaglijn - Frasering: “Leg uit dat een eigen risico leidt tot zowel een verschuiving van de vraaglijn als een verschuiving langs de vraaglijn” — expliciet onderscheid shift vs. beweging langs de lijn, toegepast op verzekeringsvraag.
- Gewicht: gemiddeld
Vraag 26 (3p) — vraag + correctievoorschrift
- Concept:
Winstmaximalisatie en break-even - Concept:
Rekenvaardigheden economie - Concept:
Verzekeren - Frasering: “Bereken de hoogte van de winst” — meerstaps kostprijs-/omzetberekening (schadekosten, administratiekosten, constante kosten vs. premie-omzet) tot nettowinst.
- Gewicht: zwaar (3p, langste rekenvraag van dit tijdvak)
Opgave 6 — Trilemma (vraag 27-29)
Vraag 27 (2p) — vraag (figuur 1, trilemma) + correctievoorschrift
- Concept:
Trilemma van het monetair beleid - Concept:
Rente, wisselkoers en kapitaalverkeer - Frasering: “Leg uit dat bij beleidsoptie [X] internationaal kapitaalverkeer moet worden beperkt” — renteverschil → kapitaalstroom → wisselkoersdruk → noodzaak kapitaalbeperking bij vaste wisselkoers + eigen rentebeleid.
- Gewicht: gemiddeld
Vraag 28 (2p) — vraag + correctievoorschrift
- Concept:
Trilemma van het monetair beleid - Concept:
Monetair beleid en de ECB - Frasering: “Leg uit dat het voeren van dezelfde rente tot verdere conjuncturele problemen in beide landen leidt” — one-size-fits-all rente bij asymmetrische conjunctuur tussen twee landen (muntunie-redenering).
- Gewicht: gemiddeld
Vraag 29 (2p) — vraag + correctievoorschrift
- Concept:
EMU en optimale valutagebieden - Concept:
Arbeidsmarkt aanbod en vraag - Frasering: “Kies een van de twee voorwaarden en leg uit dat deze voorwaarde tot een evenwichtige arbeidsmarkt kan leiden” — arbeidsmobiliteit of loon-/prijsrigiditeit als aanpassingsmechanisme (OCA-criteria), keuzevraag.
- Gewicht: gemiddeld
Telling per concept (aantal vragen waarin het voorkwam)
| Concept | Aantal vragen | Vraagnummers |
|---|---|---|
| Speltheorie pay-off matrix en spelboom | 3 | 2, 3, 5 |
| Rekenvaardigheden economie | 3 | 9, 19, 26 |
| Externe effecten | 2 | 16, 21 |
| Kostensoorten (TK, TCK, TVK, GTK, MK) | 2 | 2, 18 |
| Winstmaximalisatie en break-even | 3 | 2, 18, 26 |
| Kruislingse elasticiteit | 2 | 17, 19 (approximatie voor Armington-elasticiteit) |
| Overheid en intertemporele ruil (staatsschuld) | 2 | 10, 14 |
| Trilemma van het monetair beleid | 2 | 27, 28 |
| Rente, wisselkoers en kapitaalverkeer | 2 | 14, 27 |
| Verzekeren | 2 | 22, 26 |
| IS-MB-GA-model — conjunctuuranalyse | 2 | 12, 15 |
| Marktvormen | 1 | 1 |
| Prijs- en afzetbepaling per marktvorm | 1 | 1 |
| Nash-evenwicht | 1 | 3 |
| Herhaalde spelen en reputatie | 1 | 3 |
| Prijsdiscriminatie | 1 | 4 |
| Strategisch inzicht | 1 | 5 |
| Economische kringloop | 1 | 6 |
| Begrotingssaldo en Stabiliteits- en groeipact | 1 | 6 |
| Automatische stabilisatoren | 1 | 7 |
| Belastingstelsel | 1 | 7 |
| Keynesiaans kruis | 1 | 8 |
| Conjunctuurpolitiek — begrotingsbeleid | 1 | 8 |
| Nominale versus reële grootheden | 1 | 9 |
| Belastingspreiding in de tijd | 1 | 10 |
| Werkloosheidsoorten | 1 | 11 |
| IS-curve | 1 | 12 |
| GA-curve | 1 | 13 |
| Economische scholen — Keynesianen, monetaristen en klassieken | 1 | 13 |
| MB-curve | 1 | 15 |
| Overheidsingrijpen — heffingen en subsidies | 1 | 16 |
| Consumenten- en producentensurplus | 1 | 20 |
| Risico en risicoaversie | 1 | 22 |
| Principaal-agentrelatie | 1 | 23 |
| Asymmetrische informatie | 1 | 23 |
| Averechtse selectie en moral hazard | 1 | 24 |
| Verschuiving van de vraaglijn | 1 | 25 |
| Monetair beleid en de ECB | 1 | 28 |
| EMU en optimale valutagebieden | 1 | 29 |
| Arbeidsmarkt aanbod en vraag | 1 | 29 |
Totaal geraakte concepten: 38 (van de ~78 Stap 1-notities in de Vault).
Zwaarst bevraagde thema’s dit tijdvak: speltheorie/pay-off matrix (opgave 1, 3 vragen), rekenvaardigheid/meerstaps berekeningen (3 vragen, vnl. in opgave 4 en 5), en het IS-MB-GA-model incl. uitwerkbijlage-tekenvraag (opgave 3). Geen enkele vraag raakt domein A (bijv. brede welvaart, Pareto-efficiëntie) direct — dit tijdvak leunt zwaar op domein D (markt/speltheorie) en I (conjunctuur/begrotings- en monetair beleid), met opgave 4-5 als domein-overstijgende toepassing (externe effecten, verzekeringseconomie).
Notitie-hiaat gesignaleerd: er is geen aparte Stap 1-notitie voor de “Armington-elasticiteit” (substitutie tussen binnenlands en geïmporteerd product bij eenzelfde goed), gebruikt in vraag 17 en 19. Kruislingse elasticiteit is de dichtstbijzijnde bestaande notitie maar dekt de lading niet volledig — overweeg een aparte notitie of uitbreiding.