Prioriteit: đź”´ Hoog

In 8 van de 8 examenjaren, 1 tot 4 vragen per tijdvak: meestal een meerkeuze- of juist/onjuist-vraag over celtypen en MHC, soms een uitleg in stappen (2–3p).

Wat moet je kunnen?

  • De route van antigeen naar antistof en naar lysis in stappen beschrijven, met de juiste celtypen.
  • Zeggen welk MHC-molecuul bij welke herkenning hoort (MHC-II bij APC → T-helpercel, MHC-I bij lichaamscel → cytotoxische T-cel).
  • Voorspellen welke respons uitvalt als één schakel (APC, T-helpercel, thymus) niet werkt.
  • Humorale en cellulaire respons uit elkaar houden.

De kern

CelFunctieHerkent via
APC (macrofaag, dendritische cel)neemt antigeen op en presenteert hetzet antigeen op MHC-II
T-helpercelactiveert B-cellen en Tc-cellen (cytokinen)T-celreceptor bindt antigeen op MHC-II
B-cel → plasmacelmaakt antistoffen (humorale respons)B-celreceptor bindt het antigeen zelf
cytotoxische T-cel (Tc)doodt geĂŻnfecteerde of afwijkende cellen: lysis/apoptose (cellulaire respons)T-celreceptor bindt antigeen op MHC-I
geheugencellen (B en T)snellere, sterkere reactie bij tweede contact
T-suppressorcelremt de afweer, voorkomt doorschieten
flowchart LR
  A[antigeen] --> P[APC: MHC-II + antigeen]
  P --> H[T-helpercel]
  H --> B[B-cel] --> PL[plasmacel] --> AS[antistoffen]
  H --> TC[cytotoxische T-cel] --> L[lysis van cel met antigeen op MHC-I]
  B --> GB[B-geheugencel]
  TC --> GT[T-geheugencel]
  • Specifiek: een antistof past alleen op één antigeen (zoals een sleutel op een slot). Antigenen zijn meestal eiwitten.
  • Klonale selectie: alleen de passende B- of T-cel deelt en differentieert. Daardoor duurt een eerste reactie dagen.
  • Thymus: daar rijpen T-cellen en verdwijnen T-cellen die lichaamseigen stoffen herkennen.
  • IgG passeert de placenta (passieve immuniteit van het kind), IgE speelt een rol bij allergie.
  • Plasmacellen delen niet meer. Voor langdurige productie van monoklonale antistoffen worden ze daarom met een tumorcel gefuseerd.

Zo wordt het gevraagd

  • “Door welke afweercellen worden deze antistoffen geproduceerd?”: meerkeuze, antwoord plasmacellen (2025-1 vraag 3).
  • Welk type MHC-molecuul van de APC bindt met een T-helpercel?: MHC-II (2026-2 vraag 21).
  • Na uitval van de dendritische cel: wordt de cellulaire en/of de humorale respons geblokkeerd? Antwoord: beide, want de T-helpercel wordt niet geactiveerd (2023-2 vraag 8).
  • Noteer het type T-cel, beschrijf de herkenning op molecuulniveau en het effect op celniveau bij afstoting van donorbeenmerg (2023-2 vraag 31, 3p).

Zo formuleer je het antwoord. Noem de cel bij naam (plasmacel, T-helpercel, cytotoxische T-cel; “witte bloedcel” is te vaag). Beschrijf herkenning op molecuulniveau als binding van de T-celreceptor aan MHC + antigeen en het effect op celniveau als lysis of apoptose. Leg bij “waarom specifiek” uit dat antistof en antigeen ruimtelijk op elkaar passen.

Zo scoor je de punten. Bij 2023-2 vraag 31 1p voor cytotoxische T-cel, 1p voor T-celreceptor bindt MHC(-I)/antigeen en 1p voor de beenmergcel lyseert/sterft. Bij 2025-1 vraag 4 moet het antwoord over de binding tussen gif en antistof gaan. Bij 2026-2 vraag 22 krijg je het tweede punt alleen als het een logisch gevolg is van het eerste.

Uitgewerkt voorbeeld

Afstoting van donorcellen (examenstijl, vergelijk 2023-2 vraag 31)

Een patiënt krijgt beenmergcellen van een donor. Leg uit hoe de afweer deze cellen aanvalt.

  1. Type cel: de cytotoxische T-cel.
  2. Molecuulniveau: de T-celreceptor bindt aan een MHC-I-molecuul van de donorcel dat lichaamsvreemd is (of een vreemd antigeen draagt).
  3. Celniveau: de Tc-cel laat de donorcel lyseren (apoptose).

Controle: elk van de drie gevraagde niveaus (type, molecuul, cel) staat in het antwoord. âś“

Welke schakel valt uit? (examenstijl, vergelijk 2021-2 vraag 38)

Door krimp van de thymus worden er minder nieuwe T-cellen gevormd. Welke processen nemen af: activatie van B-cellen, activiteit van Tc-cellen, antigeenpresentatie?

  1. B-cellen worden geactiveerd door T-helpercellen → neemt af.
  2. Tc-cellen zijn zelf T-cellen en worden geactiveerd door T-helpercellen → neemt af.
  3. Antigeenpresentatie doen APC’s (macrofagen, dendritische cellen), geen T-cellen → neemt niet af.

Valkuilen

  • MHC-I en MHC-II omdraaien: MHC-II zit op APC’s (naar T-helpercellen), MHC-I op vrijwel alle lichaamscellen (naar Tc-cellen).
  • Denken dat B-cellen of T-helpercellen antistoffen maken: dat doen alleen plasmacellen.
  • Vergeten dat zonder T-helpercel beide responsen stilvallen.
  • Bij “waarom een specifiek antiserum” alleen zeggen “elk gif is anders”: het punt vraagt de binding van antistof aan antigeen.
  • “Plasmacellen leven niet lang” als reden voor celfusie: het model vraagt dat plasmacellen niet kunnen delen.
  • Antigeenpresentatie toeschrijven aan T-cellen.

Test jezelf

Examenvragen om te oefenen


Ondersteunende onderwerpen

Onderwerpen die dit ondersteunt