Prioriteit: 🟠 Midden
In 5 van de 8 examenjaren: de stollingscascade (welke stof wanneer ontstaat), de bestanddelen van bloed, en waar bloedcellen worden aangemaakt (1–2p).
Wat moet je kunnen?
- De bestanddelen van bloed en hun functies noemen.
- De stollingscascade beschrijven en voorspellen welke stof ontbreekt bij een tekort.
- Uitleggen waar en hoe bloedcellen worden aangemaakt.
De kern
| Bestanddeel | Functie | Bijzonderheid |
|---|---|---|
| plasma | transport van opgeloste stoffen, warmte | plasma-eiwitten (albumine, fibrinogeen, antistoffen) |
| rode bloedcel | O2-transport (hemoglobine) | geen kern en geen ribosomen, leeft ongeveer 120 dagen |
| witte bloedcel | afweer | met kern |
| bloedplaatje | stolling, herstel van vaatwanden | celfragment |
Stolling
flowchart LR B[beschadiging vaatwand] --> P[bloedplaatjes + stollingsfactoren / tromboplastine] P --> T[protrombine wordt trombine] T --> F[fibrinogeen wordt fibrine] F --> S[fibrinedraden: stolsel]
- Trombine en fibrine ontstaan pas na activering; bij een tekort aan bloedplaatjes zijn juist deze lager.
- Fibrinogeen wordt in de lever gemaakt; vitamine K is nodig voor stollingsfactoren.
- Vetoplosbare stoffen (zoals vitamine D) worden in het bloed vervoerd gebonden aan een plasma-eiwit.
- Na centrifugeren: bovenin plasma (met chylomicronen), onderin de bloedcellen.
Zo wordt het gevraagd
- Noteer de nummers van de stollingsstoffen waarvan de concentratie lager is bij een tekort aan bloedplaatjes (2026-1 vraag 4: trombine en fibrine).
- Van welk eiwit neemt de concentratie af waardoor bloedingen optreden, en van welk eiwit neemt het toe waardoor stolsels ontstaan? (2023-2 vraag 9).
- Verklaar dat binding aan een plasma-eiwit nodig is voor het vervoer van vitamine D3 (2026-2 vraag 15).
Zo formuleer je het antwoord. Volg de cascade en kijk wat er vóór en na de activering zit: zonder activering geen trombine en geen fibrine, wel protrombine en fibrinogeen.
Zo scoor je de punten. Bij 2026-1 vraag 4 2p voor precies 2 en 4; één extra fout nummer kost een punt. Bij 2023-2 vraag 9 1p voor fibrinogeen en 1p voor stollingsfactor/tromboplastine. Bij 2024-2 vraag 22 telt het tweede punt alleen als de chylomicronen bij het plasma staan.
Uitgewerkt voorbeeld
Tekort aan bloedplaatjes (examenstijl, vergelijk 2026-1 vraag 4)
Welke van protrombine, trombine, fibrinogeen en fibrine zijn lager bij een tekort aan bloedplaatjes?
- Bloedplaatjes zijn nodig om de cascade te starten.
- Minder activering → minder omzetting → trombine en fibrine lager.
- Protrombine en fibrinogeen worden gewoon door de lever gemaakt → niet lager.
Valkuilen
- Fibrinogeen en fibrine verwisselen.
- Rode bloedcellen een kern geven (bij zoogdieren).
- Denken dat bloedcellen in de milt of lever worden gemaakt (aanmaak: rood beenmerg).
Test jezelf
Waarom wordt de huid van een dier met bloedzuigende parasieten bleek?
Door het bloedverlies zijn er minder rode bloedcellen (minder hemoglobine).
Waarom kan een rode bloedcel geen enzym bijmaken?
Hij heeft geen kern en geen ribosomen: geen eiwitsynthese.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 5 van de 8 examenjaren — 62,5%.
Examen Vraag Antwoord Bijlage 2026 tijdvak 1 vraag 1 · 2 punten antwoord — 2026 tijdvak 1 vraag 3 · 2 punten antwoord — 2026 tijdvak 1 vraag 4 · 2 punten antwoord — 2026 tijdvak 2 vraag 15 · 1 punt antwoord — 2024 tijdvak 1 vraag 28 · 1 punt antwoord — 2024 tijdvak 2 vraag 22 · 2 punten antwoord — 2023 tijdvak 2 vraag 9 · 2 punten antwoord — 2023 tijdvak 2 vraag 28 · 2 punten antwoord — 2023 tijdvak 2 vraag 29 · 2 punten antwoord — 2022 tijdvak 1 vraag 4 · 1 punt antwoord uitwerkbijlage 2022 tijdvak 2 vraag 8 · 2 punten antwoord — 2018 tijdvak 1 vraag 2 · 3 punten antwoord — 2018 tijdvak 2 vraag 34 · 2 punten antwoord — Toelichting per vindplaats
Ondersteunende onderwerpen
- (geen)