Scheikunde 2026-tijdvak2-digest

Scheikunde CE VWO 2026 tijdvak 2 — digest

Bron: CE-2026-vwo-Scheikunde-tijdvak2-opgaven.pdf + -correctievoorschrift.pdf (losse examenbestanden, geen offset nodig). Contexten: Fischer-Tropsch (vraag 1-6, synthesegas naar vloeibare brandstoffen), DNA-analyse (vraag 7-12, Sanger-sequencing en gelelektroforese), Polydopamine (vraag 13-20, hechtend polymeer uit dopamine/catechol), Alternatieve brandstoffen (vraag 21-25, metaalbrandstoffen en stoom-reforming). 25 vragen, max. 64 punten.

Reactievergelijkingen opstellen

• Vraagnummer(s): 1, 13, 15, 18, 23
• Waar: vraag (structuurformules/molecuulformules/halfreacties) + correctievoorschrift
• Frequentie: 5 vragen, sterk terugkerend patroon
• Typisch vraagformat/frasering: “Geef de reactievergelijking voor de vorming van een alkaan via de Fischer-Tropsch-reactie. Gebruik CnH2n+2” (vraag 1); “Geef de molecuulformules van stof X en van stof Y” (vraag 13, blokschema dopaminesynthese); “Maak op de uitwerkbijlage deze vergelijking compleet. Gebruik structuurformules” (vraag 15, ferulazuur→catechol); totaalvergelijking redoxreactie (vraag 18); “Geef de vergelijking van de reactie van ijzer(III)oxide met waterstof tot ijzer en één andere stof” (vraag 23)
• Ruwe gewichtsinschatting: hoog (3+2+2+3(deel)+3(deel) = ~10p)

Rendement

• Vraagnummer(s): 2, 16
• Waar: vraag (energierendement biomassa, reactierendement ferulazuur→catechol) + correctievoorschrift
• Frequentie: 2 vragen
• Typisch vraagformat/frasering: “Bereken het energierendement van deze omzetting van biomassa tot bewerkte biomassa” (vraag 2); “Bereken het rendement van deze reactie” met gegeven E-factor (vraag 16)
• Ruwe gewichtsinschatting: hoog (2+3 = 5p)

Chemisch evenwicht

• Vraagnummer(s): 3
• Waar: vraag (evenwicht 1: CO+H2O ⇌ CO2+H2, reactiewarmte gegeven) + correctievoorschrift
• Frequentie: 1 vraag
• Typisch vraagformat/frasering: “Leg uit of de temperatuur verhoogd of verlaagd moet worden om evenwicht 1 meer naar rechts te laten verschuiven”
• Ruwe gewichtsinschatting: gemiddeld (2p)

Verschuiving van evenwicht

• Vraagnummer(s): 3
• Waar: vraag (exotherme reactiewarmte –4,1·10⁴ J/mol CO) + correctievoorschrift
• Frequentie: 1 vraag
• Typisch vraagformat/frasering: temperatuurverandering en de richting waarin een exotherm evenwicht verschuift
• Ruwe gewichtsinschatting: gemiddeld (onderdeel van 2p, gedeeld met Chemisch evenwicht)

Scheidingsmethoden

• Vraagnummer(s): 4
• Waar: vraag (extractie i.p.v. afkoeling, kookpunten C1-C4-alkanen) + correctievoorschrift
• Frequentie: 1 vraag
• Typisch vraagformat/frasering: “Leg uit, met behulp van de kookpunten van de betrokken stoffen, dat deze scheiding in S4 inderdaad niet kan worden uitgevoerd door afkoeling van het mengsel”
• Ruwe gewichtsinschatting: gemiddeld (2p)

Reactie-energie exotherm endotherm

• Vraagnummer(s): 5, 25
• Waar: vraag (propaan uit propeen, Binas-tabel 57; stoom-reforming reactiewarmtes) + correctievoorschrift
• Frequentie: 2 vragen
• Typisch vraagformat/frasering: “Leg uit of deze vorming van propaan uit propeen een exotherme of een endotherme reactie is” (vraag 5); “Leg uit hoe de extra CO2-uitstoot bij stoom-reforming kan worden verklaard” met behulp van de gegeven reactiewarmtes van reactie 1 (endotherm) en reactie 2 (vraag 25)
• Ruwe gewichtsinschatting: hoog (onderdeel van 3p + 2p)

