Prioriteit: 🔴 Hoog

In 7 van de 8 examenjaren, meestal korte vragen (1–2p): is dit een exoot? licht toe, gevolgen van een exoot, en argumenten voor of tegen een beheermaatregel.

Wat moet je kunnen?

  • Met de definitie beargumenteren of een soort een exoot is.
  • Uitleggen wanneer een soort zich heeft gevestigd.
  • Ecologische problemen van een exoot beschrijven.
  • Beheermaatregelen bedenken en beoordelen (preventief of curatief, voor- en nadelen, biologische bestrijding).

De kern

BegripBetekenis
exootdoor de mens (bewust of onbewust) ingevoerde soort die hier van nature niet voorkwam
inheemse soortkomt van nature in het gebied voor (ook wintergasten en trekvogels)
op eigen kracht gekomendoor migratie of klimaatverandering → geen exoot
vestigingde soort plant zich voort in het gebied
invasieve exootexoot die zich sterk uitbreidt en schade doet
biologische bestrijdingeen natuurlijke vijand inzetten tegen een plaag

Mogelijke problemen na vestiging van een exoot

  • Hij concurreert met inheemse soorten om dezelfde niche en kan ze verdringen.
  • Als predator kan hij prooisoorten laten verdwijnen.
  • Hij kan ziekten of parasieten overbrengen.
  • Zonder natuurlijke vijanden kan hij een plaag worden.

Beheermaatregelen

  • Preventief (voorkomen) of curatief (bestrijden als het probleem er al is).
  • Populatiegrootte verlagen zonder afschieten: predatoren toelaten, anticonceptie, niet bijvoeren, gebieden tijdelijk afsluiten.
  • Bij biologische bestrijding kan een effect tegenvallen doordat ook de natuurlijke vijanden van de bestrijder toenemen.

Zo wordt het gevraagd

  • Is deze vogel in de dierentuin een exoot? Licht toe (2026-2 vraag 7) en Beargumenteer of deze aardvlo op die weilanden een exoot is (2025-2 vraag 13).
  • Geef een argument waarom de maisstengelboorder niet als exoot wordt beschouwd (2023-1 vraag 22).
  • Aan welke eis moet worden voldaan om te spreken van vestiging van de wolf? (2018-1 vraag 32).
  • Beschrijf twee ecologische problemen na vestiging van een exoot (2018-1 vraag 33).
  • Noteer twee beheermaatregelen voor een lagere dichtheid van grote grazers zonder afschieten of verplaatsen (2019-2 vraag 7).

Zo formuleer je het antwoord. Geef eerst een duidelijk ja of nee en daarna het argument uit de definitie: nee, geen exoot, want de soort is op eigen kracht gekomen / komt van nature in Nederland voor. Beschrijf een probleem als oorzaak → gevolg voor inheemse soorten.

Zo scoor je de punten. Bij 2025-2 vraag 13 zijn beide antwoorden goed, mits het argument past bij de definitie (geen exoot: van nature in Nederland; wel exoot: door de mens verspreid naar een plek waar hij niet van nature voorkomt). Bij 2018-1 vraag 33 1p per beschreven probleem. Bij 2018-1 vraag 32 telt de wolven planten zich hier voort (ook: er leeft minstens één roedel). Bij 2021-1 vraag 15 levert alleen “onnatuurlijk” of “onaantrekkelijk” geen punt op.

Uitgewerkt voorbeeld

Exoot of niet? (examenstijl, vergelijk 2023-1 vraag 22 en 2026-2 vraag 7)

Een vlinder uit Zuid-Europa wordt sinds een paar jaar in Nederland gezien. Een vogel in een dierentuin komt ‘s winters ook in het wild in Nederland voor. Zijn dit exoten?

  1. Vlinder: komt door klimaatverandering op eigen kracht → geen exoot.
  2. Vogel: komt van nature in Nederland voor (wintergast, inheems) → geen exoot, ook al zit dit exemplaar in een dierentuin.

Biologische bestrijding die tegenvalt (examenstijl, vergelijk 2024-2 vraag 16)

Men zet extra kevers uit tegen een invasieve plant in het land van herkomst van die plant. Waarom helpt dat weinig?

  1. Daar heeft de kever zelf natuurlijke vijanden.
  2. Meer kevers betekent meer voedsel voor die vijanden → hun aantal neemt toe.
  3. Het aantal kevers blijft daardoor beperkt.

Valkuilen

  • Elke “nieuwe” soort een exoot noemen: het gaat erom of de mens de verspreiding veroorzaakte.
  • “Gezien in Nederland” gelijkstellen aan vestiging: de soort moet zich hier voortplanten.
  • Alleen “het is onnatuurlijk” als argument geven: noem een ecologisch argument.
  • Bij een beheermaatregel het afschieten noemen als dat expliciet is uitgesloten.
  • Vergeten dat een exoot vaak een plaag wordt door het ontbreken van natuurlijke vijanden.

Test jezelf

Examenvragen om te oefenen


Ondersteunende onderwerpen

Onderwerpen die dit ondersteunt

  • (geen)