Betalingsbalans

Prioriteit: 🔴 Hoog

In 7 van de 8 onderzochte examenjaren, als rekenvraag met de spaarsaldi-identiteit of als redenering over overschotten, tekorten en de wisselkoers.

Wat moet je kunnen?

• Transacties indelen bij de lopende of financiële rekening.
• De identiteit $(S-I)+(B-O)=E-M$ gebruiken om een saldo te berekenen.
• Uitleggen hoe een importheffing, recessie of wisselkoersverandering het saldo lopende rekening beïnvloedt.

De kern

Rekening	Wat staat erop	Voorbeelden
lopende rekening	reële transacties	export, import, primaire inkomens (rente, dividend), secundaire inkomens (overmakingen)
financiële rekening	vermogenstransacties	directe investeringen, aandelen, obligaties, leningen

$\underset{\text{particulier spaarsaldo}}{\underbrace{(S-I)}}+\underset{\text{overheidssaldo}}{\underbrace{(B-O)}}=\underset{\text{saldo lopende rekening}}{\underbrace{E-M}}$

• Overschot op de lopende rekening = nationaal spaaroverschot → het land leent per saldo aan het buitenland (netto kapitaaluitvoer).
• Overschot → veel vraag naar de eigen munt → appreciatie (zie Rente, wisselkoers en kapitaalverkeer).
• Een overheidstekort maakt het saldo lopende rekening kleiner, tenzij de particuliere sector meer spaart.

Zo wordt het gevraagd

• “Heeft het Afrikaanse land een positief of negatief particulier spaarsaldo in 2021? Motiveer.” met de identiteit (2025-2 vraag 15, 1p).
• “Bereken met hoeveel miljard VU$ het saldo lopende rekening van de VU met Cinai zal verbeteren als gevolg van de importheffing.” (2022-1 vraag 12).
• “Licht de eerste stelling toe”: een staatsfonds voorkomt dat de betalingsbalans te veel uit evenwicht raakt (2022-3 vraag 8).
• “Bereken de verandering van de importwaarde in eigen valuta en toon aan dat het saldo lopende rekening is verbeterd.” (2021-2 vraag 14, 3p).

Uitgewerkt voorbeeld

Spaarsaldo berekenen (examenstijl, vergelijk 2025-2 vraag 15)

Saldo lopende rekening: +20 miljard. Overheidssaldo: −5 miljard (tekort). $(S-I)=(E-M)-(B-O)=20-(-5)=$ +25 miljard: de particuliere sector heeft een spaaroverschot.

Valkuilen

• Rente- en dividendstromen op de financiële rekening zetten (ze horen op de lopende rekening, als primair inkomen).
• Het teken van het overheidssaldo verkeerd invullen (een tekort is negatief).
• Denken dat een overschot op de lopende rekening een overschot op de financiële rekening betekent (het is een uitstroom van vermogen).

Test jezelf

Een Nederlands bedrijf koopt een fabriek in Duitsland. Op welke rekening staat dat?

Op de financiële rekening (directe investering).

Een land heeft een overheidstekort en een even groot particulier spaaroverschot. Wat is het saldo lopende rekening?

Nul.

Examenvragen om te oefenen

Doe deze vragen uit echte examens

• 2022 tijdvak 1, vraag 10, 12 en 13: importheffing en lopende rekening (2p + 2p + 3p)
• 2025 tijdvak 2, vraag 15: particulier spaarsaldo (1p)
• 2021 tijdvak 2, vraag 14: importwaarde en saldo lopende rekening (3p)
• 2021 tijdvak 3, vraag 26: appreciatie ondanks tekort (2p)

Alle vindplaatsen

Aangetroffen in 7 van de 8 onderzochte examenjaren (2018–2026, 2020: geen examen gehouden) — 87,5%.

• 2026 tijdvak 2: vraag 23, 24
• 2026 tijdvak 1: vraag 24 (aanleiding)
• 2025 tijdvak 2: vraag 15
• 2025 tijdvak 1: vraag 18 (contextueel)
• 2023 tijdvak 2: vraag 4
• 2022 tijdvak 3: vraag 8
• 2022 tijdvak 1: vraag 10, 12, 13
• 2021 tijdvak 3: vraag 26, 29
• 2021 tijdvak 2: vraag 13, 14
• 2021 tijdvak 1: vraag 19(sec), 20, 22, 23(sec), 28(sec)
• 2019 tijdvak 1: vraag 3(sec), 18
• 2018 tijdvak 1: vraag 15(sec), 16, 30(sec)

---

Ondersteunende onderwerpen

• Economische kringloop

Onderwerpen die dit ondersteunt

• Rente, wisselkoers en kapitaalverkeer