Prioriteit: 🟠 Midden
In 5 van de 8 examenjaren: uitspraken of gegevens toetsen aan een model, een model aanvullen en een tekortkoming van een model noemen (1–2p).
Wat moet je kunnen?
- Nagaan of een model gegeven gegevens juist weergeeft.
- Een tekortkoming van een model noemen: wat in de werkelijkheid ontbreekt.
- Voorspellen wat er in een schematisch model gebeurt als één stof of proces verandert.
De kern
- Een model vereenvoudigt: het laat factoren weg om de kern zichtbaar te maken.
- Toetsen: vergelijk elke uitspraak met wat het model laat zien (pijlen, getallen, overlevingskansen).
- Tekortkoming: noem een concrete factor uit de echte situatie die het model niet nabootst (omgeving, leefstijl, andere organen, het tijdstip).
- In een regel- of signaalschema: volg de pijlen en tekens (+ stimuleert, – remt) en voorspel per stof toename of afname.
- Een model kan verschillende hypothesen ondersteunen of weerleggen; kies het model dat bij alle meetgegevens past.
Zo wordt het gevraagd
- Noteer of het model het bijbehorende gegeven juist of onjuist weergeeft (2026-2 vraag 36).
- Noteer een andere tekortkoming van dit model in het onderzoek naar effecten van nicotine op de embryonale ontwikkeling (2024-1 vraag 9).
- Per stof in een onvolledig model aangeven of die toeneemt of afneemt (2025-1 vraag 11).
Zo formuleer je het antwoord. Noem bij een tekortkoming een specifieke factor die in het echte organisme wel meespeelt: de omstandigheden in de baarmoeder worden niet nagebootst.
Zo scoor je de punten. Bij 2024-1 vraag 9 leveren “het is geen compleet embryo” en een ethisch bezwaar geen punt op; wel bijvoorbeeld geen invloed van de leefstijl van de moeder of de baarmoederomstandigheden ontbreken. Bij juist/onjuist-vragen meestal 2p voor alles goed en 1p bij één fout.
Uitgewerkt voorbeeld
Tekortkoming van een celmodel (examenstijl, vergelijk 2024-1 vraag 9)
Onderzoekers testen het effect van een stof op embryo-achtige celklompjes in een schaaltje. Noem een tekortkoming van dit model.
- Bedenk wat er in het echte embryo anders is.
- Een embryo groeit in de baarmoeder, met stoffen uit het bloed van de moeder.
- Antwoord: het model bootst de omstandigheden in de baarmoeder niet na (geen bloedtoevoer, geen invloed van de leefstijl van de moeder).
Valkuilen
- Een tekortkoming noemen die vanzelfsprekend is (“het is geen echt embryo”).
- Een ethisch bezwaar geven als naar een biologische tekortkoming wordt gevraagd.
- Een uitspraak beoordelen op basis van eigen kennis in plaats van het model.
Test jezelf
Waarom gebruiken onderzoekers modellen als organoïden in plaats van echte organen?
Ze zijn beschikbaar, controleerbaar en ethisch minder bezwaarlijk; je kunt variabelen gericht veranderen.
Een populatiemodel geeft per leeftijdsklasse een overlevingskans. Hoe toets je de uitspraak "volwassenen overleven beter dan jongen"?
Vergelijk de overlevingskansen in het model voor volwassenen en jongen.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 5 van de 8 examenjaren — 62,5%.
Examen Vraag Antwoord 2026 tijdvak 2 vraag 36 · 2 punten antwoord 2025 tijdvak 1 vraag 11 · 2 punten antwoord 2024 tijdvak 1 vraag 9 · 1 punt antwoord 2024 tijdvak 2 vraag 18 · 1 punt antwoord 2024 tijdvak 2 vraag 36 · 2 punten antwoord 2021 tijdvak 1 vraag 8 · 2 punten antwoord 2018 tijdvak 1 vraag 31 · 2 punten antwoord Toelichting per vindplaats
Ondersteunende onderwerpen
- (geen)