Prioriteit: 🔴 Hoog

In 7 van de 8 examenjaren, vaak gecombineerd met de verworven afweer: de rol van macrofagen (opruimen én antigeen presenteren), barrières in luchtwegen en darm, en aangeboren of verworven indelen (2p).

Wat moet je kunnen?

  • Afweermechanismen indelen in aangeboren of verworven.
  • De barrières van huid, luchtwegen en darmkanaal beschrijven, op moleculair en op orgaanniveau.
  • Fagocytose stap voor stap beschrijven, met de rol van het fagolysosoom.
  • De dubbele rol van macrofagen uitleggen.

De kern

LijnVoorbeeldenWerking
barrièreshuid, slijm + trilharen in de luchtwegen, maagzuur, lysozym in speeksel en traanvocht, darmflora, peristaltiekindringers tegenhouden, afvoeren of doden
fagocytenmacrofagen, neutrofielenopnemen en verteren
NK-cellennatural killer cellsdoden virusgeïnfecteerde cellen en tumorcellen
complementeiwitten in het bloedmaken gaten in bacteriën, markeren ze voor fagocyten
ontstekingsreactiehistamine uit mestcellen → vaatverwijdingmeer bloed en afweercellen naar de plek

Fagocytose

  1. De macrofaag omsluit de bacterie met zijn membraan: fagosoom.
  2. Een lysosoom versmelt ermee: fagolysosoom.
  3. Enzymen verteren de bacterie.
  4. Stukjes (antigenen) worden met MHC-II op het membraan gepresenteerd aan T-helpercellen → start van de verworven afweer.
  • Aangeboren afweer: direct, niet specifiek, geen geheugen. Verworven: na enkele dagen, specifiek, met geheugen.
  • Macrofagen kunnen ook cellen opruimen die met antistoffen zijn bedekt (ze hebben receptoren voor antistoffen).

Zo wordt het gevraagd

  • Leg uit wat de rol is van een fagolysosoom in dit proces (2018-1 vraag 9).
  • Leg uit dat bij minder macrofagen zowel de aspecifieke als de specifieke afweer minder goed is (2019-1 vraag 6).
  • Beschrijf een werkingsmechanisme op moleculair niveau en een ander op orgaanniveau waarmee het darmkanaal beschermt (2019-1 vraag 26).
  • Waardoor is de kans op ziekte kleiner via voedsel en groter via de lucht? (2018-1 vraag 11).
  • Leg uit hoe antistoffen en macrofagen cellen vernietigen (2022-1 vraag 35).

Zo formuleer je het antwoord. Noem de cel en wat die doet: macrofagen fagocyteren ziekteverwekkers (aangeboren) en presenteren antigenen aan T-helpercellen (verworven). Houd bij “moleculair niveau” en “orgaanniveau” de niveaus uit elkaar: lysozym of HCl tegenover peristaltiek of een slijmlaag.

Zo scoor je de punten. Bij 2018-1 vraag 9 1p voor de bacterie wordt verteerd en 1p voor daarna worden antigenen gepresenteerd. Bij 2019-1 vraag 6 (na aanvulling) telt per afweertype ook het noemen van de rol van macrofagen: opruimen (aspecifiek) en antigenen presenteren (specifiek). Bij 2018-1 vraag 11 levert “via de lucht worden bacteriën niet door het verteringsstelsel afgebroken” het tweede punt niet op; je moet zeggen dat ze direct via de longen het bloed of de macrofagen bereiken.

Uitgewerkt voorbeeld

Te weinig macrofagen (examenstijl, vergelijk 2019-1 vraag 6)

Een baby heeft nog weinig macrofagen. Leg uit dat zowel de aspecifieke als de specifieke afweer minder goed werkt.

  1. Aspecifiek: macrofagen ruimen ziekteverwekkers op door fagocytose; minder macrofagen = minder opruimen.
  2. Specifiek: macrofagen presenteren antigenen aan T-helpercellen; minder presentatie = minder activatie van T- en B-cellen.

Bescherming in het darmkanaal (examenstijl, vergelijk 2019-1 vraag 26)

Noem een beschermingsmechanisme op moleculair niveau en een op orgaanniveau.

  1. Moleculair: HCl uit de maagwand of lysozym in speeksel beschadigt bacteriën.
  2. Orgaanniveau: peristaltiek voert bacteriën af, of een slijmlaag beschermt het darmepitheel.

Valkuilen

  • Macrofagen alleen bij de aangeboren afweer plaatsen: ze presenteren ook antigenen.
  • Het fagolysosoom alleen “vernietigt” laten doen, zonder de antigeenpresentatie die volgt.
  • Antistoffen tot de aangeboren afweer rekenen: antistoffen zijn verworven.
  • Moleculair en orgaanniveau door elkaar halen.
  • Vergeten dat slijm alleen werkt als de trilharen het kunnen afvoeren.

Test jezelf

Examenvragen om te oefenen


Ondersteunende onderwerpen

  • (geen)

Onderwerpen die dit ondersteunt