Prioriteit: 🟠 Midden

In 4 van de 8 examenjaren, meestal korte vragen (1–2p): de functie van een plantenstof (afweer), het type afweer en signalering tussen planten.

Wat moet je kunnen?

  • Mechanische en chemische afweer van planten onderscheiden en voorbeelden geven.
  • De functie van een plantenstof als afweer tegen vraat herkennen.
  • Uitleggen hoe planten met signaalstoffen hun afweer en die van buren activeren.

De kern

TypeVoorbeelden
mechanisch / fysischdikke celwanden, kurk, waslaag, doorns, haren, stevige stengel
chemischgiftige of bittere stoffen (nicotine, alkaloïden), enzymremmers
signaleringjasmijnzuur na vraat → aanmaak van afweerstoffen, ook in naburige planten
  • Planten hebben alleen aangeboren (aspecifieke) afweer.
  • Een parasitaire plant kan profiteren van signalen tussen planten: een goed beschermde gastheer levert meer voedingsstoffen.
  • Veredeling op smaak (minder bitter) kan de chemische afweer verwijderen.

Zo wordt het gevraagd

  • Noteer wat de functie is van de aanmaak van nicotine door planten (2024-1 vraag 3).
  • Noteer welk type afweer door de maisstengelboorder wordt verminderd (2023-1 vraag 23: mechanische afweer).
  • Leg uit hoe een parasitaire plant profiteert van het doorgeven van informatie aan andere planten (2022-2 vraag 26).

Zo formuleer je het antwoord. Noem het type afweer en waartegen: nicotine is chemische afweer tegen vraat.

Zo scoor je de punten. Bij 2024-1 vraag 3 is ook dieren lokken voor bestuiving of zaadverspreiding goed gerekend, en “predatie” in plaats van “vraat” wordt niet aangerekend. Bij 2023-1 vraag 23 telt ook aspecifieke of aangeboren afweer. Bij 2022-2 vraag 26 1p voor gastheren beschermen zich beter en 1p voor daardoor meer voedingsstoffen voor de parasiet.

Uitgewerkt voorbeeld

Profiteren van plantensignalen (examenstijl, vergelijk 2022-2 vraag 26)

Een parasitaire plant verbindt meerdere gastheerplanten. Na vraat aan één gastheer maken ook de andere afweerstoffen. Hoe profiteert de parasiet?

  1. De gastheren worden beter beschermd tegen vraat.
  2. Gezonde gastheren maken meer assimilatieproducten.
  3. De parasiet heeft daardoor meer voedingsstoffen tot zijn beschikking.

Valkuilen

  • Planten verworven afweer of afweercellen toeschrijven.
  • Een stevige celwand “chemische” afweer noemen.
  • Vergeten dat veredeling de afweer van gewassen kan verminderen.

Test jezelf

Examenvragen om te oefenen


Ondersteunende onderwerpen

Onderwerpen die dit ondersteunt

  • (geen)