Prioriteit: đźź  Midden

In 5 van de 8 examenjaren: waarom NAD+ teruggevormd moet worden, welke deelprocessen zonder zuurstof doorgaan, en de producten van gisting (1–2p).

Wat moet je kunnen?

  • Uitleggen welke deelprocessen van de dissimilatie zonder O2 wel of niet doorgaan.
  • Uitleggen waarom het terugvormen van NAD+ nodig is.
  • Melkzuurgisting en alcoholgisting vergelijken (producten, CO2, ATP).

De kern

MelkzuurgistingAlcoholgisting
wiespiercellen bij O2-tekort, melkzuurbacteriëngist, sommige bacteriën
reactieglucose → 2 melkzuurglucose → 2 ethanol + 2 CO2
ATP per glucose2 (glycolyse)2 (glycolyse)
  • Zonder O2 staan citroenzuurcyclus en oxidatieve fosforylering stil (O2 is de eindacceptor).
  • De glycolyse heeft NAD+ nodig. Bij de omzetting van pyrodruivenzuur in melkzuur of ethanol wordt NADH weer NAD+ → de glycolyse kan doorgaan.
  • In een hard werkende spier verloopt de glycolyse sneller dan citroenzuurcyclus en oxidatieve fosforylering kunnen bijhouden → melkzuur.
  • Melkzuurgisting levert geen CO2.
  • In de pens van herkauwers maken micro-organismen uit koolhydraten onder meer methaan.

Zo wordt het gevraagd

  • Wat is het belang van de vorming van NAD+ voor deze bacterie? (2018-2 vraag 28).
  • Per deelproces aangeven of het zonder zuurstof doorgaat (2022-1 vraag 13).
  • Verklaar dat een koolhydraatarm dieet helpt als darmmicro-organismen alcohol maken (2025-2 vraag 5).

Zo formuleer je het antwoord. Koppel steeds: NAD+ terugvormen → glycolyse gaat door → (beperkt) ATP. Noem bij gisting de producten en of er CO2 ontstaat.

Zo scoor je de punten. Bij 2018-2 vraag 28 telt de glycolyse kan blijven verlopen of NAD+ kan weer elektronen opnemen. Bij 2025-2 vraag 5 telt zonder koolhydraten komt er geen glucose om alcohol van te maken.

Uitgewerkt voorbeeld

Spier zonder zuurstof (eigen voorbeeld in examenstijl, geen echte examenvraag)

Een sprinter maakt in korte tijd veel melkzuur. Leg uit waarom dat nodig is om ATP te blijven maken.

  1. Bij O2-tekort werken de citroenzuurcyclus en de oxidatieve fosforylering onvoldoende: NADH wordt niet geoxideerd.
  2. Pyrodruivenzuur wordt omgezet in melkzuur; daarbij ontstaat weer NAD+.
  3. Met dat NAD+ kan de glycolyse doorgaan en 2 ATP per glucose leveren.

Valkuilen

  • Denken dat melkzuurgisting CO2 oplevert.
  • Vergeten dat de enige ATP-winst uit de glycolyse komt.
  • De reden van melkzuurvorming “afval opruimen” noemen in plaats van NAD+ terugvormen.

Test jezelf

Examenvragen om te oefenen


Ondersteunende onderwerpen

Onderwerpen die dit ondersteunt