Prioriteit: 🟠 Midden

In 5 van de 8 examenjaren, meestal als berekening of meerkeuzevraag (2p): van het aantal zieken naar dragers, of van allelfrequentie naar aantal patiënten.

Wat moet je kunnen?

  • Van een fenotypefrequentie naar de allelfrequenties rekenen en terug.
  • Het aandeel dragers (heterozygoten) of zieken berekenen bij een dominante en een recessieve aandoening, ook bij X-chromosomale overerving.
  • Uitleggen wanneer de regel niet geldt.

De kern

SituatieDeel van de populatie
homozygoot dominant
heterozygoot (drager)
homozygoot recessief (recessief fenotype)
dominant fenotype
X-chromosomaal recessief: mannen met het fenotype
X-chromosomaal recessief: vrouwen met het fenotype
kans dat een gezond persoon drager is (bij kleine ≈ )
  • Startpunt is bijna altijd het recessieve fenotype: is af te lezen of gegeven, dus .
  • Voorwaarden: grote populatie, willekeurige paring, geen selectie, geen mutatie, geen migratie. Bij selectie (bijvoorbeeld een schutkleur) verschuiven de frequenties en is er geen evenwicht.

Zo wordt het gevraagd

  • Hoeveel procent van de bevolking heeft …? Neem aan dat de wet van Hardy-Weinberg geldt: uit een allelfrequentie (2026-1 vraag 9).
  • Aantal patiënten met een dominante aandoening bij 18 miljoen inwoners (2026-2 vraag 25).
  • Kans dat iemand drager is bij een frequentie van 1 op 18.000 (2021-2 vraag 35), of percentage vrouwen en mannen met een X-chromosomale aandoening (2024-1 vraag 35).
  • Met de regel afleiden of een allel dominant of recessief is, en uitleggen waarom er geen evenwicht was (2022-3 vraag 8–9).

Zo formuleer je het antwoord. Schrijf de stappen op: wat is (of ), reken en uit, kies de juiste formule voor het gevraagde genotype of fenotype, en vermenigvuldig zo nodig met de populatiegrootte. Rond pas aan het eind af, in het gevraagde aantal decimalen.

Zo scoor je de punten. Bij 2024-2 vraag 28 1p voor het juist berekenen van en 1p voor vermenigvuldigen met 18 miljoen. Bij 2021-2 vraag 35 1p voor en en 1p voor het percentage in één decimaal; zowel als is goed. Als je en omdraait met een verder juiste berekening, wordt dat niet aangerekend. Bij 2022-3 vraag 9 levert “er traden mutaties op” geen punt op: het model vraagt selectie.

Uitgewerkt voorbeeld

Dragerschap bij een recessieve aandoening (examenstijl, vergelijk 2021-2 vraag 35; eigen getallen)

Een recessieve aandoening komt voor bij 1 op 10.000 mensen. Bereken het percentage dragers in één decimaal.

  1. , dus en .
  2. Dragers:
  3. Antwoord: 2,0% van de bevolking is drager.

Controle: ✓

Valkuilen

  • De allelfrequentie gebruiken waar de genotypefrequentie nodig is: het deel zieken is , niet .
  • Bij een dominante aandoening de heterozygoten vergeten: zieken .
  • Bij X-chromosomaal recessief voor mannen nemen: mannen hebben één X, dus .
  • Te vroeg afronden, waardoor het antwoord in de gevraagde decimaal afwijkt.
  • De regel toepassen op een populatie waarin selectie speelt.

Test jezelf

Examenvragen om te oefenen


Ondersteunende onderwerpen

  • (geen)

Onderwerpen die dit ondersteunt