Prioriteit: 🟠 Midden

In 5 van de 8 examenjaren: de stollingscascade (welke stof wanneer ontstaat), de bestanddelen van bloed, en waar bloedcellen worden aangemaakt (1–2p).

Wat moet je kunnen?

  • De bestanddelen van bloed en hun functies noemen.
  • De stollingscascade beschrijven en voorspellen welke stof ontbreekt bij een tekort.
  • Uitleggen waar en hoe bloedcellen worden aangemaakt.

De kern

BestanddeelFunctieBijzonderheid
plasmatransport van opgeloste stoffen, warmteplasma-eiwitten (albumine, fibrinogeen, antistoffen)
rode bloedcelO2-transport (hemoglobine)geen kern en geen ribosomen, leeft ongeveer 120 dagen
witte bloedcelafweermet kern
bloedplaatjestolling, herstel van vaatwandencelfragment

Stolling

flowchart LR
  B[beschadiging vaatwand] --> P[bloedplaatjes + stollingsfactoren / tromboplastine]
  P --> T[protrombine wordt trombine]
  T --> F[fibrinogeen wordt fibrine]
  F --> S[fibrinedraden: stolsel]
  • Trombine en fibrine ontstaan pas na activering; bij een tekort aan bloedplaatjes zijn juist deze lager.
  • Fibrinogeen wordt in de lever gemaakt; vitamine K is nodig voor stollingsfactoren.
  • Vetoplosbare stoffen (zoals vitamine D) worden in het bloed vervoerd gebonden aan een plasma-eiwit.
  • Na centrifugeren: bovenin plasma (met chylomicronen), onderin de bloedcellen.

Zo wordt het gevraagd

  • Noteer de nummers van de stollingsstoffen waarvan de concentratie lager is bij een tekort aan bloedplaatjes (2026-1 vraag 4: trombine en fibrine).
  • Van welk eiwit neemt de concentratie af waardoor bloedingen optreden, en van welk eiwit neemt het toe waardoor stolsels ontstaan? (2023-2 vraag 9).
  • Verklaar dat binding aan een plasma-eiwit nodig is voor het vervoer van vitamine D3 (2026-2 vraag 15).

Zo formuleer je het antwoord. Volg de cascade en kijk wat er vóór en na de activering zit: zonder activering geen trombine en geen fibrine, wel protrombine en fibrinogeen.

Zo scoor je de punten. Bij 2026-1 vraag 4 2p voor precies 2 en 4; één extra fout nummer kost een punt. Bij 2023-2 vraag 9 1p voor fibrinogeen en 1p voor stollingsfactor/tromboplastine. Bij 2024-2 vraag 22 telt het tweede punt alleen als de chylomicronen bij het plasma staan.

Uitgewerkt voorbeeld

Tekort aan bloedplaatjes (examenstijl, vergelijk 2026-1 vraag 4)

Welke van protrombine, trombine, fibrinogeen en fibrine zijn lager bij een tekort aan bloedplaatjes?

  1. Bloedplaatjes zijn nodig om de cascade te starten.
  2. Minder activering → minder omzetting → trombine en fibrine lager.
  3. Protrombine en fibrinogeen worden gewoon door de lever gemaakt → niet lager.

Valkuilen

  • Fibrinogeen en fibrine verwisselen.
  • Rode bloedcellen een kern geven (bij zoogdieren).
  • Denken dat bloedcellen in de milt of lever worden gemaakt (aanmaak: rood beenmerg).

Test jezelf

Examenvragen om te oefenen


Ondersteunende onderwerpen

  • (geen)

Onderwerpen die dit ondersteunt