Prioriteit: πŸ”΄ Hoog

In 6 van de 8 examenjaren, bijna altijd als uitlegvraag (2p): β€œLeg uit dat er inverdieneffecten optreden door …”

Wat moet je kunnen?

  • Een inverdieneffect of uitverdieneffect uitleggen met een volledige keten.
  • Het netto effect op het begrotingssaldo berekenen of beredeneren.
  • Inverdieneffecten op lange termijn herkennen (onderwijs, investeringen).

De kern

MaatregelKetenGevolg voor de begroting
inverdieneffectuitgaven ↑ of lasten ↓bestedingen ↑ β†’ productie en werkgelegenheid ↑ β†’ belastingontvangsten ↑, uitkeringen ↓nettokosten kleiner dan de maatregel
uitverdieneffectbezuinigen of lasten ↑bestedingen ↓ β†’ productie ↓ β†’ belastingen ↓, uitkeringen ↑netto besparing kleiner dan de maatregel
  • Ook op lange termijn: een subsidie op onderwijs geeft later hogere inkomens, dus hogere belastingontvangsten.
  • Hoe groter de multiplier, hoe groter de in- en uitverdieneffecten (zie Conjunctuurpolitiek β€” begrotingsbeleid).

Antwoordsjabloon (2p): β€œ[Maatregel] β†’ [meer/minder bestedingen of productiviteit] β†’ [hoger/lager inkomen en werkgelegenheid] β†’ [meer/minder belastingontvangsten en minder/meer uitkeringen], zodat een deel van de kosten wordt terugverdiend / de besparing kleiner uitvalt.”

Zo wordt het gevraagd

  • β€œLeg uit dat er inverdieneffecten optreden door de subsidie op het collegegeld” (2023-2 vraag 11).
  • β€œLeg uit dat bij afschaffing van de dividendbelasting inverdieneffecten kunnen optreden.” (2021-2 vraag 24).
  • Inverdieneffecten beperken de toekomstige lastendruk van een tekort (2019-2 vraag 22, 3p).

Zo formuleer je het antwoord. Schrijf twee stappen: (1) de maatregel kost de overheid nu geld of levert nu geld op; (2) via een gedragsverandering (meer werk, hogere bestedingen, later een betere baan) komen er later meer belastinginkomsten of minder uitkeringen terug. Noem expliciet welke ontvangst of uitgave van de overheid verandert.

Zo scoor je de punten. 2p, 1p per stap: bij 2023-2 vraag 11 1p voor het effect van de subsidie (studeren, later een beter betaalde baan) en 1p voor de extra belastingontvangsten; bij 2021-2 vraag 24 1p voor de lagere inkomsten en 1p voor de extra indirecte belastinginkomsten via hogere bestedingen.

Uitgewerkt voorbeeld

Netto besparing bij bezuinigen

De overheid bezuinigt €10 miljard. Het bbp daalt daardoor met €15 miljard. Van elke euro minder bbp gaat €0,40 minder naar de overheid (belasting) of meer uit (uitkering).

  1. Uitverdieneffect: miljard
  2. Netto besparing: €4 miljard

Subsidie op onderwijs (examenstijl, vergelijk 2023-2 vraag 11)

Subsidie op collegegeld β†’ meer mensen studeren β†’ later hogere inkomens β†’ de overheid ontvangt meer inkomstenbelasting β†’ een deel van de subsidie wordt op termijn terugverdiend.

Valkuilen

  • De keten afbreken vΓ³Γ³r de begroting (alleen β€œde economie groeit”).
  • In- en uitverdieneffecten verwarren.
  • Denken dat inverdieneffecten de maatregel altijd helemaal terugverdienen.

Test jezelf

Examenvragen om te oefenen


Ondersteunende onderwerpen

  • (geen)

Onderwerpen die dit ondersteunt