Prioriteit: đźź Midden
In 5 van de 8 examenjaren: een eigenschap of verandering op een bepaald organisatieniveau noemen, en een keten van moleculair → cellulair → organisme invullen (1–2p).
Wat moet je kunnen?
- Een eigenschap of gevolg op het gevraagde organisatieniveau noemen.
- Een gevolg op het ene niveau doorvertalen naar het volgende niveau.
- Uitleggen hoe orgaanstelsels samenwerken (bijvoorbeeld ademhaling, bloedsomloop en spieren).
De kern
| Niveau | Voorbeelden |
|---|---|
| molecuul | enzym, transporteiwit, Na+/K+-pomp, hemoglobine |
| organel | mitochondrium, ribosoom |
| cel | microvilli, impulsgeleiding, celdeling |
| weefsel / orgaan | darmvlokken, longblaasjes, hartspier, doorbloeding |
| orgaanstelsel | ademhalingsstelsel, bloedvatenstelsel, spierstelsel |
| organisme | vermoeidheid, uithoudingsvermogen, gedrag |
- Een keten loopt meestal van klein naar groot: minder actieve Na+/K+-pompen (molecuul) → geremde impulsgeleiding (cel) → verlamming (organisme).
- “Op orgaanniveau” vraagt een verandering van een orgaan (grotere longen, sterker hart), geen functie zoals “sneller ademen”.
Zo wordt het gevraagd
- Noteer een verandering op orgaanniveau door training (2023-1 vraag 1).
- Noteer een eigenschap op orgaanniveau en een op celniveau waardoor opname via de darm makkelijker verloopt (2024-1 vraag 19).
- Noteer welk gevolg op de betreffende plaats in het schema moet worden ingevuld (moleculair en cellulair, 2021-2 vraag 17).
Zo formuleer je het antwoord. Controleer of je antwoord echt op het gevraagde niveau ligt; gebruik een term die bij dat niveau hoort (darmvlokken = orgaan, microvilli = cel).
Zo scoor je de punten. Bij 2023-1 vraag 1 tellen sterker hart, grotere vitale capaciteit of meer longblaasjes, maar niet grotere spiermassa of hogere ademfrequentie. Bij 2021-2 vraag 17 1p voor het moleculaire gevolg en 1p voor het bijpassende cellulaire gevolg.
Uitgewerkt voorbeeld
Van molecuul naar organisme (examenstijl, vergelijk 2021-2 vraag 17)
Een stof remt het transport in neuronen. Vul de keten aan.
- Moleculair: de Na+/K+-pompen werken minder (minder ATP of geremd transport).
- Cellulair: de rustpotentiaal wordt niet hersteld → impulsgeleiding geremd.
- Organisme: spierzwakte of verlamming.
Valkuilen
- Een functie noemen als naar een bouwkenmerk op orgaanniveau wordt gevraagd.
- Twee niveaus door elkaar halen (microvilli bij orgaanniveau noemen).
- In een keten een niveau overslaan.
Test jezelf
Is "darmvlokken" een kenmerk op celniveau of op orgaanniveau?
Op orgaan-/weefselniveau; microvilli zijn het kenmerk op celniveau.
Welke orgaanstelsels werken samen om zuurstof bij een werkende spier te krijgen?
Het ademhalingsstelsel (opname), het bloedvatenstelsel met het hart (transport) en het spierstelsel (verbruik).
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 5 van de 8 examenjaren — 62,5%.
Examen Vraag Antwoord 2026 tijdvak 2 vraag 16 · 1 punt antwoord 2024 tijdvak 1 vraag 19 · 2 punten antwoord 2023 tijdvak 1 vraag 1 · 1 punt antwoord 2021 tijdvak 2 vraag 17 · 2 punten antwoord 2019 tijdvak 2 vraag 21 · 2 punten antwoord Toelichting per vindplaats
Ondersteunende onderwerpen
- (geen)
- Systeemdenken