Prioriteit: đźź Midden
In 5 van de 8 examenjaren: waarom de eerste blootstelling geen allergische reactie geeft, hoe histamine tot oedeem leidt, en afstoting van donorcellen (1–3p).
Wat moet je kunnen?
- Het verloop van een allergische reactie beschrijven (sensibilisatie, mestcellen, histamine).
- Uitleggen waarom een stof wel of geen allergie veroorzaakt.
- Afstoting van een transplantaat uitleggen en hoe je die voorkomt.
De kern
flowchart LR A1[eerste contact met allergeen] --> I[plasmacellen maken IgE] I --> M[IgE bindt aan mestcellen: sensibilisatie] A2[volgend contact] --> B[allergeen bindt aan IgE op mestcel] M --> B B --> H[histamine: vaatverwijding, lekke vaatjes, gladde spieren samentrekken]
- Eerste contact: nog geen reactie, er is nog geen sensibilisatie (geen IgE op mestcellen).
- Histamine → vaatverwijding (rode huid, bloeddrukdaling), lekke vaatjes (oedeem), samentrekking van gladde spieren in de bronchiolen (benauwdheid).
- Geen antistoffen en geen histamine betrokken → geen allergie.
- Transplantatie: cytotoxische T-cellen herkennen vreemde MHC-moleculen → afstoting. Daarom gebruikt men passende donoren en immunosuppressiva; bij proefdieren gebruikt men muizen zonder werkend immuunsysteem.
- Bloedtransfusie: antistoffen in het plasma van de ontvanger mogen niet passen op antigenen van de donorcellen.
Zo wordt het gevraagd
- Verklaar waardoor er bij de eerste steek geen allergische reactie kan ontstaan (2026-1 vraag 21).
- Leg uit hoe een allergische reactie oedeem veroorzaakt (2026-1 vraag 20).
- Beargumenteer dat deze aandoening geen allergische reactie is (2024-1 vraag 37).
- Licht toe dat het van belang is dat de muizen immunodeficiënt zijn (2026-1 vraag 33).
Zo formuleer je het antwoord. Zeg bij de eerste blootstelling dat er nog geen sensibilisatie of IgE is; bij een reactie: histamine en het effect op de vaatjes.
Zo scoor je de punten. Bij 2026-1 vraag 21 levert “er zijn nog geen geheugencellen” geen punt op; nog geen sensibilisatie / geen antistoffen wel. Bij 2024-1 vraag 37 levert alleen beschrijven wat de aandoening wel is geen punt op; noem wat ontbreekt (geen histamine, geen antistoffen). Bij 2026-1 vraag 33 telt de muizen stoten de menselijke cellen niet af.
Uitgewerkt voorbeeld
Iemand wordt voor de eerste keer door een bij gestoken zonder reactie; bij de vijfde keer zwelt de hele arm op. Verklaar.
- Bij de eerste steken maakt het lichaam IgE tegen het gif, dat aan mestcellen bindt: sensibilisatie.
- Bij een latere steek bindt het gif aan dat IgE → mestcellen geven histamine af.
- Histamine maakt de vaatjes wijder en lekker → meer weefselvloeistof → zwelling.
Valkuilen
- De eerste blootstelling verklaren met “geen geheugencellen”.
- Histamine laten maken door plasmacellen (het komt uit mestcellen).
- Afstoting toeschrijven aan antistoffen alleen; vooral cytotoxische T-cellen zijn betrokken.
Test jezelf
Waarom wordt bij een allergietest histamine als positieve controle gebruikt?
Dan zie je hoe een allergische (histamine)reactie op de huid van die persoon eruitziet.
Langs welke route anders dan een muggenbeet kan een bloedparasiet van mens op mens overgaan?
Via een bloedtransfusie (ook: transplantatie, injectienaalden, zwangerschap).
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 5 van de 8 examenjaren — 62,5%.
Examen Vraag Antwoord 2026 tijdvak 1 vraag 20 · 2 punten antwoord 2026 tijdvak 1 vraag 21 · 1 punt antwoord 2026 tijdvak 1 vraag 33 · 1 punt antwoord 2024 tijdvak 1 vraag 37 · 1 punt antwoord 2024 tijdvak 2 vraag 11 · 2 punten antwoord 2024 tijdvak 2 vraag 12 · 2 punten antwoord 2023 tijdvak 2 vraag 28 · 2 punten antwoord 2023 tijdvak 2 vraag 31 · 3 punten antwoord 2022 tijdvak 2 vraag 29 · 1 punt antwoord 2019 tijdvak 1 vraag 7 · 2 punten antwoord Toelichting per vindplaats