Prioriteit: đźź Midden
In 5 van de 8 examenjaren, bijna altijd als “Leg uit dat X te maken heeft met een berovingsprobleem” (2–3p).
Wat moet je kunnen?
- Herkennen of er sprake is van verzonken kosten (is de investering elders bruikbaar?).
- Een berovingsprobleem uitleggen met de drie stappen.
- Een oplossing geven: meerjarig contract, zelfbinding, gezamenlijke investering.
De kern
Antwoordsjabloon berovingsprobleem
- Partij A doet een specifieke investering voor de relatie met B.
- Die investering is niet elders bruikbaar: de kosten zijn verzonken.
- Na de investering kan B dreigen (lagere prijs, contract opzeggen), omdat A anders alles kwijt is.
| Wel verzonken | Niet verzonken |
|---|---|
| pijpleiding naar één klant | grond die ook voor iets anders te gebruiken is |
| machine alleen voor één afnemer | vrachtwagen die elke lading kan vervoeren |
- Gevolg: A investeert liever niet → onderinvestering.
- Oplossing: vooraf een meerjarig contract (zie Zelfbinding en geloofwaardige dreigingen).
Zo wordt het gevraagd
- “Leg uit dat Schoon te maken heeft met een berovingsprobleem” (2023-1 vraag 29).
- “Leg uit of er bij een investering voor biologische teelt sprake is van verzonken kosten” (2025-1 vraag 26): grond is herbruikbaar, dus niet verzonken.
- “Leg uit dat het ziekenhuis een meerjarig contract moet eisen om een berovingsprobleem te vermijden.” (2021-3 vraag 19).
- “Verklaar dat ZW bij de onderhandelingen te maken heeft met een berovingsprobleem.” (2021-2 vraag 27).
Zo formuleer je het antwoord. Noem de schakels met de context: (1) een partij doet een specifieke investering met verzonken kosten, (2) die kan ze alleen bij deze afnemer of leverancier terugverdienen, (3) de andere partij kan daardoor achteraf een lagere prijs of zwaardere eisen afdwingen. Bij “verzonken of niet”: kijk of de investering een alternatieve aanwending heeft (grond kun je verkopen of verhuren, dus niet verzonken).
Zo scoor je de punten. Meestal 2p: 1p voor de specifieke investering die niet anders terug te verdienen is en 1p voor het gevolg, de afgedwongen korting of het meerjarige contract dat dat voorkomt (2021-2 vraag 27, 2021-3 vraag 19).
Uitgewerkt voorbeeld
Afvalverwerker (examenstijl, vergelijk 2023-1 vraag 29)
- Schoon bouwt een installatie die alleen het afval van leverancier Cirkel kan verwerken (specifiek).
- Stopt Cirkel met leveren, dan is de installatie niets meer waard: verzonken kosten.
- Na de bouw kan Cirkel een hogere prijs voor zijn afval eisen; Schoon moet wel, anders verliest hij alles.
Oplossing: vóór de investering een meerjarig contract met een vaste prijs.
Valkuilen
- Elke investering “verzonken” noemen (alleen als hij niet elders bruikbaar is).
- De dreiging van de andere partij vergeten.
- Het berovingsprobleem verwarren met moral hazard.
Test jezelf
Waarom is een algemene kantoorruimte geen verzonken kostenpost?
Hij is ook voor andere huurders of doelen te gebruiken en dus te verkopen of te verhuren.
Hoe voorkomt een meerjarig contract het berovingsprobleem?
De voorwaarden liggen vast voordat de investering wordt gedaan, dus de andere partij kan ze niet meer eenzijdig veranderen.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 5 van de 8 examenjaren — 62,5%.
Examen Vraag Antwoord 2025 tijdvak 1 vraag 26 · 2 punten antwoord 2025 tijdvak 2 vraag 23 · 2 punten antwoord 2024 tijdvak 1 vraag 16 · 1 punt antwoord 2023 tijdvak 1 vraag 28 · 2 punten antwoord 2023 tijdvak 1 vraag 29 · 2 punten antwoord 2022 tijdvak 2 vraag 8 · 3 punten antwoord 2021 tijdvak 2 vraag 27 · 2 punten antwoord 2021 tijdvak 3 vraag 5 · 2 punten antwoord 2021 tijdvak 3 vraag 19 · 2 punten antwoord Toelichting per vindplaats
Ondersteunende onderwerpen
Onderwerpen die dit ondersteunt
- (geen)