Prioriteit: 🟠 Midden
In 5 van de 8 examenjaren, vaak als volledige vraag “bereken exact de coördinaten van de perforatie” (3–5p).
Wat moet je kunnen?
- Een perforatie herkennen en de coördinaten exact berekenen.
- Onderzoeken voor welke parameterwaarde er een perforatie is (of bewijzen dat er geen is).
- Linker- en rechterlimiet los bepalen, bijvoorbeeld bij een knik.
De kern
| Situatie in | Gevolg |
|---|---|
| noemer 0, teller niet 0 | verticale asymptoot |
| teller én noemer 0 | mogelijk perforatie: deel de factor weg en bereken de limiet |
| linkerlimiet rechterlimiet | geen (tweezijdige) limiet |
Stappenplan perforatie:
- Zoek waar de noemer 0 is.
- Controleer of de teller daar ook 0 is (bij een parameter: eis dit en los op).
- Ontbind en deel de gemeenschappelijke factor weg.
- Vul in de vereenvoudigde vorm in: dat is de -coördinaat.
- Zie ook Asymptoten en limietgedrag.

Zo wordt het gevraagd
- “Voor één waarde van p heeft de grafiek van f_p een perforatie. Bereken exact de coördinaten.” met (2026-1 vraag 6).
- Twee perforaties van (2026-2 vraag 3).
- Bewijzen dat er geen is met een perforatie (2024-1 vraag 13).
- Linker- en rechterlimiet van de helling in (2023-1 vraag 10).
Zo formuleer je het antwoord. Werk in drie stappen: (1) zoek waar de noemer nul is, (2) eis dat de teller daar ook nul is (dat geeft de parameter), (3) vereenvoudig door de gemeenschappelijke factor weg te delen en bereken de limiet voor de y-coördinaat. Schrijf de limiet met het limietsymbool op.
Zo scoor je de punten. Bij 2026-1 vraag 6 (5p) 1p voor de x-coördinaat, 1p voor de voorwaarde op de teller, 1p voor de parameter, 1p voor de limiet en 1p voor de coördinaten. Bij 2024-1 vraag 13 1p voor het inzicht “teller én noemer nul”, 1p per voorwaarde en 1p voor de redenering dat er geen oplossing is.
Uitgewerkt voorbeeld
Perforatie met parameter (examenstijl, vergelijk 2026-1 vraag 6)
- Noemer 0 bij ; teller ook 0 als , dus
- (voor )
- : perforatie
Valkuilen
- De -coördinaat invullen in de oorspronkelijke formule (die geeft ).
- Een verticale asymptoot aannemen zonder te checken of de teller ook 0 is.
- Vergeten te vermelden dat de vereenvoudiging alleen geldt voor .
Test jezelf
Bereken de perforatie van .
voor : perforatie .
Heeft een perforatie?
Nee: in is de teller 4, dus een verticale asymptoot.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 5 van de 8 examenjaren: 2018, 2019, 2023, 2024, 2026 — 62,5%.
Examen Vraag Antwoord 2026 tijdvak 1 vraag 6 · 5 punten antwoord 2026 tijdvak 2 vraag 3 · 4 punten antwoord 2024 tijdvak 1 vraag 13 · 4 punten antwoord 2023 tijdvak 1 vraag 10 · 4 punten antwoord 2023 tijdvak 2 vraag 9 · 3 punten antwoord 2019 tijdvak 1 vraag 11 · 6 punten antwoord 2019 tijdvak 2 vraag 4 · 5 punten antwoord 2018 tijdvak 1 vraag 14 · 4 punten antwoord 2018 tijdvak 2 vraag 1 · 3 punten antwoord 2018 tijdvak 2 vraag 2 · 5 punten antwoord Toelichting per vindplaats
- 2026 tijdvak 1
- Vraag 6 (5p): in vraagstelling — kernonderdeel, volledige vraag. f_p(x)=(x²+p)/(x+1), “Voor één waarde van p heeft de grafiek van f_p een perforatie. Bereken exact de coördinaten van deze perforatie.” Correctievoorschrift werkt expliciet met een limietberekening (lim_{x→1} f_{-1}(x)).
- Komt 1× voor, volledige vraag (5p) — letterlijke match met de onderwerpnaam.
- 2026 tijdvak 2
- Vraag 3 (4p): in vraagstelling — kernonderdeel, volledige vraag. f(x) = (2sin(x)−1)/(4sin²(x)−1), teller én noemer 0 geven de twee perforaties.
