Prioriteit: 🔴 Hoog
In 8 van de 8 examenjaren, vrijwel altijd als route van een stof door het lichaam (welke bloedvaten, hoe vaak door het hart), 1–2p.
Wat moet je kunnen?
- De kortste route van een stof door de bloedvaten opschrijven, van plaats van opname tot plaats van werking.
- Tellen hoe vaak een stof door het hart gaat.
- De rol van de poortader en de leverslagader gebruiken.
- De enkele bloedsomloop van een vis vergelijken met de dubbele van de mens.
De kern
Grote en kleine bloedsomloop (mens)
flowchart LR RK[rechterkamer] --> LS[longslagader] --> LO[longen] --> LA[longader] --> LB[linkerboezem] LB --> LK[linkerkamer] --> AO[aorta] --> OR[organen] --> HA[holle aders] --> RB[rechterboezem] --> RK
| Bloedvat | Van → naar | Bijzonderheid |
|---|---|---|
| longslagader | rechterkamer → longen | zuurstofarm bloed in een slagader |
| longader | longen → linkerboezem | zuurstofrijk bloed in een ader |
| aorta | linkerkamer → lichaam | |
| halsslagader | aorta → hoofd en hersenen | |
| darmslagader | aorta → darmen | |
| poortader | darmen, maag, milt → lever | opgenomen voedingsstoffen eerst naar de lever |
| leverslagader | aorta → lever | zuurstofrijk bloed voor de lever |
| leverader | lever → onderste holle ader |
- Slagader = van het hart af; ader = naar het hart toe (los van de zuurstof).
- Stoffen uit de darm komen via de poortader in de lever; vetten (chylomicronen) gaan eerst via de lymfe en komen dan via het bloed (de leverslagader) in de lever.
- Vis: enkele bloedsomloop: hart → kieuwen → lichaam → hart. Het bloed gaat per rondgang één keer door het hart.
- Warmte wordt ook met het bloed verdeeld door het lichaam.
Zo wordt het gevraagd
- Door welke van deze bloedvaten gaat een molecuul op de kortste route van de plaats van opname tot de plaats waar het effect heeft? Noteer de nummers in de juiste volgorde (2022-1 vraag 30, 2021-3 vraag 11).
- Kunnen er sporozoïeten aanwezig zijn in de darmslagader? En hoeveel keer zijn ze minimaal door het hart gegaan? (2022-2 vraag 30).
- Kan een herseninfarct veroorzaakt worden door een stolsel uit de linkerboezem, de rechterboezem of beide? (2021-1 vraag 1).
- Via welk bloedvat bereikt een stof vanuit de huid / vanuit de darm de lever via de kortste weg? (2026-2 vraag 17).
Zo formuleer je het antwoord. Teken in gedachten de route stap voor stap: vanaf de plaats van opname naar het hart (aders), dan door de longen als het in de grote bloedsomloop is opgenomen, terug naar het hart en dan via de aorta naar het doelorgaan. Noteer de bloedvaten in de volgorde waarin ze worden gepasseerd.
Zo scoor je de punten. Bij 2021-3 vraag 11 (drie bloedvaten in volgorde) 2p bij de juiste nummers in de juiste volgorde, 1p bij de juiste nummers in een verkeerde volgorde. Bij 2022-1 vraag 30 is het antwoord longader – aorta – halsslagader (1p). Bij 2025-2 vraag 9 1p voor filtratie en 1p voor minder terugresorptie door de hoge druk in de poortader.
Uitgewerkt voorbeeld
Route van een ingeademde stof naar de hersenen (examenstijl, vergelijk 2022-1 vraag 30)
- Opname in de longen → bloed gaat via de longader naar de linkerboezem.
- Linkerkamer → aorta.
- Aorta → halsslagader → hersenen.
Controle: de stof komt meteen in de grote bloedsomloop terecht, dus het hart wordt maar één keer gepasseerd. ✓
Route van een prik in de hand naar de lever (examenstijl, vergelijk 2022-2 vraag 30)
- Ader in de arm → bovenste holle ader → rechterharthelft (1e keer door het hart).
- Longslagader → longen → longader → linkerharthelft (2e keer door het hart).
- Aorta → leverslagader → lever, of aorta → darmslagader → darm → poortader → lever.
- Dus: ja, de stof kan in de darmslagader zitten, en ging minimaal twee keer door het hart.
Valkuilen
- Slagader gelijkstellen aan “zuurstofrijk”: de longslagader voert zuurstofarm bloed.
- De longen overslaan: een stof die in een lichaamsader komt, moet eerst door de kleine bloedsomloop.
- Vergeten dat de poortader tussen twee haarvatennetten ligt (darm en lever).
- Bij een vis de dubbele bloedsomloop van de mens toepassen: na de kieuwen gaat het bloed direct naar het lichaam.
- Bij “kortste route” een omweg via een ander orgaan opschrijven.
Test jezelf
Een stolsel ontstaat in de rechterboezem. Kan dat een herseninfarct veroorzaken?
Nee (normaal): vanuit de rechterharthelft gaat het bloed naar de longen, waar het stolsel in de haarvaten blijft steken.
Via welk bloedvat komt glucose uit de dunne darm in de lever?
Via de poortader.
Hoe vaak gaat bloed van een vis per rondgang door het hart?
Eén keer: hart → kieuwen → lichaam → hart.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2022 tijdvak 2, vraag 30: route van de hand naar de lever (2p) · antwoord
- 2022 tijdvak 1, vraag 30: route van de longen naar de hersenen (1p) · antwoord
- 2021 tijdvak 3, vraag 11: bloedvaten bij een vis (2p) · antwoord
- 2026 tijdvak 2, vraag 17: leverslagader of poortader (2p) · antwoord
- 2021 tijdvak 1, vraag 1: stolsel en herseninfarct (2p) · antwoord
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 8 van de 8 examenjaren — 100%.
Examen Vraag Antwoord 2026 tijdvak 2 vraag 17 · 2 punten antwoord 2025 tijdvak 1 vraag 40 · 2 punten antwoord 2025 tijdvak 2 vraag 9 · 2 punten antwoord 2024 tijdvak 1 vraag 21 · 2 punten antwoord 2023 tijdvak 2 vraag 26 · 2 punten antwoord 2022 tijdvak 1 vraag 30 · 1 punt antwoord 2022 tijdvak 2 vraag 30 · 2 punten antwoord 2021 tijdvak 1 vraag 1 · 2 punten antwoord 2021 tijdvak 3 vraag 11 · 2 punten antwoord 2019 tijdvak 2 vraag 21 · 2 punten antwoord 2018 tijdvak 2 vraag 3 · 1 punt antwoord Toelichting per vindplaats
Ondersteunende onderwerpen
- (geen)