Prioriteit: 🟠 Midden
In 4 van de 8 examenjaren: een recht evenredig verband opstellen (eenheden omrekenen, hoeveelheid per lengte) of rekenen met een omgekeerd evenredige vuistregel.
Wat moet je kunnen?
- Recht en omgekeerd evenredige verbanden herkennen en opstellen.
- De evenredigheidsconstante uit één gegeven paar berekenen en gebruiken.
De kern
| Verband | Formule | Kenmerk |
|---|---|---|
| recht evenredig | is constant; rechte lijn door | |
| omgekeerd evenredig | is constant; hyperbool |
- “Evenredig met” zonder meer betekent recht evenredig; “evenredig met ” betekent .
- Eenheden omrekenen is een recht evenredig verband: zie Eenheden en samengestelde grootheden.
Zo wordt het gevraagd
- Een recht evenredig verband tussen mmHg en kPa opstellen uit 760 mmHg = 101,325 kPa (2022-1 vraag 15).
- De omgekeerd evenredige vuistregel voor een verdubbelingstijd (2019-2 vraag 17).
Zo formuleer je het antwoord. Noem het soort verband, de vorm van de formule en de berekening van de constante.
Zo scoor je de punten. Bij 2022-1 vraag 15 (3p): 1p voor “recht evenredig, dus ” en 2p voor de constante met de formule (of ).
Uitgewerkt voorbeeld
Recht evenredig (examenstijl, vergelijk 2022-1 vraag 15)
1 gallon is 3,785 liter. Geef een formule voor (liter) uitgedrukt in (gallon) en reken 12 gallon om.
- Recht evenredig: met .
- 45,4 liter.
Valkuilen
- Bij omgekeerd evenredig vermenigvuldigen waar je moet delen.
- Een lineair verband met beginwaarde () recht evenredig noemen.
- De constante omdraaien: is niet hetzelfde als .
Test jezelf
is omgekeerd evenredig met en bij is . Bereken bij .
, dus .
De reistijd (uur) is omgekeerd evenredig met de snelheid ; bij 80 km/uur is . Bereken bij 100 km/uur.
, dus uur.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 4 van de 8 examenjaren: 2018, 2019, 2022, 2025 — 50%.
Examen Vraag Antwoord Bijlage 2025 tijdvak 1 vraag 23 · 6 punten antwoord — 2022 tijdvak 1 vraag 12 · 5 punten antwoord — 2022 tijdvak 1 vraag 15 · 3 punten antwoord — 2022 tijdvak 2 vraag 6 · 2 punten antwoord — 2022 tijdvak 3 vraag 5 · 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2019 tijdvak 2 vraag 17 · 3 punten antwoord — 2018 tijdvak 2 vraag 14 · 3 punten antwoord — Toelichting per vindplaats
- 2025 tijdvak 1: vraag 23 (6p): in vraagstelling en correctievoorschrift — cement is evenredig met de hoogte: 6030/30 = 201 cm³ per cm.
- 2022 tijdvak 1: vraag 12 (5p): in vraagstelling — K_min is evenredig met √(A·B·V), c is de evenredigheidsconstante. vraag 15 (3p): in vraagstelling en correctievoorschrift — kernonderdeel: recht evenredig verband K = a·H; 760 mmHg = 101,325 kPa geeft K = 0,13H (of H = 7,50K). Tweede element alleen 0 of 2 punten.
- 2022 tijdvak 2: vraag 6 (2p): in vraagstelling — beide formules verschillen alleen in de evenredigheidsconstante, dus elk skûtsje hetzelfde percentage.
- 2022 tijdvak 3: vraag 5 (3p): in vraagstelling en correctievoorschrift — T = huidwaarde/zonkracht (omgekeerd evenredig): 100/5 = 20 minuten; met factor 15 300 minuten ≥ 240, dus minimaal factor 15.
- 2019 tijdvak 2: vraag 17 (3p): in vraagstelling en correctievoorschrift — omgekeerd evenredige vuistregels T = 72/p en T = 70/p; 72/p = 70 oplossen: 1,03% (twee decimalen).
- 2018 tijdvak 2: vraag 14 (3p): in vraagstelling en correctievoorschrift — 1/c = 1/b − 1/a met b = 2,5 en a = 4: 1/c = 0,15, c = 6,7 cm = 67 mm (hele millimeters).
Ondersteunende onderwerpen
Onderwerpen die dit ondersteunt
- (geen)