- Frasering: “heeft de grafiek van f twee perforaties.” Komt 1× voor (4p), teller/noemer ontbinden en de gemeenschappelijke factor wegstrepen om de limietwaarde (y-coördinaat) te vinden.
- 2024 tijdvak 1
- Vraag 13 (4p): in vraagstelling — kernonderdeel, volledige vraag. Frasering: “Er bestaat geen waarde van a waarvoor de grafiek van fa een perforatie heeft. Bewijs dit.” Aangevuld met een correctie op het correctievoorschrift zelf (aanvulling 2024-1, over de haakjes in de laatste deelscore).
- Komt 1× voor, volledige vraag (4p), zeer expliciet dit tijdvak.
- 2023 tijdvak 1
- Vraag 10 (4p): kernonderdeel, volledige vraag — “Als t vanaf links of vanaf rechts tot 0 nadert, nadert de waarde van L in beide situaties ook tot 0. De helling van de grafiek van L nadert echter niet in beide situaties tot dezelfde waarde. Bereken exact tot welke waarde de helling … nadert als t vanaf links tot 0 nadert.” Expliciete linkerlimiet lim(t→0⁻)(dL/dt).
- Komt 1× voor, volledige vraag (4p) — sterk, direct voorbeeld van eenzijdige limiet.
- 2023 tijdvak 2
- Vraag 9 (3p): kernonderdeel — “De grafiek van h heeft één perforatie. Bereken exact de coördinaten van deze perforatie.” Oplossing via limₓ→₀ h(x) = limₓ→₀ (eˣ−1)/(3(1−e⁻ˣ)) = 1/3, na herleiden tot een breuk zonder de perforatie-factor.
- Komt 1× voor, volledige vraag (3p), rechtstreekse toepassing van het limietbegrip op een perforatie.
- 2019 tijdvak 1
- Vraag 11 (6p): kernonderdeel — “Onderzoek of er waarden van p zijn waarvoor de grafiek van f_p perforaties heeft.” Correctievoorschrift werkt expliciet met lim_{x→½π} f1(x) om te bepalen of er een perforatie (ophefbare discontinuïteit) dan wel een asymptoot is.
- Frasering: “Onderzoek of er waarden van p zijn waarvoor de grafiek van f_p perforaties heeft.” Komt 1× voor, volledige vraag (6p) — dit tijdvak een expliciete, zware toepassing van dit onderwerp.
- 2019 tijdvak 2
- Vraag 4 (5p): zichtbaar in correctievoorschrift — de helling van raaklijn l wordt gevonden via lim_{x↑2} f’(x) = −3 (linkerlimiet van de afgeleide, omdat f alleen voor x<2 met dat voorschrift geldt). Opmerking in het correctievoorschrift: notatie f’(2) = −3 in plaats van de limietnotatie wordt niet afgekeurd.
- Komt 1× voor, essentiële (en expliciet zo benoemde) stap bij een functie met een knikpunt.
- 2018 tijdvak 1
- Vraag 14 (4p): in vraagstelling — kernonderdeel, volledige vraag. “De grafiek van h heeft rechts van de y-as één perforatie. Bereken exact de coördinaten van deze perforatie.” (h(x)=ln(√x)/ln(x), perforatie bij x=1 doordat ln(x) in de noemer nul wordt terwijl de breuk voor x≠1 herleid tot ½.)
- Komt 1× voor, volledige vraag (4p).
- 2018 tijdvak 2
- Vraag 1 (3p): in vraagstelling — kernonderdeel. f(x) = (−2+2√(x+1))/x en h(x) = 2/(1+√(x+1)) zijn beide gedefinieerd via een perforatie in x=0; bewijs dat ze voor x≠0 aan elkaar gelijk zijn.
- Vraag 2 (5p): in vraagstelling — “de grafieken van f en g staan in hun perforatie P loodrecht op elkaar”. Punt P(0, 1) is expliciet de perforatie van f en g (zowel in de opgavetekst als het correctievoorschrift).
- Opgave “Loodrecht in de perforatie” is volledig om de perforatie-context gebouwd (titel zelf verwijst ernaar). Komt 2× terug, beide keren kernonderdeel (8 scorepunten samen).
Ondersteunende onderwerpen
Onderwerpen die dit ondersteunt
- (geen)