Prioriteit: 🔴 Hoog

In 8 van de 8 examenjaren, vrijwel altijd als route van een stof door het lichaam (welke bloedvaten, hoe vaak door het hart), 1–2p.

Wat moet je kunnen?

  • De kortste route van een stof door de bloedvaten opschrijven, van plaats van opname tot plaats van werking.
  • Tellen hoe vaak een stof door het hart gaat.
  • De rol van de poortader en de leverslagader gebruiken.
  • De enkele bloedsomloop van een vis vergelijken met de dubbele van de mens.

De kern

Grote en kleine bloedsomloop (mens)

flowchart LR
  RK[rechterkamer] --> LS[longslagader] --> LO[longen] --> LA[longader] --> LB[linkerboezem]
  LB --> LK[linkerkamer] --> AO[aorta] --> OR[organen] --> HA[holle aders] --> RB[rechterboezem] --> RK
BloedvatVan → naarBijzonderheid
longslagaderrechterkamer → longenzuurstofarm bloed in een slagader
longaderlongen → linkerboezemzuurstofrijk bloed in een ader
aortalinkerkamer → lichaam
halsslagaderaorta → hoofd en hersenen
darmslagaderaorta → darmen
poortaderdarmen, maag, milt → leveropgenomen voedingsstoffen eerst naar de lever
leverslagaderaorta → leverzuurstofrijk bloed voor de lever
leveraderlever → onderste holle ader
  • Slagader = van het hart af; ader = naar het hart toe (los van de zuurstof).
  • Stoffen uit de darm komen via de poortader in de lever; vetten (chylomicronen) gaan eerst via de lymfe en komen dan via het bloed (de leverslagader) in de lever.
  • Vis: enkele bloedsomloop: hart → kieuwen → lichaam → hart. Het bloed gaat per rondgang één keer door het hart.
  • Warmte wordt ook met het bloed verdeeld door het lichaam.

Zo wordt het gevraagd

  • Door welke van deze bloedvaten gaat een molecuul op de kortste route van de plaats van opname tot de plaats waar het effect heeft? Noteer de nummers in de juiste volgorde (2022-1 vraag 30, 2021-3 vraag 11).
  • Kunnen er sporozoïeten aanwezig zijn in de darmslagader? En hoeveel keer zijn ze minimaal door het hart gegaan? (2022-2 vraag 30).
  • Kan een herseninfarct veroorzaakt worden door een stolsel uit de linkerboezem, de rechterboezem of beide? (2021-1 vraag 1).
  • Via welk bloedvat bereikt een stof vanuit de huid / vanuit de darm de lever via de kortste weg? (2026-2 vraag 17).

Zo formuleer je het antwoord. Teken in gedachten de route stap voor stap: vanaf de plaats van opname naar het hart (aders), dan door de longen als het in de grote bloedsomloop is opgenomen, terug naar het hart en dan via de aorta naar het doelorgaan. Noteer de bloedvaten in de volgorde waarin ze worden gepasseerd.

Zo scoor je de punten. Bij 2021-3 vraag 11 (drie bloedvaten in volgorde) 2p bij de juiste nummers in de juiste volgorde, 1p bij de juiste nummers in een verkeerde volgorde. Bij 2022-1 vraag 30 is het antwoord longader – aorta – halsslagader (1p). Bij 2025-2 vraag 9 1p voor filtratie en 1p voor minder terugresorptie door de hoge druk in de poortader.

Uitgewerkt voorbeeld

Route van een ingeademde stof naar de hersenen (examenstijl, vergelijk 2022-1 vraag 30)

  1. Opname in de longen → bloed gaat via de longader naar de linkerboezem.
  2. Linkerkamer → aorta.
  3. Aorta → halsslagader → hersenen.

Controle: de stof komt meteen in de grote bloedsomloop terecht, dus het hart wordt maar één keer gepasseerd. ✓

Route van een prik in de hand naar de lever (examenstijl, vergelijk 2022-2 vraag 30)

  1. Ader in de arm → bovenste holle ader → rechterharthelft (1e keer door het hart).
  2. Longslagader → longen → longader → linkerharthelft (2e keer door het hart).
  3. Aorta → leverslagader → lever, of aorta → darmslagader → darm → poortader → lever.
  4. Dus: ja, de stof kan in de darmslagader zitten, en ging minimaal twee keer door het hart.

Valkuilen

  • Slagader gelijkstellen aan “zuurstofrijk”: de longslagader voert zuurstofarm bloed.
  • De longen overslaan: een stof die in een lichaamsader komt, moet eerst door de kleine bloedsomloop.
  • Vergeten dat de poortader tussen twee haarvatennetten ligt (darm en lever).
  • Bij een vis de dubbele bloedsomloop van de mens toepassen: na de kieuwen gaat het bloed direct naar het lichaam.
  • Bij “kortste route” een omweg via een ander orgaan opschrijven.

Test jezelf

Examenvragen om te oefenen


Ondersteunende onderwerpen

  • (geen)

Onderwerpen die dit ondersteunt