Prioriteit: 🟠 Midden

In 5 van de 8 examenjaren, vaak met een onvolledig regelschema: pijlen en tekens (+ of –) invullen, en negatieve of positieve terugkoppeling herkennen (1–3p).

Wat moet je kunnen?

  • Een regelkring aanvullen met de juiste pijlrichting en + of –.
  • Negatieve en positieve terugkoppeling herkennen en uitleggen.
  • Het verschil uitleggen tussen snel bijsturen (activiteit van eiwitten) en langzaam aanpassen (nieuwe cellen of eiwitten maken).

De kern

flowchart LR
  W[te regelen waarde] --> S[sensor]
  S --> R[regelcentrum: vergelijk met normwaarde]
  R --> E[effector]
  E -->|werkt verandering tegen| W
Negatieve terugkoppelingPositieve terugkoppeling
effectremt de verandering, terug naar de normwaardeversterkt de verandering
voorbeeldenbloedglucose, T4, EPO, bloedplaatjes en TPOweeën bij de bevalling, bloedstolling
  • In een schema: + = stimuleert (meer leidt tot meer), – = remt (meer leidt tot minder).
  • Een gesloten kring met een oneven aantal minnen is negatieve terugkoppeling; met alleen plussen of een even aantal minnen positieve.
  • Kortdurende schommelingen worden opgevangen door de activiteit van bestaande eiwitten te veranderen; langdurige veranderingen vragen nieuwe eiwitten of cellen en kosten tijd.

Zo wordt het gevraagd

  • Neemt de TPO-concentratie af of toe bij meer bloedplaatjes, en is dit negatieve of positieve terugkoppeling? (2026-1 vraag 2).
  • Maak het schema compleet met pijlen en + of – (2026-2 vraag 27, uitwerkbijlage).
  • Verklaar hoe kleine kortdurende schommelingen direct worden opgevangen, en waarom een grote, langdurige verandering tijd kost (2021-1 vraag 14).

Zo formuleer je het antwoord. Volg de kring één keer rond en kijk of de oorspronkelijke verandering wordt tegengewerkt (negatief) of versterkt (positief).

Zo scoor je de punten. Bij 2026-2 vraag 27 1p voor alle pijlen in de juiste richting en 1p voor de juiste tekens; het tweede punt alleen als het eerste is behaald. Bij 2021-1 vraag 14 1p voor activiteit van pompen verandert en 1p voor nieuwe cellen of eiwitten maken kost tijd.

Uitgewerkt voorbeeld

Bloedplaatjes en TPO (examenstijl, vergelijk 2026-1 vraag 2)

Het signaaleiwit TPO stimuleert de aanmaak van bloedplaatjes. Het aantal bloedplaatjes blijft door terugkoppeling stabiel. Wat gebeurt er met de TPO-concentratie als het aantal bloedplaatjes stijgt?

  1. Om het aantal stabiel te houden, moet de aanmaak afnemen → de TPO-concentratie daalt.
  2. Minder TPO → minder aanmaak van bloedplaatjes.
  3. De oorspronkelijke stijging wordt tegengewerkt → negatieve terugkoppeling.

Valkuilen

  • Positieve terugkoppeling verwarren met “goede” regulatie.
  • In een schema de pijlrichting omdraaien (oorzaak → gevolg).
  • Vergeten dat een – gevolgd door een – samen een + geeft.

Test jezelf

Examenvragen om te oefenen


Ondersteunende onderwerpen

  • (geen)

Onderwerpen die dit ondersteunt