Prioriteit: đź”´ Hoog
In 8 van de 8 examenjaren, 1 tot 4 vragen per tijdvak: meestal een meerkeuze- of juist/onjuist-vraag over celtypen en MHC, soms een uitleg in stappen (2–3p).
Wat moet je kunnen?
- De route van antigeen naar antistof en naar lysis in stappen beschrijven, met de juiste celtypen.
- Zeggen welk MHC-molecuul bij welke herkenning hoort (MHC-II bij APC → T-helpercel, MHC-I bij lichaamscel → cytotoxische T-cel).
- Voorspellen welke respons uitvalt als één schakel (APC, T-helpercel, thymus) niet werkt.
- Humorale en cellulaire respons uit elkaar houden.
De kern
| Cel | Functie | Herkent via |
|---|---|---|
| APC (macrofaag, dendritische cel) | neemt antigeen op en presenteert het | zet antigeen op MHC-II |
| T-helpercel | activeert B-cellen en Tc-cellen (cytokinen) | T-celreceptor bindt antigeen op MHC-II |
| B-cel → plasmacel | maakt antistoffen (humorale respons) | B-celreceptor bindt het antigeen zelf |
| cytotoxische T-cel (Tc) | doodt geĂŻnfecteerde of afwijkende cellen: lysis/apoptose (cellulaire respons) | T-celreceptor bindt antigeen op MHC-I |
| geheugencellen (B en T) | snellere, sterkere reactie bij tweede contact | |
| T-suppressorcel | remt de afweer, voorkomt doorschieten |
flowchart LR A[antigeen] --> P[APC: MHC-II + antigeen] P --> H[T-helpercel] H --> B[B-cel] --> PL[plasmacel] --> AS[antistoffen] H --> TC[cytotoxische T-cel] --> L[lysis van cel met antigeen op MHC-I] B --> GB[B-geheugencel] TC --> GT[T-geheugencel]
- Specifiek: een antistof past alleen op één antigeen (zoals een sleutel op een slot). Antigenen zijn meestal eiwitten.
- Klonale selectie: alleen de passende B- of T-cel deelt en differentieert. Daardoor duurt een eerste reactie dagen.
- Thymus: daar rijpen T-cellen en verdwijnen T-cellen die lichaamseigen stoffen herkennen.
- IgG passeert de placenta (passieve immuniteit van het kind), IgE speelt een rol bij allergie.
- Plasmacellen delen niet meer. Voor langdurige productie van monoklonale antistoffen worden ze daarom met een tumorcel gefuseerd.
Zo wordt het gevraagd
- “Door welke afweercellen worden deze antistoffen geproduceerd?”: meerkeuze, antwoord plasmacellen (2025-1 vraag 3).
- Welk type MHC-molecuul van de APC bindt met een T-helpercel?: MHC-II (2026-2 vraag 21).
- Na uitval van de dendritische cel: wordt de cellulaire en/of de humorale respons geblokkeerd? Antwoord: beide, want de T-helpercel wordt niet geactiveerd (2023-2 vraag 8).
- Noteer het type T-cel, beschrijf de herkenning op molecuulniveau en het effect op celniveau bij afstoting van donorbeenmerg (2023-2 vraag 31, 3p).
Zo formuleer je het antwoord. Noem de cel bij naam (plasmacel, T-helpercel, cytotoxische T-cel; “witte bloedcel” is te vaag). Beschrijf herkenning op molecuulniveau als binding van de T-celreceptor aan MHC + antigeen en het effect op celniveau als lysis of apoptose. Leg bij “waarom specifiek” uit dat antistof en antigeen ruimtelijk op elkaar passen.
Zo scoor je de punten. Bij 2023-2 vraag 31 1p voor cytotoxische T-cel, 1p voor T-celreceptor bindt MHC(-I)/antigeen en 1p voor de beenmergcel lyseert/sterft. Bij 2025-1 vraag 4 moet het antwoord over de binding tussen gif en antistof gaan. Bij 2026-2 vraag 22 krijg je het tweede punt alleen als het een logisch gevolg is van het eerste.
Uitgewerkt voorbeeld
Afstoting van donorcellen (examenstijl, vergelijk 2023-2 vraag 31)
Een patiënt krijgt beenmergcellen van een donor. Leg uit hoe de afweer deze cellen aanvalt.
- Type cel: de cytotoxische T-cel.
- Molecuulniveau: de T-celreceptor bindt aan een MHC-I-molecuul van de donorcel dat lichaamsvreemd is (of een vreemd antigeen draagt).
- Celniveau: de Tc-cel laat de donorcel lyseren (apoptose).
Controle: elk van de drie gevraagde niveaus (type, molecuul, cel) staat in het antwoord. âś“
Welke schakel valt uit? (examenstijl, vergelijk 2021-2 vraag 38)
Door krimp van de thymus worden er minder nieuwe T-cellen gevormd. Welke processen nemen af: activatie van B-cellen, activiteit van Tc-cellen, antigeenpresentatie?
- B-cellen worden geactiveerd door T-helpercellen → neemt af.
- Tc-cellen zijn zelf T-cellen en worden geactiveerd door T-helpercellen → neemt af.
- Antigeenpresentatie doen APC’s (macrofagen, dendritische cellen), geen T-cellen → neemt niet af.
