Prioriteit: 🟠 Midden

In 5 van de 8 examenjaren: uitleggen hoe minder of meer concurrentie de groei van een soort beïnvloedt, vaak gecombineerd met voedselrelaties of bestrijding (1–2p).

Wat moet je kunnen?

  • Intra- en interspecifieke concurrentie onderscheiden.
  • Uitleggen hoe het wegvallen van een concurrent een andere soort laat toenemen.
  • Lichtconcurrentie bij planten uitleggen en de gevolgen voor organismen die van de plant afhankelijk zijn.

De kern

  • Concurrentie gaat altijd om een beperkte hulpbron die beide nodig hebben.
  • Intraspecifiek (binnen een soort): sterker bij hoge dichtheid → dichtheidsafhankelijke rem op de populatie.
  • Interspecifiek (tussen soorten): bij dezelfde niche wint de sterkste concurrent; een nieuwe soort (exoot) kan inheemse soorten verdringen.
  • Lichtconcurrentie: een plant met korte stengels wordt overgroeid, vangt minder licht, doet minder fotosynthese.
  • Een behandeling die concurrenten verwijdert (herbicide, antibioticum) geeft de overgebleven soort meer hulpbronnen.

Zo wordt het gevraagd

  • Leg uit dat een kortere stengel van klaver nadelig is voor de knolletjesbacteriën als er ook andere planten zijn (2024-2 vraag 41).
  • Geef de oorzaak van het verschil in nettoproductie bij planten met en zonder concurrentie (2022-3 vraag 21).
  • Verklaar waardoor de populatie van andere herbivoren kan afnemen (2024-1 vraag 13).

Zo formuleer je het antwoord. Noem welke hulpbron schaars is en wie daardoor minder krijgt: kortere stengel → minder licht → minder fotosynthese → minder organische stoffen voor de bacteriën.

Zo scoor je de punten. Bij 2024-2 vraag 41 1p voor minder licht / minder fotosynthese en 1p voor minder organische stoffen voor de bacteriën. Bij 2022-3 vraag 21 1p voor de ene plant kan fosfiet niet gebruiken en 1p voor de transgene plant heeft dan geen last van concurrentie.

Uitgewerkt voorbeeld

Lichtconcurrentie (examenstijl, vergelijk 2024-2 vraag 41)

Een plant leeft samen met stikstofbindende bacteriën in zijn wortels en krijgt kortere stengels. Waarom is dat nadelig voor de bacteriën als er andere planten in de buurt staan?

  1. Andere planten groeien erboven uit: de plant vangt minder licht (lichtconcurrentie).
  2. Minder licht → minder fotosynthese → minder organische stoffen.
  3. De bacteriën krijgen die organische stoffen van de plant → ze krijgen minder voedsel.

Valkuilen

  • Concurrentie noemen terwijl er geen gedeelde, beperkte hulpbron is.
  • Concurrentie verwarren met predatie.
  • Vergeten dat concurrentie binnen een soort vaak het sterkst is.

Test jezelf

Examenvragen om te oefenen


Ondersteunende onderwerpen

Onderwerpen die dit ondersteunt