Prioriteit: π΄ Hoog
In 8 van de 8 examenjaren, 1 tot 3 vragen per tijdvak (meestal 2p), vaak als schakel in een redenering over lonen, inflatie of groei.
Wat moet je kunnen?
- De begrippen beroepsbevolking, werkgelegenheid, vacatures en werkloosheid gebruiken en berekenen.
- Beredeneren wat een maatregel (belastingverlaging, AOW-leeftijd, ontslagrecht) doet met aanbod, vraag en loon.
- De rol van flexwerk bij conjunctuurschommelingen uitleggen.
De kern
| Begrip | Definitie |
|---|---|
| arbeidsaanbod | beroepsbevolking: werkenden + werklozen die actief zoeken |
| arbeidsvraag | werkgelegenheid (bezette banen) + vacatures |
| werkloosheid | werklozen / beroepsbevolking Γ 100% |
| arbeidsdeelname | beroepsbevolking / bevolking in de werkende leeftijd Γ 100% |
| krapte | arbeidsvraag > arbeidsaanbod β loon stijgt |
Veelgebruikte redeneringen
- Lagere belasting op arbeid: netto loon stijgt β werken loont meer β arbeidsaanbod β; of lagere loonkosten β arbeidsvraag β.
- Hogere AOW-leeftijd: mensen blijven langer werken β arbeidsaanbod β β minder krapte β loonstijging vlakt af.
- Flexibele schil (tijdelijke contracten, zzp): in een laagconjunctuur verdwijnen eerst flexbanen, in een hoogconjunctuur komen ze snel terug. Dat dempt de schommeling van de vaste lonen.
- Loonkosten per product = loon / arbeidsproductiviteit: stijgt het loon harder dan de productiviteit, dan stijgen de kosten en de prijzen.
Zo wordt het gevraagd
- βLeg uit dat de versoepeling van het ontslagrecht leidt tot minder risico bij werkgevers en β¦ toename van de werkgelegenheid.β (2025-2 vraag 22).
- βBereken hoeveel procent de beroepsbevolking naar verwachting krimpt in de periode 2020 tot 2040.β (2021-3 vraag 21).
- βLeg uit dat de flexibele schil ervoor zorgt dat de loongroei minder afneemt in een laagconjunctuur β¦β (2022-1 vraag 18).
- βLeg uit dat de verlaging van de belastingtarieven kan leiden tot een toename van de werkgelegenheid.β (2023-1 vraag 11).
Zo formuleer je het antwoord. Bij een uitlegvraag schrijf je een keten van twee schakels die aansluit bij de context: oorzaak (lagere ontslagkosten, hoger besteedbaar inkomen) β gevolg voor de vraag of het aanbod van arbeid β gevolg voor werkgelegenheid of loon. Bij een rekenvraag bereken je eerst de beroepsbevolking (arbeidsdeelname Γ bevolking in de werkende leeftijd) en pas daarna de procentuele verandering.
Zo scoor je de punten. Meestal 2p, 1p per juiste schakel. Kies de kant van de markt die de vraag bedoelt: bij 2023-1 vraag 11 leverde een antwoord via het aanbod van arbeid geen punten op.
Uitgewerkt voorbeeld
Krimp van de beroepsbevolking (examenstijl, vergelijk 2021-3 vraag 21)
2020: 13,0 miljoen mensen in de werkende leeftijd, arbeidsdeelname 71%. 2040: 12,6 miljoen, arbeidsdeelname 70%.
- 2020: miljoen
- 2040: miljoen
- β4,4%
Redeneerketen (examenstijl, vergelijk 2022-3 vraag 23)
Hoe verlaagt een hogere pensioenleeftijd de i/a-ratio (inactieven per actieve)?
- Ouderen blijven langer werken: meer actieven (de noemer a stijgt).
- Ze krijgen later een uitkering: minder inactieven.
- Beide verlagen de verhouding i/a.
Valkuilen
- Werkgelegenheid en arbeidsvraag gelijkstellen (vacatures vergeten).
- Werklozen die niet actief zoeken tot de beroepsbevolking rekenen.
- Bij een belastingmaatregel niet aangeven welke kant (aanbod of vraag) verandert.
- Percentages van verschillende bases optellen in plaats van eerst absolute aantallen te berekenen.
Test jezelf
De beroepsbevolking is 9,23 miljoen en er zijn 450.000 werklozen. Hoe hoog is de werkloosheid?
.
Waarom kan krapte op de arbeidsmarkt tot inflatie leiden?
Lonen stijgen harder dan de productiviteit β loonkosten per product stijgen β bedrijven verhogen hun prijzen.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 8 van de 8 examenjaren β 100%.
Examen Vraag Antwoord Bijlage 2026 tijdvak 1 vraag 21 Β· 2 punten antwoord β 2025 tijdvak 1 vraag 19 Β· 2 punten antwoord uitwerkbijlage 2025 tijdvak 2 vraag 22 Β· 2 punten antwoord β 2024 tijdvak 1 vraag 10 Β· 2 punten antwoord β 2024 tijdvak 2 vraag 29 Β· 2 punten antwoord β 2023 tijdvak 1 vraag 11 Β· 2 punten antwoord β 2022 tijdvak 1 vraag 18 Β· 2 punten antwoord β 2022 tijdvak 1 vraag 19 Β· 2 punten antwoord β 2022 tijdvak 2 vraag 3 Β· 2 punten antwoord β 2022 tijdvak 2 vraag 6 Β· 2 punten antwoord β 2022 tijdvak 2 vraag 16 Β· 3 punten antwoord β 2022 tijdvak 3 vraag 23 Β· 2 punten antwoord β 2022 tijdvak 3 vraag 26 Β· 2 punten antwoord β 2021 tijdvak 3 vraag 1 Β· 2 punten antwoord β 2021 tijdvak 3 vraag 21 Β· 2 punten antwoord β 2021 tijdvak 3 vraag 22 Β· 3 punten antwoord β 2019 tijdvak 1 vraag 1 Β· 2 punten antwoord β 2019 tijdvak 1 vraag 2 Β· 2 punten antwoord β 2019 tijdvak 1 vraag 20 Β· 3 punten antwoord β 2019 tijdvak 2 vraag 20 Β· 2 punten antwoord β 2018 tijdvak 1 vraag 28 Β· 1 punt antwoord β 2018 tijdvak 2 vraag 10 Β· 2 punten antwoord β 2018 tijdvak 2 vraag 20 Β· 2 punten antwoord β 2018 tijdvak 2 vraag 23 Β· 2 punten antwoord β Toelichting per vindplaats
- 2026 tijdvak 1: vraag 21
- 2025 tijdvak 2: vraag 22
- 2025 tijdvak 1: vraag 19
- 2024 tijdvak 2: vraag 29
- 2024 tijdvak 1: vraag 10(sec)
- 2023 tijdvak 1: vraag 11
- 2022 tijdvak 3: vraag 23, 26 (mechanisme)
- 2022 tijdvak 2: vraag 3, 6, 16
- 2022 tijdvak 1: vraag 18, 19
- 2021 tijdvak 3: vraag 1, 21, 22
- 2019 tijdvak 2: vraag 20
- 2019 tijdvak 1: vraag 1, 2, 20
- 2018 tijdvak 2: vraag 10, 20, 23
- 2018 tijdvak 1: vraag 28(sec)
Ondersteunende onderwerpen
- (geen)