Prioriteit: π’ Laag
In 2 van de 8 examenjaren (2021, 2022), als korte uitleg of meerkeuzevraag over genotype tegenover milieu en het bepalen van het geslacht uit DNA (1β2p).
Wat moet je kunnen?
- Uitleggen dat het fenotype afhangt van genotype en milieu.
- Verklaren waarom klonen toch kunnen verschillen.
- Uitleggen hoe het geslacht uit DNA (geslachtschromosomen) is af te leiden.
De kern
- Fenotype = genotype + milieu: dezelfde genen kunnen in een ander milieu een ander fenotype geven.
- Een milieu-invloed verandert het DNA niet (behalve mutagene factoren); je ziet een milieufactor dus niet terug in de DNA-volgorde.
- Klonen (ongeslachtelijk, zoals pootaardappels) hebben hetzelfde genotype β constante kwaliteit, maar verschillen door lokaal milieu of mutaties.
- Geslacht bij de mens: XY = man, XX = vrouw; DNA van het Y-chromosoom wijst op een jongen.
Zo wordt het gevraagd
- Verklaar waardoor aardappels uit pootaardappels een constante kwaliteit hebben, en noteer een oorzaak waardoor er toch verschillen zijn (2021-1 vraag 24; 1p per deel).
- Verklaar dat uit de NIPT het geslacht van de foetus kan worden afgeleid (2022-2 vraag 4).
Valkuilen
- Denken dat een milieufactor het genotype verandert.
- Klonen βidentiekβ noemen in fenotype.
Test jezelf
Twee genetisch identieke planten groeien verschillend hard. Noem twee mogelijke oorzaken.
Verschillende milieufactoren (licht, water, mineralen) of een mutatie in een van beide.
Hoe zie je in een bloedmonster van een zwangere dat de foetus een jongen is?
Er zijn DNA-fragmenten van een Y-chromosoom aanwezig.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen
Ondersteunende onderwerpen
- (geen)