Prioriteit: 🔴 Hoog
In 8 van de 8 examenjaren, bijna altijd als rekenbasis voor winst of break-even (2–4p).
Wat moet je kunnen?
- Rekenen met TK, TCK, TVK, GTK en MK, ook terugrekenen (bijvoorbeeld TCK uit winst en omzet).
- MK bepalen als afgeleide van de TK-functie.
- Herkennen of variabele kosten proportioneel, degressief of progressief zijn.
- Kostenvlakken arceren in een grafiek.
De kern
| Kostensoort | Formule | Betekenis |
|---|---|---|
| TK | TCK + TVK | alle kosten |
| TCK | vast bedrag | hangt niet af van |
| TVK | afhankelijk van | grondstoffen, stukloon |
| GTK | kosten per stuk | |
| GVK | variabele kosten per stuk | |
| MK | of | kosten van één extra stuk |
| Variabele kosten | MK |
|---|---|
| proportioneel | constant (TVK is een rechte lijn) |
| degressief | dalend |
| progressief | stijgend |
- Winst = TO − TK; winst per stuk = GO − GTK (zie Winstmaximalisatie en break-even).
- In een grafiek is TCK het vlak tussen GTK en GVK maal ; TVK is GVK maal .

Zo wordt het gevraagd
- “Bereken de totale vaste (constante) kosten” uit een gegeven prijs en winst (2026-1 vraag 2).
- “Is hier sprake van degressief/proportioneel/progressief variabele kosten? Leg uit.” (2025-2 vraag 1).
- “Arceer … de totale vaste (constante) kosten bij een verkoopprijs van € 3” (2025-1 vraag 13, 1p).
- “Bereken de procentuele stijging van de totale vaste (constante) kosten” met TCK = TO − TVK − TW (2025-1 vraag 27).
Zo formuleer je het antwoord. Schrijf bij elke rekenvraag de relatie op die je gebruikt (TW = TO − TK, TK = TCK + TVK, GTK = TK / Q) en werk in stappen: eerst de afzet (bijvoorbeeld uit GO = MO), dan TO en TVK, dan de gevraagde grootheid. Bij “degressief, proportioneel of progressief” koppel je het verloop van de MK- of GVK-lijn aan de naam.
Zo scoor je de punten. 1p per rekenstap: bij 2026-1 vraag 2 1p voor afzet, TO en TVK en 1p voor de TCK; bij 2025-1 vraag 27 1p voor de nieuwe TCK en 1p voor de procentuele stijging.
Uitgewerkt voorbeeld
Minimum van de GTK
.
- , (progressief: stijgt)
- ;
- Minimum GTK waar :
- €50, en . ✓
TCK terugrekenen (examenstijl, vergelijk 2026-1 vraag 2)
Omzet €900.000, variabele kosten €500.000, winst €150.000. €250.000.
Valkuilen
- GTK en GVK door elkaar halen.
- Denken dat TCK op korte termijn verandert met de productie.
- MK uitrekenen als TK/q (dat is GTK).
- Bij arceren het hele vlak onder de GTK nemen voor alleen de vaste kosten.
Test jezelf
. Hoe groot zijn MK en GTK bij ?
; .
De MK-lijn stijgt. Wat voor variabele kosten zijn dit?
Progressief variabele kosten.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2025 tijdvak 1, vraag 12 en 14: winst per ijsje en doorberekening van gestegen variabele kosten (2p + 4p) · antwoord 12, 14
- 2025 tijdvak 2, vraag 2 en 21: maximale totale winst, en de TCK-daling voor break-even na een fusie (3p + 2p) · antwoord 2, 21
- 2023 tijdvak 2, vraag 13: winst per product tegenover GTK (3p) · antwoord
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 8 van de 8 examenjaren — 100%.
Examen Vraag Antwoord Bijlage 2026 tijdvak 1 vraag 2 · 2 punten antwoord — 2025 tijdvak 1 vraag 12 · 2 punten antwoord — 2025 tijdvak 1 vraag 13 · 1 punt antwoord uitwerkbijlage 2025 tijdvak 1 vraag 14 · 4 punten antwoord — 2025 tijdvak 1 vraag 27 · 2 punten antwoord — 2025 tijdvak 2 vraag 1 · 2 punten antwoord — 2025 tijdvak 2 vraag 2 · 3 punten antwoord — 2025 tijdvak 2 vraag 19 · 3 punten antwoord — 2025 tijdvak 2 vraag 21 · 2 punten antwoord — 2024 tijdvak 1 vraag 5 · 2 punten antwoord — 2024 tijdvak 1 vraag 22 · 3 punten antwoord — 2024 tijdvak 1 vraag 28 · 2 punten antwoord — 2024 tijdvak 2 vraag 2 · 2 punten antwoord — 2024 tijdvak 2 vraag 18 · 2 punten antwoord — 2023 tijdvak 2 vraag 13 · 3 punten antwoord — 2022 tijdvak 2 vraag 11 · 2 punten antwoord — 2022 tijdvak 2 vraag 18 · 2 punten antwoord — 2022 tijdvak 2 vraag 19 · 2 punten antwoord — 2021 tijdvak 1 vraag 2 · 2 punten antwoord — 2021 tijdvak 1 vraag 6 · 1 punt antwoord — 2021 tijdvak 2 vraag 7 · 2 punten antwoord — 2021 tijdvak 2 vraag 26 · 2 punten antwoord — 2021 tijdvak 3 vraag 4 · 2 punten antwoord — 2021 tijdvak 3 vraag 17 · 2 punten antwoord — 2021 tijdvak 3 vraag 18 · 2 punten antwoord — 2021 tijdvak 3 vraag 20 · 2 punten antwoord — 2019 tijdvak 1 vraag 16 · 2 punten antwoord — 2019 tijdvak 2 vraag 2 · 1 punt antwoord — 2019 tijdvak 2 vraag 14 · 2 punten antwoord — 2018 tijdvak 1 vraag 4 · 2 punten antwoord — 2018 tijdvak 1 vraag 5 · 1 punt antwoord — 2018 tijdvak 2 vraag 30 · 2 punten antwoord — Toelichting per vindplaats
- 2026 tijdvak 1: vraag 2 (rekenbasis)
- 2025 tijdvak 2: vraag 1, 2, 19, 21
- 2025 tijdvak 1: vraag 12, 13, 14, 27
- 2024 tijdvak 2: vraag 2, 18
- 2024 tijdvak 1: vraag 5, 22, 28(sec)
- 2023 tijdvak 2: vraag 13
- 2022 tijdvak 2: vraag 11, 18, 19
- 2021 tijdvak 3: vraag 4, 17, 18, 20
- 2021 tijdvak 2: vraag 7, 26
- 2021 tijdvak 1: vraag 2, 6
- 2019 tijdvak 2: vraag 2, 14
- 2019 tijdvak 1: vraag 16
- 2018 tijdvak 2: vraag 30
- 2018 tijdvak 1: vraag 4, 5
Ondersteunende onderwerpen
- (geen)