Prioriteit: 🔴 Hoog
In 7 van de 8 examenjaren, meestal korte vragen (1–2p): is dit een exoot? licht toe, gevolgen van een exoot, en argumenten voor of tegen een beheermaatregel.
Wat moet je kunnen?
- Met de definitie beargumenteren of een soort een exoot is.
- Uitleggen wanneer een soort zich heeft gevestigd.
- Ecologische problemen van een exoot beschrijven.
- Beheermaatregelen bedenken en beoordelen (preventief of curatief, voor- en nadelen, biologische bestrijding).
De kern
| Begrip | Betekenis |
|---|---|
| exoot | door de mens (bewust of onbewust) ingevoerde soort die hier van nature niet voorkwam |
| inheemse soort | komt van nature in het gebied voor (ook wintergasten en trekvogels) |
| op eigen kracht gekomen | door migratie of klimaatverandering → geen exoot |
| vestiging | de soort plant zich voort in het gebied |
| invasieve exoot | exoot die zich sterk uitbreidt en schade doet |
| biologische bestrijding | een natuurlijke vijand inzetten tegen een plaag |
Mogelijke problemen na vestiging van een exoot
- Hij concurreert met inheemse soorten om dezelfde niche en kan ze verdringen.
- Als predator kan hij prooisoorten laten verdwijnen.
- Hij kan ziekten of parasieten overbrengen.
- Zonder natuurlijke vijanden kan hij een plaag worden.
Beheermaatregelen
- Preventief (voorkomen) of curatief (bestrijden als het probleem er al is).
- Populatiegrootte verlagen zonder afschieten: predatoren toelaten, anticonceptie, niet bijvoeren, gebieden tijdelijk afsluiten.
- Bij biologische bestrijding kan een effect tegenvallen doordat ook de natuurlijke vijanden van de bestrijder toenemen.
Zo wordt het gevraagd
- Is deze vogel in de dierentuin een exoot? Licht toe (2026-2 vraag 7) en Beargumenteer of deze aardvlo op die weilanden een exoot is (2025-2 vraag 13).
- Geef een argument waarom de maisstengelboorder niet als exoot wordt beschouwd (2023-1 vraag 22).
- Aan welke eis moet worden voldaan om te spreken van vestiging van de wolf? (2018-1 vraag 32).
- Beschrijf twee ecologische problemen na vestiging van een exoot (2018-1 vraag 33).
- Noteer twee beheermaatregelen voor een lagere dichtheid van grote grazers zonder afschieten of verplaatsen (2019-2 vraag 7).
Zo formuleer je het antwoord. Geef eerst een duidelijk ja of nee en daarna het argument uit de definitie: nee, geen exoot, want de soort is op eigen kracht gekomen / komt van nature in Nederland voor. Beschrijf een probleem als oorzaak → gevolg voor inheemse soorten.
Zo scoor je de punten. Bij 2025-2 vraag 13 zijn beide antwoorden goed, mits het argument past bij de definitie (geen exoot: van nature in Nederland; wel exoot: door de mens verspreid naar een plek waar hij niet van nature voorkomt). Bij 2018-1 vraag 33 1p per beschreven probleem. Bij 2018-1 vraag 32 telt de wolven planten zich hier voort (ook: er leeft minstens één roedel). Bij 2021-1 vraag 15 levert alleen “onnatuurlijk” of “onaantrekkelijk” geen punt op.
Uitgewerkt voorbeeld
Een vlinder uit Zuid-Europa wordt sinds een paar jaar in Nederland gezien. Een vogel in een dierentuin komt ‘s winters ook in het wild in Nederland voor. Zijn dit exoten?
- Vlinder: komt door klimaatverandering op eigen kracht → geen exoot.
- Vogel: komt van nature in Nederland voor (wintergast, inheems) → geen exoot, ook al zit dit exemplaar in een dierentuin.
Biologische bestrijding die tegenvalt (examenstijl, vergelijk 2024-2 vraag 16)
Men zet extra kevers uit tegen een invasieve plant in het land van herkomst van die plant. Waarom helpt dat weinig?
- Daar heeft de kever zelf natuurlijke vijanden.
- Meer kevers betekent meer voedsel voor die vijanden → hun aantal neemt toe.
- Het aantal kevers blijft daardoor beperkt.
Valkuilen
- Elke “nieuwe” soort een exoot noemen: het gaat erom of de mens de verspreiding veroorzaakte.
- “Gezien in Nederland” gelijkstellen aan vestiging: de soort moet zich hier voortplanten.
- Alleen “het is onnatuurlijk” als argument geven: noem een ecologisch argument.
- Bij een beheermaatregel het afschieten noemen als dat expliciet is uitgesloten.
- Vergeten dat een exoot vaak een plaag wordt door het ontbreken van natuurlijke vijanden.
Test jezelf
Waarom kon een warmteminnende plant zich pas de laatste jaren in Nederland vestigen?
Door warmere zomers (klimaatverandering) kan de plant nu kiemkrachtig zaad vormen.
Waarom kunnen roofvogels een muizenplaag alleen voorkomen en niet bestrijden?
Roofvogels kunnen alleen een kleine muizenpopulatie in toom houden; bij een plaag zijn er te veel muizen.
Geef een biologisch argument om predatoren in plaats van jagers een populatie grote grazers te laten reguleren.
Predatoren pakken vooral zwakke dieren: de populatie wordt gezonder (of: minder verstoring en stress dan bij afschieten).
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2018 tijdvak 1, vraag 32–33 en 38: de wolf (1p + 2p + 2p) · antwoord 32, 33, 38
- 2019 tijdvak 2, vraag 1 en 7: grote grazers (2p + 2p) · antwoord 1, 7
- 2018 tijdvak 2, vraag 38: preventief en curatief tegen veldmuizen (2p) · antwoord
- 2025 tijdvak 2, vraag 13: exoot of niet (1p) · antwoord
- 2024 tijdvak 2, vraag 9 en 16: ambrosia (1p + 1p) · antwoord 9, 16
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 7 van de 8 examenjaren — 87,5%.
Examen Vraag Antwoord 2026 tijdvak 2 vraag 7 · 1 punt antwoord 2025 tijdvak 1 vraag 23 · 2 punten antwoord 2025 tijdvak 2 vraag 13 · 1 punt antwoord 2024 tijdvak 2 vraag 9 · 1 punt antwoord 2024 tijdvak 2 vraag 16 · 1 punt antwoord 2023 tijdvak 1 vraag 22 · 1 punt antwoord 2021 tijdvak 1 vraag 15 · 1 punt antwoord 2021 tijdvak 1 vraag 39 · 1 punt antwoord 2019 tijdvak 2 vraag 1 · 2 punten antwoord 2019 tijdvak 2 vraag 7 · 2 punten antwoord 2018 tijdvak 1 vraag 32 · 1 punt antwoord 2018 tijdvak 1 vraag 33 · 2 punten antwoord 2018 tijdvak 1 vraag 38 · 2 punten antwoord 2018 tijdvak 2 vraag 38 · 2 punten antwoord Toelichting per vindplaats
Ondersteunende onderwerpen
- Concurrentie
- Populatiedynamiek en draagkracht
- Successie en omslagpunten
- Tolerantie en optimum
- Voedselrelaties en voedselweb
Onderwerpen die dit ondersteunt
- (geen)