Prioriteit: đźź  Midden

In 5 van de 8 examenjaren: waarom de eerste blootstelling geen allergische reactie geeft, hoe histamine tot oedeem leidt, en afstoting van donorcellen (1–3p).

Wat moet je kunnen?

  • Het verloop van een allergische reactie beschrijven (sensibilisatie, mestcellen, histamine).
  • Uitleggen waarom een stof wel of geen allergie veroorzaakt.
  • Afstoting van een transplantaat uitleggen en hoe je die voorkomt.

De kern

flowchart LR
  A1[eerste contact met allergeen] --> I[plasmacellen maken IgE]
  I --> M[IgE bindt aan mestcellen: sensibilisatie]
  A2[volgend contact] --> B[allergeen bindt aan IgE op mestcel]
  M --> B
  B --> H[histamine: vaatverwijding, lekke vaatjes, gladde spieren samentrekken]
  • Eerste contact: nog geen reactie, er is nog geen sensibilisatie (geen IgE op mestcellen).
  • Histamine → vaatverwijding (rode huid, bloeddrukdaling), lekke vaatjes (oedeem), samentrekking van gladde spieren in de bronchiolen (benauwdheid).
  • Geen antistoffen en geen histamine betrokken → geen allergie.
  • Transplantatie: cytotoxische T-cellen herkennen vreemde MHC-moleculen → afstoting. Daarom gebruikt men passende donoren en immunosuppressiva; bij proefdieren gebruikt men muizen zonder werkend immuunsysteem.
  • Bloedtransfusie: antistoffen in het plasma van de ontvanger mogen niet passen op antigenen van de donorcellen.

Zo wordt het gevraagd

  • Verklaar waardoor er bij de eerste steek geen allergische reactie kan ontstaan (2026-1 vraag 21).
  • Leg uit hoe een allergische reactie oedeem veroorzaakt (2026-1 vraag 20).
  • Beargumenteer dat deze aandoening geen allergische reactie is (2024-1 vraag 37).
  • Licht toe dat het van belang is dat de muizen immunodeficiĂ«nt zijn (2026-1 vraag 33).

Zo formuleer je het antwoord. Zeg bij de eerste blootstelling dat er nog geen sensibilisatie of IgE is; bij een reactie: histamine en het effect op de vaatjes.

Zo scoor je de punten. Bij 2026-1 vraag 21 levert “er zijn nog geen geheugencellen” geen punt op; nog geen sensibilisatie / geen antistoffen wel. Bij 2024-1 vraag 37 levert alleen beschrijven wat de aandoening wel is geen punt op; noem wat ontbreekt (geen histamine, geen antistoffen). Bij 2026-1 vraag 33 telt de muizen stoten de menselijke cellen niet af.

Uitgewerkt voorbeeld

Eerste en tweede steek (examenstijl, vergelijk 2026-1 vraag 20–21)

Iemand wordt voor de eerste keer door een bij gestoken zonder reactie; bij de vijfde keer zwelt de hele arm op. Verklaar.

  1. Bij de eerste steken maakt het lichaam IgE tegen het gif, dat aan mestcellen bindt: sensibilisatie.
  2. Bij een latere steek bindt het gif aan dat IgE → mestcellen geven histamine af.
  3. Histamine maakt de vaatjes wijder en lekker → meer weefselvloeistof → zwelling.

Valkuilen

  • De eerste blootstelling verklaren met “geen geheugencellen”.
  • Histamine laten maken door plasmacellen (het komt uit mestcellen).
  • Afstoting toeschrijven aan antistoffen alleen; vooral cytotoxische T-cellen zijn betrokken.

Test jezelf

Examenvragen om te oefenen


Ondersteunende onderwerpen

Onderwerpen die dit ondersteunt