Prioriteit: 🟠 Midden
In 3 van de 6 examenjaren: een kracht noemen en met de casus uitleggen hoe die het winstpotentieel bedreigt, meestal 1p per kracht met motivatie.
Wat moet je kunnen?
- De vijf krachten noemen en per kracht met een gegeven uit de casus uitleggen hoe die het winstpotentieel bedreigt.
- Een kracht gebruiken als argument, bijvoorbeeld voor een afroomprijspolitiek (zie Marketingmix 4P).
De kern
Hoe sterker een kracht, hoe lager het winstpotentieel. De namen verschillen per examen; deze komen voor in de opgaven en correctievoorschriften:
| Kracht | Sterk als … |
|---|---|
| interne concurrentie / mate van competitie | er veel vergelijkbare aanbieders zijn |
| (dreiging van) nieuwe toetreders | toetreden makkelijk en goedkoop is |
| (bedreiging van) substituten | andere producten dezelfde behoefte vervullen |
| (onderhandelingspositie van) leveranciers / macht van leveranciers | er weinig leveranciers zijn |
| (onderhandelingspositie van) afnemers / kopers / macht van afnemers | afnemers weinig zijn of makkelijk overstappen |
- Toetredingsdrempels: hoge opstart-, ontwikkel- of investeringskosten (2022-2 vraag 14). Weinig dreiging van toetreders geeft ruimte voor een hogere prijs (2022-2 vraag 16).
- Het model is een externe analyse: het levert de O en T van de SWOT-analyse.
- Een eventuele zesde kracht is de invloed van de overheid: wetgeving, subsidies (2022-3 vraag 18).
Zo wordt het gevraagd
- “Geef van twee krachten uit het model van Porter aan op welke wijze de opkomst van webwinkels het winstpotentieel van kledingwinkels zonder webwinkel bedreigt.” (2021-2 vraag 4)
- “Noem een factor die de macht van de afnemers van DroomKaas bepaalt. Licht het antwoord toe.” (2026-1 vraag 5)
Zo formuleer je het antwoord. Kracht + gegeven uit de casus + gevolg, zoals in het correctievoorschrift van 2026-1 vraag 5: “geen andere afzetkanalen dan de supermarktketens, waardoor DroomKaas voor zijn afzet volledig afhankelijk is van de supermarktketens.”
Zo scoor je de punten. 1p per kracht, alleen als kracht én motivatie kloppen (2021-2 vraag 4; 2022-3 vraag 17: 3p voor drie). Bij “welke kracht pleit voor …” 1p voor de kracht en 1p voor de motivatie, die alleen telt als de kracht goed is (2022-2 vraag 16).
Uitgewerkt voorbeeld
Drie krachten toepassen (examenstijl, vergelijk 2022-3 vraag 17)
Eigen voorbeeld, geen echt examen. Een koffiebar: vier andere koffiebars in de straat; machines en onderhoud van één importeur; studenten nemen koffie van thuis mee.
- Interne concurrentie: vier koffiebars in de straat, dus de prijs staat onder druk.
- Leveranciers: één importeur, dus die kan een hoge prijs vragen.
- Substituten: koffie van thuis vervult dezelfde behoefte, dus minder afzet.
Puntentelling: 1p per kracht met juiste motivatie, 3p totaal. ✓
Valkuilen
- Alleen de naam van de kracht noemen: zonder motivatie 0p (2021-2 vraag 4).
- Een kracht noemen die niet bij de casus past. Bij de webwinkels van 2021-2 vraag 4 rekende het correctievoorschrift alleen competitie, nieuwe toetreders en kopers goed.
- Substituten verwarren met concurrenten. In 2022-3 zijn de substituten van de sportschool “andere vormen van lichaamsbeweging”.
Test jezelf
Een smartphonemaker koopt chips die maar twee fabrikanten maken. Welke kracht is sterk?
De onderhandelingspositie van leveranciers.
Is een streamingdienst voor een bioscoop een concurrent of een substituut?
Een substituut: een ander product voor dezelfde behoefte.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2022 tijdvak 3, vraag 17: de overige drie krachten met bedreiging voor de fitnessbranche (3p) · antwoord · bijlage
- 2022 tijdvak 3, vraag 18: twee voorbeelden van de invloed van de overheid (2p) · antwoord · bijlage
- 2022 tijdvak 2, vraag 16: welke kracht pleit voor een afroomprijspolitiek (2p) · antwoord · bijlage
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 3 van de 6 examenjaren — 50%.
Examen Vraag Antwoord Bijlage 2026 tijdvak 1 vraag 5 · 2 punten antwoord bijlage 2022 tijdvak 2 vraag 14 · 1 punt antwoord bijlage 2022 tijdvak 2 vraag 15 · 2 punten antwoord bijlage 2022 tijdvak 2 vraag 16 · 2 punten antwoord bijlage 2022 tijdvak 3 vraag 17 · 3 punten antwoord bijlage 2022 tijdvak 3 vraag 18 · 2 punten antwoord bijlage 2021 tijdvak 2 vraag 4 · 2 punten antwoord bijlage Toelichting per vindplaats
- 2026 tijdvak 1: vraag 5 (2p): een factor die de macht van de afnemers bepaalt (geen andere afzetkanalen dan de supermarkten, of: andere kaasrijpers waar de supermarkten naar kunnen overstappen), 1p factor en 1p toelichting
- 2022 tijdvak 3: vraag 17 (3p): leveranciers, afnemers en substituten met motivatie, 1p per juiste kracht met juiste motivatie; vraag 18 (2p): twee voorbeelden van de invloed van de overheid als zesde kracht (wetgeving, subsidies)
- 2022 tijdvak 2: vraag 14 (1p): reden waarom toetreding moeilijk is (hoge opstart-, ontwikkel- of investeringskosten); vraag 15 (2p): de SWOT-onderdelen die uit het model volgen (O en T, externe analyse); vraag 16 (2p): dreiging nieuwe toetreders is laag, dus een hogere prijs is mogelijk
- 2021 tijdvak 2: vraag 4 (2p): twee krachten waarmee webwinkels het winstpotentieel van kledingwinkels bedreigen (mate van competitie, nieuwe toetreders, onderhandelingspositie kopers), 1p per kracht met motivatie