Verschillenanalyse

Prioriteit: 🔴 Hoog

In 6 van de 6 onderzochte examenjaren en vaak de zwaarste vragen van het examen (3–4p): verkoop-, bezettings-, prijs- en efficiencyresultaat berekenen.

Wat moet je kunnen?

• Het verkoopresultaat en het bezettingsresultaat berekenen.
• Het prijs- en efficiencyresultaat berekenen met de formules van het formuleblad.
• Aangeven of een resultaat voordelig of nadelig is en de oorzaak benoemen.

De kern

Resultaat	Formule	Voordelig als
verkoopresultaat	afzet × (verkoopprijs − kostprijs)	verkoopprijs > kostprijs
bezettingsresultaat	$(W-N)\times \frac{C}{N}$	werkelijke bezetting $W$ > normale bezetting $N$
efficiencyresultaat	$(sh-wh)\times sp$	minder input gebruikt dan standaard
prijsresultaat	$(sp-wp)\times wh$	goedkoper ingekocht dan standaard

($sh$/$wh$ = standaard/werkelijke hoeveelheid, $sp$/$wp$ = standaard/werkelijke prijs, $C$ = constante kosten, $N$ = normale bezetting)

• Totaal resultaat = verkoopresultaat + budgetresultaat.
• Kostprijs = $\frac{C}{N}+\frac{V}{W}$ (zie Integrale kostprijs en variabele kostprijs).
• Voorcalculatorisch (begroot) of nacalculatorisch (gerealiseerd): zelfde formules, andere cijfers (zie Voorcalculatorische en nacalculatorische resultatenrekening).

flowchart TD
    A[Verschil tussen begroot en werkelijk resultaat] --> B[Verkoopresultaat<br>afzet × verkoopprijs − kostprijs]
    A --> C[Budgetresultaat<br>toegestane − werkelijke kosten]
    C --> D[Bezettingsresultaat<br>W − N × C/N]
    C --> E[Efficiencyresultaat<br>sh − wh × sp]
    C --> F[Prijsresultaat<br>sp − wp × wh]

Zo wordt het gevraagd

• “Bereken het gerealiseerde verkoopresultaat/bezettingsresultaat … geef aan of voordelig/nadelig” (2022-1 vraag 3–4).
• Een volledig budgetresultaat opstellen: bezettings-, prijs- en variabele-kostenresultaat (2026-1 vraag 11, 4p).
• “Bereken het verwachte resultaat … Maak hierbij gebruik van het verkoopresultaat en het bezettingsresultaat.” (2025-1 vraag 27).
• “Welke van deze twee oorzaken heeft de grootste invloed op het nadelige budgetresultaat?” (2021-3 vraag 8).

Uitgewerkt voorbeeld

Vier resultaten berekenen (examenstijl, vergelijk 2022-1 vraag 3–4)

Constante kosten €200.000, normale productie 10.000 stuks ($C/N=€20$), variabele kosten €30: kostprijs €50. Verkoopprijs €60. Werkelijk: 9.500 geproduceerd, 9.000 verkocht. Grondstof: standaard 2 kg per stuk à €5; werkelijk 19.500 kg à €5,20.

1. Verkoopresultaat: $9.000\times (60-50)=$ €90.000 voordelig
2. Bezettingsresultaat: $(9.500-10.000)\times 20=$ €10.000 nadelig
3. Efficiencyresultaat: $sh=2\times 9.500=19.000$; $(19.000-19.500)\times 5=$ €2.500 nadelig
4. Prijsresultaat: $(5-5,20)\times 19.500=$ €3.900 nadelig

Valkuilen

• Het bezettingsresultaat berekenen met de afzet in plaats van de productie.
• $sh$ baseren op de normale productie in plaats van de werkelijke productie.
• Voordelig en nadelig omdraaien (let op het teken).
• In het prijsresultaat met $sh$ vermenigvuldigen in plaats van $wh$.

Test jezelf

De werkelijke bezetting is hoger dan normaal. Is het bezettingsresultaat voordelig of nadelig?

Voordelig: de constante kosten worden over meer producten verdeeld dan in de kostprijs is aangenomen.

Standaard 3 uur per product à €40; werkelijk 2.900 uur voor 1.000 producten. Bereken het efficiencyresultaat.

$(3.000-2.900)\times 40=€4.000$ voordelig.

Examenvragen om te oefenen

Doe deze vragen uit echte examens

• 2026 tijdvak 1, vraag 11: volledig budgetresultaat (4p)
• 2026 tijdvak 2, vraag 6–7: verkoop-, bezettings- en prijsresultaat (2p + 4p)
• 2024 tijdvak 2, vraag 8–12 en 14: hele opgave verschillenanalyse
• 2022 tijdvak 1, vraag 3–4: verkoop- en bezettingsresultaat (2p + 2p)

Alle vindplaatsen

Aangetroffen in 6 van de 6 onderzochte examenjaren (2021-2026) — 100%.

• 2026 tijdvak 2: vraag 6, 7
• 2026 tijdvak 1: vraag 11
• 2025 tijdvak 1: vraag 27
• 2024 tijdvak 2: vraag 8, 9, 10, 11, 12, 14
• 2024 tijdvak 1: vraag 26, 27
• 2023 tijdvak 2: vraag 27, 28, 29, 30
• 2022 tijdvak 1: vraag 3, 4
• 2021 tijdvak 3: vraag 8, 9
• 2021 tijdvak 2: vraag 14, 15

---

Ondersteunende onderwerpen

• Voorcalculatorische en nacalculatorische resultatenrekening
• Tarief berekenen dienstverlenende organisatie

Onderwerpen die dit ondersteunt

• (geen)