Prioriteit: 🟢 Laag
In 2 van de 8 examenjaren (2021, 2022), als uitleg over genetische variatie en de kwetsbaarheid van een populatie (2p).
Wat moet je kunnen?
- Voor- en nadelen van geslachtelijke en ongeslachtelijke voortplanting noemen.
- Uitleggen waarom weinig genetische variatie een populatie kwetsbaar maakt.
De kern
| Ongeslachtelijk | Geslachtelijk | |
|---|---|---|
| nakomelingen | genetisch identiek (klonen) | nieuwe combinaties van allelen |
| voordeel | snel, geen partner nodig, gunstige combinatie blijft behouden | meer variatie → kans dat sommigen overleven bij verandering |
| nadeel | weinig variatie → één ziekte of verandering kan alles treffen | partner nodig, kost meer tijd en energie |
- Kruisbestuiving geeft meer variatie (en minder inteelt) dan zelfbestuiving.
Zo wordt het gevraagd
- Leg uit dat de voortplantingswijze van invloed kan zijn geweest op het uitsterven van de populatie (2022-1 vraag 12; 1p voor weinig genetische variatie, 1p voor een ziekte of ongunstige omstandigheid treft dan de hele populatie).
- Leg uit hoe kruisbestuiving een evolutionair voordeel geeft ten opzichte van zelfbestuiving (2021-1 vraag 28).
Valkuilen
- Ongeslachtelijke voortplanting “slecht” noemen zonder het voordeel (snel, behoud van een gunstige combinatie).
- Variatie noemen zonder het gevolg voor overleving.
Test jezelf
Waarom kan een plant die zich alleen via wortelstokken voortplant, plotseling helemaal verdwijnen?
Alle planten zijn genetisch gelijk: een ziekte of verandering die één plant treft, treft alle.
Noem een voordeel van ongeslachtelijke voortplanting.
Snelle uitbreiding zonder partner; een gunstige genencombinatie blijft behouden.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen