Prioriteit: đźź  Midden

In 4 van de 8 examenjaren, vooral rond diabetes: waarom iemand zonder insuline afvalt, een glucosetolerantietest lezen, en eisen aan een behandeling met ingekapselde bètacellen (2p).

Wat moet je kunnen?

  • De werking van insuline en glucagon beschrijven als negatieve terugkoppeling.
  • Diabetes type 1 en type 2 onderscheiden.
  • Een glucosetolerantietest interpreteren.

De kern

InsulineGlucagon
gemaakt doorbètacellen (eilandjes van Langerhans)alfacellen
afgifte bijhoge bloedglucoselage bloedglucose
effectglucoseopname door cellen ↑, glycogeenopbouw in lever en spierenglycogeenafbraak in de lever → glucose in het bloed
  • Diabetes type 1: bètacellen vernietigd (auto-immuun) → geen insuline.
  • Diabetes type 2: cellen minder gevoelig voor insuline.
  • Zonder insuline nemen cellen weinig glucose op → het lichaam gaat vet en eiwit verbranden → vermageren; glucose verschijnt in de urine.
  • Glucosetolerantietest: na een dosis glucose daalt de concentratie bij een gezond persoon snel; bij diabetes blijft die langer hoog.

Zo wordt het gevraagd

  • Leg uit waardoor iemand zonder insuline gewicht verliest (2018-2 vraag 11).
  • Licht met de grafiek toe dat de behandeling diabetes type 2 heeft tegengegaan (2026-1 vraag 36).
  • Welke stof bepaalt de minimale en welk type stoffen de maximale poriegrootte van een gelcapsule rond bètacellen? (2018-2 vraag 14).

Zo formuleer je het antwoord. Gebruik de keten geen insuline → cellen nemen geen glucose op → vet- en eiwitverbranding → gewichtsverlies. Bij een grafiek: vergelijk de hoogte en het verloop van de glucoseconcentratie na de injectie.

Zo scoor je de punten. Bij 2018-2 vraag 11 1p voor cellen nemen minder glucose op en 1p voor vet- of eiwitverbranding. Bij 2026-1 vraag 36 1p voor bij diabetes type 2 blijft de glucose hoog en 1p voor de vergelijking tussen de groepen. Bij 2018-2 vraag 14 1p voor insuline (moet naar buiten) en 1p voor antistoffen/cytokinen (mogen niet naar binnen).

Uitgewerkt voorbeeld

Ingekapselde bètacellen (examenstijl, vergelijk 2018-2 vraag 14–15)

Bètacellen worden in een gel met poriën ingekapseld en getransplanteerd. Aan welke eisen moet de gel voldoen?

  1. Insuline moet naar buiten → poriën minimaal zo groot als insuline.
  2. Antistoffen en cytokinen mogen niet naar binnen → poriën kleiner dan die moleculen.
  3. Glucose moet snel binnenkomen (dunne laag, korte diffusieafstand), zodat de bètacellen snel op veranderingen reageren.

Valkuilen

  • Insuline en glucagon verwisselen.
  • Zeggen dat insuline glucose afbreekt: het stimuleert opname en opslag.
  • Diabetes type 1 en 2 door elkaar halen.

Test jezelf

Examenvragen om te oefenen


Ondersteunende onderwerpen

Onderwerpen die dit ondersteunt

  • (geen)