Prioriteit: 🟠 Midden
In 5 van de 8 examenjaren: de oppervlakte-inhoudsverhouding en warmteverlies, de rol van bruin vet en doorbloeding, en welke processen bij koorts in welke fase optreden (1–3p).
Wat moet je kunnen?
- Uitleggen hoe de oppervlakte-inhoudsverhouding het warmteverlies bepaalt.
- De reacties op kou en warmte noemen en aan het juiste deel van het zenuwstelsel koppelen.
- Het verloop van koorts uitleggen: normwaarde omhoog en weer omlaag.
- De rol van bruin vet en doorbloeding bij warmteproductie en -verdeling uitleggen.
De kern
| Kou | Warmte |
|---|---|
| vaatvernauwing in de huid (minder warmteafgifte) | vaatverwijding in de huid (meer warmteafgifte) |
| rillen (skeletspieren, animaal) | zweten |
| warmteproductie in bruin vet (orthosympatisch, noradrenaline) | minder warmteproductie |
- Oppervlakte-inhoudsverhouding: een groter dier (of kortere poten) heeft relatief minder oppervlak per volume → minder warmteverlies per kg.
- Koorts: de normwaarde gaat omhoog → het lichaam reageert alsof het te koud is (rillen, vaatvernauwing). Daalt de normwaarde weer, dan reageert het alsof het te warm is (zweten, rode huid).
- Bruin vet ligt rond hart en grote vaten: het opgewarmde bloed wordt snel door het lichaam verspreid.
- Een vetlaag isoleert.
Zo wordt het gevraagd
- Licht toe hoe kortere poten de oppervlakte-inhoudsverhouding beïnvloeden, en hoe dat het energieverbruik verlaagt (2024-1 vraag 10).
- Leg uit dat het voor kleine vissoorten ongunstig is om endotherm te zijn (2018-2 vraag 1).
- Verklaar dat een sterker doorbloede huid tegengesteld is aan het ontstaan van koorts (2025-1 vraag 39).
- Verklaar hoe obesitas kan bijdragen aan de afwezigheid van bruin vet, en omgekeerd (2026-1 vraag 29).
Zo formuleer je het antwoord. Gebruik de keten kleinere oppervlakte-inhoudsverhouding → minder warmteverlies → minder energie nodig om warm te blijven. Bij koorts: zeg wat er met de normwaarde gebeurt.
Zo scoor je de punten. Bij 2024-1 vraag 10 1p voor kleinere oppervlakte-inhoudsverhouding en 1p voor minder warmteverlies. Bij 2018-2 vraag 1 1p voor meer warmteverlies en 1p voor meer energie/voedsel nodig. Bij 2018-1 vraag 23 telt “meer voedingsstoffen” niet; warmte afvoeren of vetzuren aanvoeren wel.
Uitgewerkt voorbeeld
Grootte en warmteverlies (eigen voorbeeld in examenstijl, geen echte examenvraag)
Vergelijk twee kubusvormige ‘dieren’ met ribben van 1 en 2 cm.
- Ribbe 1 cm: oppervlak cm², volume cm³ → verhouding .
- Ribbe 2 cm: oppervlak cm², volume cm³ → verhouding .
- Het grotere dier verliest per cm³ lichaam half zoveel warmte via de huid.
Valkuilen
- De oppervlakte-inhoudsverhouding verwarren met de absolute oppervlakte.
- Bij koorts zweten in de opwarmfase plaatsen.
- Rillen aan het autonome zenuwstelsel toeschrijven (het is animaal).
Test jezelf
Waarom heeft iemand die koorts krijgt het koud en rilt hij?
De normwaarde is verhoogd: de werkelijke temperatuur is dan te laag ten opzichte van die norm.
Waarom is een goede doorbloeding van bruin vet belangrijk?
De geproduceerde warmte wordt afgevoerd en er worden vetzuren als brandstof aangevoerd.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 5 van de 8 examenjaren — 62,5%.
Examen Vraag Antwoord 2026 tijdvak 1 vraag 28 · 1 punt antwoord 2026 tijdvak 1 vraag 29 · 2 punten antwoord 2026 tijdvak 2 vraag 12 · 2 punten antwoord 2025 tijdvak 1 vraag 39 · 1 punt antwoord 2025 tijdvak 2 vraag 30 · 2 punten antwoord 2024 tijdvak 1 vraag 10 · 2 punten antwoord 2023 tijdvak 1 vraag 6 · 1 punt antwoord 2023 tijdvak 1 vraag 17 · 2 punten antwoord 2018 tijdvak 1 vraag 22 · 2 punten antwoord 2018 tijdvak 1 vraag 23 · 2 punten antwoord 2018 tijdvak 1 vraag 26 · 2 punten antwoord 2018 tijdvak 2 vraag 1 · 2 punten antwoord 2018 tijdvak 2 vraag 3 · 1 punt antwoord 2018 tijdvak 2 vraag 6 · 3 punten antwoord Toelichting per vindplaats
Ondersteunende onderwerpen
Onderwerpen die dit ondersteunt
- (geen)