Prioriteit: 🟠 Midden
In 5 van de 8 examenjaren, vaak als “Leidt … tot nivellering of denivellering? Beargumenteer je keuze” (2p).
Wat moet je kunnen?
- Bepalen of een maatregel nivelleert of denivelleert, met procentuele veranderingen.
- Het effect op de Lorenzcurve beredeneren.
- De afruil tussen doelmatigheid en rechtvaardigheid uitleggen, en wanneer die niet optreedt.
De kern
| Maatregel | Effect |
|---|---|
| hogere heffingskorting, hogere toeslagen | nivellerend |
| lagere heffingskorting, eigen risico in de zorg | denivellerend (raakt lage inkomens relatief harder) |
| van progressief naar vlaktaks zonder extra korting | denivellerend |
| hogere tarieven in de hoogste schijf | nivellerend |
- Beslissend is de relatieve (procentuele) verandering: een gelijk bedrag is voor lage inkomens een groter percentage.
- Nivellering → Lorenzcurve schuift dichter naar de gelijkheidslijn (zie Inkomensongelijkheid (Gini en percentielenratio)).
- Afruil: hoge belasting op extra inkomen kan werken, scholing en ondernemen minder aantrekkelijk maken. Die afruil treedt niet op als herverdeling participatie bevordert (onderwijs, kinderopvang).
Zo wordt het gevraagd
- “Leg uit dat de hervorming van het stelsel van inkomstenbelasting leidt tot een denivellering van de secundaire inkomens” (2026-1 vraag 11).
- “Beargumenteer hoe de Lorenzcurve van de secundaire inkomens zal verschuiven” (2022-2 vraag 2).
- “Leidt scenario 2 tot nivellering of denivellering …? Beargumenteer je keuze” (2022-2 vraag 14).
- Een eigen risico raakt lage inkomens relatief harder (2018-2 vraag 5, 1p).
Zo formuleer je het antwoord. Zeg eerst wie er procentueel op vooruit- of achteruitgaat (lage tegenover hoge inkomens) en trek dan de conclusie: verschillen groter = denivellering, kleiner = nivellering. Noem bij een keuzevraag (“nivellering of denivellering?”) eerst je keuze.
Zo scoor je de punten. 2p: 1p voor de verandering van de procentuele belasting of het inkomen per groep en 1p voor de conclusie (2026-1 vraag 11); 2018-2 vraag 5 is 1p voor één juiste uitleg.
Uitgewerkt voorbeeld
Lagere heffingskorting (examenstijl, vergelijk 2022-2 vraag 2)
De heffingskorting daalt met €500. Netto inkomen laag: €18.000; hoog: €55.000.
- Laag: minder
- Hoog: minder
Lage inkomens gaan er relatief meer op achteruit: denivellering; de Lorenzcurve buigt verder van de gelijkheidslijn af.
Valkuilen
- Naar absolute bedragen kijken in plaats van percentages.
- Primaire en secundaire inkomens verwarren.
- Vergeten dat een vast bedrag (korting, eigen risico) relatief zwaarder weegt bij lage inkomens.
Test jezelf
Iedereen krijgt 2% loonsverhoging. Nivellering of denivellering?
Geen van beide: de relatieve verschillen blijven gelijk.
Waarom kan herverdeling de groei ook stimuleren?
Lage inkomens besteden een groter deel van hun inkomen, en meer opleidingskansen verhogen later de productiviteit.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 5 van de 8 examenjaren — 62,5%.
Examen Vraag Antwoord 2026 tijdvak 1 vraag 11 · 2 punten antwoord 2022 tijdvak 2 vraag 2 · 2 punten antwoord 2022 tijdvak 2 vraag 14 · 2 punten antwoord 2021 tijdvak 1 vraag 25 · 2 punten antwoord 2021 tijdvak 1 vraag 26 · 2 punten antwoord 2021 tijdvak 1 vraag 29 · 2 punten antwoord 2021 tijdvak 2 vraag 25 · 4 punten antwoord 2019 tijdvak 2 vraag 24 · 2 punten antwoord 2019 tijdvak 2 vraag 25 · 2 punten antwoord 2019 tijdvak 2 vraag 26 · 2 punten antwoord 2019 tijdvak 2 vraag 27 · 1 punt antwoord 2018 tijdvak 1 vraag 19 · 2 punten antwoord 2018 tijdvak 1 vraag 20 · 2 punten antwoord 2018 tijdvak 2 vraag 5 · 1 punt antwoord Toelichting per vindplaats