Valkuilen
- MHC-I en MHC-II omdraaien: MHC-II zit op APC’s (naar T-helpercellen), MHC-I op vrijwel alle lichaamscellen (naar Tc-cellen).
- Denken dat B-cellen of T-helpercellen antistoffen maken: dat doen alleen plasmacellen.
- Vergeten dat zonder T-helpercel beide responsen stilvallen.
- Bij “waarom een specifiek antiserum” alleen zeggen “elk gif is anders”: het punt vraagt de binding van antistof aan antigeen.
- “Plasmacellen leven niet lang” als reden voor celfusie: het model vraagt dat plasmacellen niet kunnen delen.
- Antigeenpresentatie toeschrijven aan T-cellen.
Test jezelf
Een virus infecteert dendritische cellen, waardoor die geen antigenen meer presenteren. Welke respons valt uit?
Zowel de humorale als de cellulaire: zonder antigeenpresentatie wordt de T-helpercel niet geactiveerd, en die is nodig voor B-cellen en Tc-cellen.
Waarom duurt een eerste afweerreactie langer dan een tweede?
Bij het eerste contact moeten de passende B- en T-cellen nog klonaal delen en differentiëren. Bij een tweede contact zijn er al geheugencellen.
Welke cellen vormen het immunologisch geheugen?
B-geheugencellen en T-geheugencellen.
Wordt een kankercel herkend via MHC-I of MHC-II, en hoe wordt hij gedood?
Via MHC-I, door een cytotoxische T-cel, die de cel laat lyseren (niet fagocyteren).
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2023 tijdvak 2, vraag 31: herkenning en afstoting van donorbeenmerg (3p) · antwoord
- 2023 tijdvak 2, vraag 8: ebola blokkeert de antigeenpresentatie (2p) · antwoord
- 2026 tijdvak 2, vraag 21–22: macrofaag, MHC-II en cytokinen (2p + 2p) · antwoord 21, 22
- 2021 tijdvak 2, vraag 38: gevolgen van thymusdegeneratie (2p) · antwoord
- 2018 tijdvak 2, vraag 9: rol van de thymus bij auto-immuniteit (2p) · antwoord
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 8 van de 8 examenjaren — 100%.
Examen Vraag Antwoord 2026 tijdvak 1 vraag 8 · 2 punten antwoord 2026 tijdvak 1 vraag 10 · 2 punten antwoord 2026 tijdvak 2 vraag 21 · 2 punten antwoord 2026 tijdvak 2 vraag 22 · 2 punten antwoord 2025 tijdvak 1 vraag 3 · 1 punt antwoord 2025 tijdvak 1 vraag 4 · 1 punt antwoord 2024 tijdvak 1 vraag 41 · 2 punten antwoord 2024 tijdvak 2 vraag 25 · 1 punt antwoord 2023 tijdvak 1 vraag 18 · 2 punten antwoord 2023 tijdvak 2 vraag 8 · 2 punten antwoord 2023 tijdvak 2 vraag 11 · 1 punt antwoord 2023 tijdvak 2 vraag 31 · 3 punten antwoord 2022 tijdvak 1 vraag 35 · 2 punten antwoord 2022 tijdvak 1 vraag 36 · 1 punt antwoord 2022 tijdvak 2 vraag 31 · 2 punten antwoord 2022 tijdvak 2 vraag 32 · 1 punt antwoord 2021 tijdvak 1 vraag 19 · 2 punten antwoord 2021 tijdvak 1 vraag 35 · 2 punten antwoord 2021 tijdvak 1 vraag 36 · 1 punt antwoord 2021 tijdvak 1 vraag 37 · 2 punten antwoord 2021 tijdvak 2 vraag 38 · 2 punten antwoord 2021 tijdvak 3 vraag 31 · 1 punt antwoord 2021 tijdvak 3 vraag 32 · 2 punten antwoord 2019 tijdvak 1 vraag 6 · 2 punten antwoord 2019 tijdvak 2 vraag 33 · 2 punten antwoord 2019 tijdvak 2 vraag 34 · 1 punt antwoord 2019 tijdvak 2 vraag 36 · 2 punten antwoord 2018 tijdvak 1 vraag 9 · 2 punten antwoord 2018 tijdvak 1 vraag 10 · 2 punten antwoord 2018 tijdvak 2 vraag 9 · 2 punten antwoord 2018 tijdvak 2 vraag 14 · 2 punten antwoord Toelichting per vindplaats
- 2026 tijdvak 2: vraag 21, 22
- 2026 tijdvak 1: vraag 8, 10
- 2025 tijdvak 1: vraag 3, 4
- 2024 tijdvak 2: vraag 25
- 2024 tijdvak 1: vraag 41
- 2023 tijdvak 2: vraag 8, 11, 31
- 2023 tijdvak 1: vraag 18
- 2022 tijdvak 2: vraag 31, 32
- 2022 tijdvak 1: vraag 35, 36
- 2021 tijdvak 3: vraag 31, 32
- 2021 tijdvak 2: vraag 38
- 2021 tijdvak 1: vraag 19, 35, 36, 37
- 2019 tijdvak 2: vraag 33, 34, 36
- 2019 tijdvak 1: vraag 6 (aanvulling op het correctievoorschrift)
- 2018 tijdvak 2: vraag 9, 14
- 2018 tijdvak 1: vraag 9, 10 (vraag 10: volgens de tweede aanvulling voor iedereen goed gerekend)