Activeringsenergie en katalyse

• Vraagnummer(s): 5
• Waar: vraag (energiediagram met/zonder katalysator) + correctievoorschrift
• Frequentie: 1 vraag
• Typisch vraagformat/frasering: “Teken de ontbrekende energieniveaus met bijbehorende bijschriften zodat duidelijk wordt wat de invloed van de katalysator is” (lagere activeringsenergie, zelfde reactiewarmte)
• Ruwe gewichtsinschatting: gemiddeld (onderdeel van 3p, gedeeld met Reactie-energie exotherm endotherm)

Industriële processen

• Vraagnummer(s): 6
• Waar: vraag (blokschema Fischer-Tropsch-fabriek, R3 toevoegen) + correctievoorschrift
• Frequentie: 1 vraag
• Typisch vraagformat/frasering: “Maak op de uitwerkbijlage het blokschema compleet. Teken R3. Teken de ontbrekende pijlen… Houd daarbij rekening met terugvoer van stoffen”
• Ruwe gewichtsinschatting: hoog (3p)

Systeemdenken

• Vraagnummer(s): 6
• Waar: vraag (terugvoerstromen C1-C4 en C21+) + correctievoorschrift
• Frequentie: 1 vraag
• Typisch vraagformat/frasering: recyclestromen tussen reactoren en scheidingsruimtes correct verbinden in het blokschema
• Ruwe gewichtsinschatting: gemiddeld (onderdeel van 3p, gedeeld met Industriële processen)

Nucleïnezuren

• Vraagnummer(s): 7, 8, 11, 12
• Waar: vraag (DNA-strengen, Sanger-sequencing, basevolgorde, mutatie-notatie) + correctievoorschrift
• Frequentie: 4 vragen, kernthema van de DNA-analyse-context
• Typisch vraagformat/frasering: “Noem de twee soorten bindingen die hierbij tussen de DNA-strengen worden verbroken” (vraag 7, H-bruggen + basenstapeling); “Leg uit dat bij de beschreven methode een veel hogere concentratie dd-base niet leidt tot het gewenste resultaat” (vraag 8); “Geef de basevolgorde van de coderende streng van het fragment met nummer 2” (vraag 11); mutatie-notatie afleiden uit coderende DNA-streng (vraag 12)
• Ruwe gewichtsinschatting: hoog (2+2+2+3 = 9p)

Chemische bindingstypen

• Vraagnummer(s): 7, 20
• Waar: vraag (waterstofbruggen/basenstapeling DNA, hechting polydopamine) + correctievoorschrift
• Frequentie: 2 vragen
• Typisch vraagformat/frasering: waterstofbruggen en stapelinteracties tussen de twee DNA-strengen (vraag 7); “Leg uit dat polydopamine aan hydrofiele oppervlakken hecht” (vraag 20, waterstofbruggen tussen OH-groepen)
• Ruwe gewichtsinschatting: gemiddeld (onderdeel van 2p + 2p)

Notatieconventies structuurformules

• Vraagnummer(s): 9
• Waar: vraag (polyacrylamide-gel fragment met crosslink) + correctievoorschrift
• Frequentie: 1 vraag
• Typisch vraagformat/frasering: “Teken de structuurformule van een gedeelte van de polyacrylamide-gel… gevormd uit één eenheid BIS en twee eenheden acrylamide… hoe twee ketens door middel van een crosslink zijn verbonden”
• Ruwe gewichtsinschatting: hoog (3p)

Polymerisatiereacties

• Vraagnummer(s): 9, 10
• Waar: vraag (netwerkpolymeer BIS/acrylamide, poriegrootte) + correctievoorschrift
• Frequentie: 2 vragen
• Typisch vraagformat/frasering: crosslink-vormend monomeer BIS in een netwerkpolymeer (vraag 9); “Leg uit of voor een goede scheiding van lange DNA-fragmenten een relatief hoog of een relatief laag percentage BIS moet worden gebruikt” (vraag 10, meer crosslinks = kleinere poriën)
• Ruwe gewichtsinschatting: gemiddeld-hoog (onderdeel van 3p + 2p)

