Prioriteit: đźź  Midden

In 5 van de 8 examenjaren: een eigenschap of verandering op een bepaald organisatieniveau noemen, en een keten van moleculair → cellulair → organisme invullen (1–2p).

Wat moet je kunnen?

  • Een eigenschap of gevolg op het gevraagde organisatieniveau noemen.
  • Een gevolg op het ene niveau doorvertalen naar het volgende niveau.
  • Uitleggen hoe orgaanstelsels samenwerken (bijvoorbeeld ademhaling, bloedsomloop en spieren).

De kern

NiveauVoorbeelden
molecuulenzym, transporteiwit, Na+/K+-pomp, hemoglobine
organelmitochondrium, ribosoom
celmicrovilli, impulsgeleiding, celdeling
weefsel / orgaandarmvlokken, longblaasjes, hartspier, doorbloeding
orgaanstelselademhalingsstelsel, bloedvatenstelsel, spierstelsel
organismevermoeidheid, uithoudingsvermogen, gedrag
  • Een keten loopt meestal van klein naar groot: minder actieve Na+/K+-pompen (molecuul) → geremde impulsgeleiding (cel) → verlamming (organisme).
  • “Op orgaanniveau” vraagt een verandering van een orgaan (grotere longen, sterker hart), geen functie zoals “sneller ademen”.

Zo wordt het gevraagd

  • Noteer een verandering op orgaanniveau door training (2023-1 vraag 1).
  • Noteer een eigenschap op orgaanniveau en een op celniveau waardoor opname via de darm makkelijker verloopt (2024-1 vraag 19).
  • Noteer welk gevolg op de betreffende plaats in het schema moet worden ingevuld (moleculair en cellulair, 2021-2 vraag 17).

Zo formuleer je het antwoord. Controleer of je antwoord echt op het gevraagde niveau ligt; gebruik een term die bij dat niveau hoort (darmvlokken = orgaan, microvilli = cel).

Zo scoor je de punten. Bij 2023-1 vraag 1 tellen sterker hart, grotere vitale capaciteit of meer longblaasjes, maar niet grotere spiermassa of hogere ademfrequentie. Bij 2021-2 vraag 17 1p voor het moleculaire gevolg en 1p voor het bijpassende cellulaire gevolg.

Uitgewerkt voorbeeld

Van molecuul naar organisme (examenstijl, vergelijk 2021-2 vraag 17)

Een stof remt het transport in neuronen. Vul de keten aan.

  1. Moleculair: de Na+/K+-pompen werken minder (minder ATP of geremd transport).
  2. Cellulair: de rustpotentiaal wordt niet hersteld → impulsgeleiding geremd.
  3. Organisme: spierzwakte of verlamming.

Valkuilen

  • Een functie noemen als naar een bouwkenmerk op orgaanniveau wordt gevraagd.
  • Twee niveaus door elkaar halen (microvilli bij orgaanniveau noemen).
  • In een keten een niveau overslaan.

Test jezelf

Examenvragen om te oefenen


Ondersteunende onderwerpen

Onderwerpen die dit ondersteunt