Prioriteit: đźź Midden
In 4 van de 8 examenjaren, vooral rond diabetes: waarom iemand zonder insuline afvalt, een glucosetolerantietest lezen, en eisen aan een behandeling met ingekapselde bètacellen (2p).
Wat moet je kunnen?
- De werking van insuline en glucagon beschrijven als negatieve terugkoppeling.
- Diabetes type 1 en type 2 onderscheiden.
- Een glucosetolerantietest interpreteren.
De kern
| Insuline | Glucagon | |
|---|---|---|
| gemaakt door | bètacellen (eilandjes van Langerhans) | alfacellen |
| afgifte bij | hoge bloedglucose | lage bloedglucose |
| effect | glucoseopname door cellen ↑, glycogeenopbouw in lever en spieren | glycogeenafbraak in de lever → glucose in het bloed |
- Diabetes type 1: bètacellen vernietigd (auto-immuun) → geen insuline.
- Diabetes type 2: cellen minder gevoelig voor insuline.
- Zonder insuline nemen cellen weinig glucose op → het lichaam gaat vet en eiwit verbranden → vermageren; glucose verschijnt in de urine.
- Glucosetolerantietest: na een dosis glucose daalt de concentratie bij een gezond persoon snel; bij diabetes blijft die langer hoog.
Zo wordt het gevraagd
- Leg uit waardoor iemand zonder insuline gewicht verliest (2018-2 vraag 11).
- Licht met de grafiek toe dat de behandeling diabetes type 2 heeft tegengegaan (2026-1 vraag 36).
- Welke stof bepaalt de minimale en welk type stoffen de maximale poriegrootte van een gelcapsule rond bètacellen? (2018-2 vraag 14).
Zo formuleer je het antwoord. Gebruik de keten geen insuline → cellen nemen geen glucose op → vet- en eiwitverbranding → gewichtsverlies. Bij een grafiek: vergelijk de hoogte en het verloop van de glucoseconcentratie na de injectie.
Zo scoor je de punten. Bij 2018-2 vraag 11 1p voor cellen nemen minder glucose op en 1p voor vet- of eiwitverbranding. Bij 2026-1 vraag 36 1p voor bij diabetes type 2 blijft de glucose hoog en 1p voor de vergelijking tussen de groepen. Bij 2018-2 vraag 14 1p voor insuline (moet naar buiten) en 1p voor antistoffen/cytokinen (mogen niet naar binnen).
Uitgewerkt voorbeeld
Bètacellen worden in een gel met poriën ingekapseld en getransplanteerd. Aan welke eisen moet de gel voldoen?
- Insuline moet naar buiten → poriën minimaal zo groot als insuline.
- Antistoffen en cytokinen mogen niet naar binnen → poriën kleiner dan die moleculen.
- Glucose moet snel binnenkomen (dunne laag, korte diffusieafstand), zodat de bètacellen snel op veranderingen reageren.
Valkuilen
- Insuline en glucagon verwisselen.
- Zeggen dat insuline glucose afbreekt: het stimuleert opname en opslag.
- Diabetes type 1 en 2 door elkaar halen.
Test jezelf
Welk hormoon stijgt als de bloedglucose na een lange inspanning daalt?
Glucagon: het zet glycogeen in de lever om in glucose.
Waarom moet glucose snel door de gellaag rond bètacellen kunnen diffunderen?
De bètacellen moeten een stijging van de glucose snel opmerken om op tijd insuline af te geven.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 4 van de 8 examenjaren — 50%.
Examen Vraag Antwoord 2026 tijdvak 1 vraag 36 · 2 punten antwoord 2024 tijdvak 2 vraag 23 · 2 punten antwoord 2022 tijdvak 1 vraag 24 · 2 punten antwoord 2018 tijdvak 2 vraag 10 · 2 punten antwoord 2018 tijdvak 2 vraag 11 · 2 punten antwoord 2018 tijdvak 2 vraag 12 · 2 punten antwoord 2018 tijdvak 2 vraag 13 · 2 punten antwoord 2018 tijdvak 2 vraag 14 · 2 punten antwoord 2018 tijdvak 2 vraag 15 · 2 punten antwoord Toelichting per vindplaats
Ondersteunende onderwerpen
Onderwerpen die dit ondersteunt
- (geen)