Prioriteit: π΄ Hoog
In 6 van de 8 examenjaren, bijna altijd als uitlegvraag (2p): βLeg uit dat er inverdieneffecten optreden door β¦β
Wat moet je kunnen?
- Een inverdieneffect of uitverdieneffect uitleggen met een volledige keten.
- Het netto effect op het begrotingssaldo berekenen of beredeneren.
- Inverdieneffecten op lange termijn herkennen (onderwijs, investeringen).
De kern
| Maatregel | Keten | Gevolg voor de begroting | |
|---|---|---|---|
| inverdieneffect | uitgaven β of lasten β | bestedingen β β productie en werkgelegenheid β β belastingontvangsten β, uitkeringen β | nettokosten kleiner dan de maatregel |
| uitverdieneffect | bezuinigen of lasten β | bestedingen β β productie β β belastingen β, uitkeringen β | netto besparing kleiner dan de maatregel |
- Ook op lange termijn: een subsidie op onderwijs geeft later hogere inkomens, dus hogere belastingontvangsten.
- Hoe groter de multiplier, hoe groter de in- en uitverdieneffecten (zie Conjunctuurpolitiek β begrotingsbeleid).
Antwoordsjabloon (2p): β[Maatregel] β [meer/minder bestedingen of productiviteit] β [hoger/lager inkomen en werkgelegenheid] β [meer/minder belastingontvangsten en minder/meer uitkeringen], zodat een deel van de kosten wordt terugverdiend / de besparing kleiner uitvalt.β
Zo wordt het gevraagd
- βLeg uit dat er inverdieneffecten optreden door de subsidie op het collegegeldβ (2023-2 vraag 11).
- βLeg uit dat bij afschaffing van de dividendbelasting inverdieneffecten kunnen optreden.β (2021-2 vraag 24).
- Inverdieneffecten beperken de toekomstige lastendruk van een tekort (2019-2 vraag 22, 3p).
Zo formuleer je het antwoord. Schrijf twee stappen: (1) de maatregel kost de overheid nu geld of levert nu geld op; (2) via een gedragsverandering (meer werk, hogere bestedingen, later een betere baan) komen er later meer belastinginkomsten of minder uitkeringen terug. Noem expliciet welke ontvangst of uitgave van de overheid verandert.
Zo scoor je de punten. 2p, 1p per stap: bij 2023-2 vraag 11 1p voor het effect van de subsidie (studeren, later een beter betaalde baan) en 1p voor de extra belastingontvangsten; bij 2021-2 vraag 24 1p voor de lagere inkomsten en 1p voor de extra indirecte belastinginkomsten via hogere bestedingen.
Uitgewerkt voorbeeld
Netto besparing bij bezuinigen
De overheid bezuinigt β¬10 miljard. Het bbp daalt daardoor met β¬15 miljard. Van elke euro minder bbp gaat β¬0,40 minder naar de overheid (belasting) of meer uit (uitkering).
- Uitverdieneffect: miljard
- Netto besparing: β¬4 miljard
Subsidie op onderwijs (examenstijl, vergelijk 2023-2 vraag 11)
Subsidie op collegegeld β meer mensen studeren β later hogere inkomens β de overheid ontvangt meer inkomstenbelasting β een deel van de subsidie wordt op termijn terugverdiend.
Valkuilen
- De keten afbreken vΓ³Γ³r de begroting (alleen βde economie groeitβ).
- In- en uitverdieneffecten verwarren.
- Denken dat inverdieneffecten de maatregel altijd helemaal terugverdienen.
Test jezelf
Waarom levert een bezuiniging van β¬10 miljard vaak minder dan β¬10 miljard op?
Door uitverdieneffecten: minder bestedingen β lagere belastingontvangsten en hogere uitkeringen.
Waarom kan een lastenverlichting inverdieneffecten hebben?
Hogere netto inkomens β meer bestedingen β meer productie en werkgelegenheid β meer belasting en minder uitkeringen.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 6 van de 8 examenjaren β 75%.
Examen Vraag Antwoord 2024 tijdvak 1 vraag 9 Β· 2 punten antwoord 2023 tijdvak 2 vraag 11 Β· 2 punten antwoord 2022 tijdvak 2 vraag 6 Β· 2 punten antwoord 2021 tijdvak 2 vraag 24 Β· 2 punten antwoord 2019 tijdvak 2 vraag 22 Β· 3 punten antwoord 2018 tijdvak 1 vraag 32 Β· 3 punten antwoord Toelichting per vindplaats
Ondersteunende onderwerpen
- (geen)