Inkomensongelijkheid (Gini en percentielenratio)

Prioriteit: 🟠 Midden

In 4 van de 8 onderzochte examenjaren, als uitleg van een verschuiving van de Lorenzcurve of een verandering van de Gini-coëfficiënt.

Wat moet je kunnen?

• Een Lorenzcurve lezen en beredeneren hoe hij verschuift.
• Uitleggen wat een stijgende Gini-coëfficiënt betekent.
• De percentielenratio berekenen.
• Primaire en secundaire inkomens onderscheiden.

De kern

Maatstaf	Betekenis
Lorenzcurve	cumulatief % huishoudens tegen cumulatief % inkomen
Gini-coëfficiënt	$\frac{\text{oppervlakte tussen gelijkheidslijn en Lorenzcurve}}{\text{oppervlakte onder de gelijkheidslijn}}$; tussen 0 en 1
percentielenratio	bijvoorbeeld $\frac{\text{inkomen 90e percentiel}}{\text{inkomen 10e percentiel}}$

• Primair inkomen: vóór belastingen en uitkeringen. Secundair: erna. Herverdeling maakt de secundaire verdeling gelijker.
• Meer ongelijkheid → Lorenzcurve verder van de gelijkheidslijn → Gini hoger.
• Vermogen is ongelijker verdeeld dan inkomen.

Zo wordt het gevraagd

• “Leg uit dat de Gini-coëfficiënt van de primaire inkomens kan stijgen” bij een recessie in een laagbetaalde sector (2023-1 vraag 10).
• “Leg uit hoe de Lorenzcurve van de primaire inkomens kan worden gecorrigeerd” (2022-2 vraag 1).
• “Beargumenteer hoe de Lorenzcurve van de secundaire inkomens zal verschuiven” (2022-2 vraag 2).
• “Leg uit op welke wijze de vermogensverdeling tussen huishoudens werd beïnvloed” (2023-2 vraag 8).

Uitgewerkt voorbeeld

Recessie in de toerismesector (examenstijl, vergelijk 2023-1 vraag 10)

1. In de toerisme werken veel mensen met een laag inkomen.
2. Een recessie in die sector laat juist hun inkomen dalen (minder uren, ontslag).
3. Het aandeel van de laagste inkomens in het totaal daalt → Lorenzcurve verder van de gelijkheidslijn → Gini stijgt.

Percentielenratio

90e percentiel €60.000, 10e percentiel €15.000: ratio $\frac{60.000}{15.000}=$ 4.

Valkuilen

• Denken dat een hogere Gini meer gelijkheid betekent.
• Primaire en secundaire inkomens verwarren.
• De Lorenzcurve boven de gelijkheidslijn tekenen.

Test jezelf

Wat is de Gini-coëfficiënt als iedereen precies hetzelfde inkomen heeft?

0: de Lorenzcurve valt samen met de gelijkheidslijn.

De heffingskorting stijgt. Wat gebeurt er met de Lorenzcurve van de secundaire inkomens?

Die komt dichter bij de gelijkheidslijn (nivellering).

Examenvragen om te oefenen

Doe deze vragen uit echte examens

• 2022 tijdvak 2, vraag 1–2: Lorenzcurven van primaire en secundaire inkomens (2p + 2p)
• 2023 tijdvak 1, vraag 10: Gini en recessie (2p)
• 2023 tijdvak 2, vraag 8: vermogensverdeling (2p)

Alle vindplaatsen

Aangetroffen in 4 van de 8 onderzochte examenjaren (2018–2026, 2020: geen examen gehouden) — 50%.

• 2023 tijdvak 2: vraag 8
• 2023 tijdvak 1: vraag 10
• 2022 tijdvak 2: vraag 1, 2
• 2021 tijdvak 2: vraag 25
• 2021 tijdvak 1: vraag 25
• 2019 tijdvak 1: vraag 20

---

Ondersteunende onderwerpen

• (geen)

Onderwerpen die dit ondersteunt

• Nivelleren en denivelleren