Structuur-eigenschapsrelaties van materialen

• Vraagnummer(s): 10
• Waar: vraag (poriegrootte gel vs. DNA-fragmentlengte) + correctievoorschrift
• Frequentie: 1 vraag
• Typisch vraagformat/frasering: percentage crosslinker bepaalt de poriegrootte van het netwerkpolymeer, gekoppeld aan de te scheiden fragmentlengte
• Ruwe gewichtsinschatting: gemiddeld (onderdeel van 2p, gedeeld met Polymerisatiereacties)

Eiwitsynthese

• Vraagnummer(s): 12
• Waar: vraag (mutatie-notatie zoals V408M) + correctievoorschrift
• Frequentie: 1 vraag
• Typisch vraagformat/frasering: “Leid met behulp van het gegeven voorbeeld af wat de notatie is van de mutatie” — codon-positie omrekenen naar aminozuurvolgnummer
• Ruwe gewichtsinschatting: gemiddeld (onderdeel van 3p, gedeeld met Nucleïnezuren)

Isomerie

• Vraagnummer(s): 14
• Waar: vraag (stereo-isomerie diverse tussenproducten dopaminesynthese) + correctievoorschrift
• Frequentie: 1 vraag
• Typisch vraagformat/frasering: “Geef per stof aan of stereo-isomerie niet of wel mogelijk is… Als stereo-isomerie wel mogelijk is, geef dan aan welke vorm van stereo-isomerie dat is” (chiraliteit vs. cis-trans)
• Ruwe gewichtsinschatting: hoog (2p)

Atoomeconomie en E-factor

• Vraagnummer(s): 16
• Waar: vraag (E-factor ferulazuur→catechol gegeven, 2,0) + correctievoorschrift
• Frequentie: 1 vraag
• Typisch vraagformat/frasering: E-factor combineren met de reactievergelijking om het rendement te berekenen
• Ruwe gewichtsinschatting: gemiddeld (onderdeel van 3p, gedeeld met Rendement)

pH-berekeningen zwakke zuren en basen

• Vraagnummer(s): 17
• Waar: vraag (Tris als zwakke base, Kb gegeven, pH=8,5) + correctievoorschrift
• Frequentie: 1 vraag
• Typisch vraagformat/frasering: “Bereken hoeveel procent van de aanwezige deeltjes Tris en Tris-H+ aanwezig is in de vorm van Tris”
• Ruwe gewichtsinschatting: hoog (4p)

Buffersystemen

• Vraagnummer(s): 17
• Waar: vraag (Tris/Tris-H+ als buffersysteem) + correctievoorschrift
• Frequentie: 1 vraag
• Typisch vraagformat/frasering: evenwicht tussen zwakke base en geconjugeerd zuur bij een vaste pH
• Ruwe gewichtsinschatting: gemiddeld (onderdeel van 4p, gedeeld met pH-berekeningen zwakke zuren en basen)

Redoxreacties

• Vraagnummer(s): 18
• Waar: vraag (halfreactie stof P→Q, O2→H2O2) + correctievoorschrift
• Frequentie: 1 vraag
• Typisch vraagformat/frasering: “Geef de vergelijking van de halfreactie van zuurstof tot waterstofperoxide. Geef de totaalvergelijking van de redoxreactie.”
• Ruwe gewichtsinschatting: gemiddeld (onderdeel van 3p, gedeeld met Reactievergelijkingen opstellen)

Lewisstructuren

• Vraagnummer(s): 19
• Waar: vraag (grensstructuur monomeereenheid stof Q) + correctievoorschrift
• Frequentie: 1 vraag
• Typisch vraagformat/frasering: “Maak op de uitwerkbijlage de lewisstructuur van deze grensstructuur compleet: Geef ook formele ladingen aan”
• Ruwe gewichtsinschatting: hoog (3p)

Mesomerie en grensstructuren

• Vraagnummer(s): 19
• Waar: vraag (grensstructuur met C-atoom buiten octetregel) + correctievoorschrift
• Frequentie: 1 vraag
• Typisch vraagformat/frasering: formele lading 1+ op één C-atoom maakt het stikstofatoom nucleofiel — grensstructuur als verklaring voor de ringsluitingsstap
• Ruwe gewichtsinschatting: gemiddeld (onderdeel van 3p, gedeeld met Lewisstructuren)

