Prioriteit: 🟠 Midden
In 5 van de 8 examenjaren: een tolerantiecurve aflezen, tolerantiegrens en beperkende factor onderscheiden, en gevolgen van temperatuurstijging voor soorten (1–2p).
Wat moet je kunnen?
- Optimum, tolerantiegrenzen en tolerantiegebied aflezen uit een curve.
- Het verschil uitleggen tussen een tolerantiegrens en een beperkende factor.
- Voorspellen wat een veranderende factor (temperatuur, zout) doet met de verspreiding van een soort.
De kern
- Tolerantiegebied: tussen minimum en maximum van een factor kan het organisme overleven.
- Optimum: de waarde waarbij groei of voortplanting maximaal is.
- Buiten de tolerantiegrenzen: het organisme sterft.
- Beperkende factor: de factor die de groei op dat moment het meest beperkt (het organisme overleeft wel).
- Soorten met een breed tolerantiegebied (pioniers, exoten) kunnen zich in veel gebieden vestigen.
- Klimaatverandering verschuift de omstandigheden: soorten kunnen nieuwe gebieden bereiken (warmere zomers, langer groeiseizoen) of verdwijnen (temperatuur boven het maximum, zeespiegelstijging).
Zo wordt het gevraagd
- Verklaar waardoor deze plant zich pas de laatste jaren heeft gevestigd (2024-2 vraag 9: warmere zomers → kiemkrachtige zaden).
- Beschrijf twee gevolgen van temperatuurstijging waardoor er meer voedsel voor ganzen is (2021-2 vraag 8).
- Noteer een gevolg van klimaatverandering en licht toe hoe het zeegras negatief beïnvloedt (2026-1 vraag 37).
- Een tolerantiebereik uit curven aflezen (2024-2 vraag 17).
Zo formuleer je het antwoord. Koppel de verandering aan de grens of het optimum: door warmere zomers komt de temperatuur binnen het gebied waarin de plant kiemkrachtig zaad kan maken.
Zo scoor je de punten. Bij 2021-2 vraag 8 1p per gevolg (bijvoorbeeld langer groeiseizoen, minder sneeuw, snellere plantengroei). Bij 2018-1 vraag 30 1p per argument uit de grafiek.
Uitgewerkt voorbeeld
Zout en blauwalgen (examenstijl, vergelijk 2018-1 vraag 30)
Uit een grafiek blijkt dat blauwalgen bij een zoutgehalte van 7–18 g/L nog groeien. Door zeewater in te laten zou het zoutgehalte in de winter 7–18 g/L worden. Heeft dat in de winter zin?
- Bij 7–18 g/L blijft het zoutgehalte binnen het tolerantiegebied: de algen sterven niet.
- Bovendien bloeien blauwalgen vooral in de zomer, niet in de winter.
- Conclusie: inlaten in de winter heeft geen zin.
Valkuilen
- Tolerantiegrens en optimum verwarren.
- Een beperkende factor gelijkstellen aan een dodelijke waarde.
- Bij klimaatverandering alleen “het wordt warmer” noemen zonder gevolg voor de soort.
Test jezelf
Wat is het verschil tussen een tolerantiegrens en een beperkende factor?
Buiten de tolerantiegrens sterft het organisme; een beperkende factor remt alleen de groei.
Waarom kan een warmteminnende soort door klimaatverandering naar het noorden opschuiven?
De temperatuur in noordelijke gebieden komt binnen zijn tolerantiegebied.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 5 van de 8 examenjaren — 62,5%.
Examen Vraag Antwoord 2026 tijdvak 1 vraag 37 · 1 punt antwoord 2024 tijdvak 2 vraag 9 · 1 punt antwoord 2024 tijdvak 2 vraag 17 · 2 punten antwoord 2023 tijdvak 1 vraag 38 · 2 punten antwoord 2021 tijdvak 2 vraag 8 · 2 punten antwoord 2018 tijdvak 1 vraag 30 · 2 punten antwoord Toelichting per vindplaats