Formele en partiële lading

• Vraagnummer(s): 19
• Waar: vraag + correctievoorschrift
• Frequentie: 1 vraag
• Typisch vraagformat/frasering: formele lading 1+ op het C-atoom weergeven in de grensstructuur
• Ruwe gewichtsinschatting: gemiddeld (onderdeel van 3p)

Hydrofiel en hydrofoob

• Vraagnummer(s): 20
• Waar: vraag (polydopamine hecht aan hydrofiele én hydrofobe oppervlakken) + correctievoorschrift
• Frequentie: 1 vraag
• Typisch vraagformat/frasering: hechting aan hydrofiele oppervlakken via waterstofbruggen (OH/NH-groepen)
• Ruwe gewichtsinschatting: gemiddeld (onderdeel van 2p, gedeeld met Chemische bindingstypen)

Brandstoffen vergelijken

• Vraagnummer(s): 21, 22
• Waar: vraag (energiedichtheid/energie-inhoud ijzer, diesel vs. zink) + correctievoorschrift
• Frequentie: 2 vragen
• Typisch vraagformat/frasering: “Bereken van ijzer de energie-inhoud in kWh kg⁻¹ en de energiedichtheid in kWh dm⁻³. Teken op de uitwerkbijlage het punt van Fe in de grafiek” (vraag 21); “Leg uit aan de hand van de figuur… of volgens deze eisen diesel of zink de beste brandstof is. Betrek beide eisen in je antwoord” (vraag 22, volume- én massabeperking combineren)
• Ruwe gewichtsinschatting: hoog (3+2 = 5p)

Berekeningen met vormingswarmten

• Vraagnummer(s): 23, 25
• Waar: vraag (reactiewarmte Fe2O3+H2, reactiewarmtes stoom-reforming) + correctievoorschrift
• Frequentie: 2 vragen
• Typisch vraagformat/frasering: “Bereken de reactiewarmte in joule per mol gevormd ijzer. Gebruik de waardes van de vormingswarmtes uit je informatieboek” (vraag 23); extra CO2-uitstoot verklaren met behulp van de gegeven reactiewarmtes van reactie 1 en 2 (vraag 25)
• Ruwe gewichtsinschatting: hoog (onderdeel van 3p + 2p)

Stoichiometrische berekeningen

• Vraagnummer(s): 24
• Waar: vraag (massa CO2 uit andere processen, stoom-reforming) + correctievoorschrift
• Frequentie: 1 vraag
• Typisch vraagformat/frasering: “Bereken de massa in kilogram CO2 die vrijkomt door andere processen bij de productie van 1,0 kg waterstof. Noteer de uitkomst in het juiste aantal significante cijfers” (reactieverhoudingen reactie 1 en 2 combineren, verschil met totale CO2-uitstoot)
• Ruwe gewichtsinschatting: hoog (4p)

Correctievoorschrift algemene regels

• Vraagnummer(s): n.v.t. (geldt voor het gehele correctievoorschrift, secties 1-3)
• Waar: correctievoorschrift (Regels voor de beoordeling, Algemene regels, Vakspecifieke regels)
• Frequentie: 1x per tijdvak, van toepassing op alle vragen
• Typisch vraagformat/frasering: standaardbepalingen o.a. scorepuntaftrek bij rekenfout/ontbrekende eenheid, alternatieve formuleringen via ”/”
• Ruwe gewichtsinschatting: laag als eigen “vraag”, hoog relevant als achtergrondregels voor alle reken- en structuurvragen

Examenwerkwoorden

• Vraagnummer(s): doorlopend in vrijwel alle vragen (1-25)
• Waar: vraag (opdrachtformuleringen)
• Frequentie: zeer hoog
• Typisch vraagformat/frasering: “Geef”, “Leg uit”, “Bereken”, “Teken”, “Maak compleet”, “Voer de volgende opdrachten uit”, “Noem”
• Ruwe gewichtsinschatting: laag als apart concept, structureel bepalend voor het gevraagde antwoordniveau