Prioriteit: 🟠 Midden
In 5 van de 8 examenjaren: crossing-over benoemen, haploïd of diploïd per stadium, en de gevolgen van non-disjunctie of verkeerde uitwisseling (1–2p).
Wat moet je kunnen?
- Aangeven welke cellen of stadia haploïd en welke diploïd zijn.
- Uitleggen hoe meiose genetische variatie oplevert (onafhankelijke verdeling, crossing-over).
- Non-disjunctie en het gevolg (trisomie) uitleggen.
De kern
| Begrip | Betekenis |
|---|---|
| diploïd (2n) | twee chromosomen van elk paar (lichaamscellen, oögonia, primaire oöcyt) |
| haploïd (n) | één chromosoom van elk paar (na meiose I: secundaire oöcyt, eicel, zaadcel) |
| crossing-over | uitwisseling van stukken tussen homologe chromosomen in meiose I → nieuwe allelcombinaties, ontkoppeling van gekoppelde genen |
| onafhankelijke verdeling | elk chromosomenpaar wordt los van de andere over de dochtercellen verdeeld |
| non-disjunctie | chromosomen of chromatiden gaan niet uit elkaar → gameet met een chromosoom te veel of te weinig |
- Uitwisseling tussen niet-homologe chromosomen is geen gewone crossing-over: dat geeft een chromosoomafwijking (translocatie).
- NIPT: in het bloed van een zwangere zit vrij DNA van moeder en foetus. Bij een trisomie van de foetus is er van dat chromosoom iets meer DNA dan verwacht.
Zo wordt het gevraagd
- Door welk proces tijdens de meiose kunnen gekoppelde genen ontkoppeld worden? (2023-2 vraag 5, 2019-1 vraag 20: crossing-over).
- Noteer de nummers van de stadia die haploïd zijn (2025-2 vraag 14).
- Het extra aandeel DNA van een chromosoom bij een foetale trisomie bepalen (2022-2 vraag 3).
Zo formuleer je het antwoord. Gebruik precies crossing-over (niet “mutatie” of “recombinatie” als naam van het proces). Bij haploïd/diploïd: kijk of de cel vóór of na meiose I zit.
Zo scoor je de punten. Bij 2025-2 vraag 14 moeten precies de juiste nummers genoemd worden. Bij 2021-2 vraag 3 tellen per cel de juiste aanduiding haploïd of diploïd.
Uitgewerkt voorbeeld
Extra DNA bij een trisomie (examenstijl, vergelijk 2022-2 vraag 3; eigen getallen)
Van het vrije DNA in het bloed van een zwangere komt 8% van de foetus. De foetus heeft trisomie 21. Hoeveel procent meer chromosoom-21-DNA meet je dan dan normaal?
- Normaal: moeder en foetus hebben elk 2 kopieën → relatief .
- Trisomie: tegenover .
- → 4% meer, de helft van de foetale fractie.
Valkuilen
- De primaire oöcyt haploïd noemen: die is nog diploïd.
- Crossing-over tussen niet-homologe chromosomen plaatsen.
- Non-disjunctie verwarren met een puntmutatie.
Test jezelf
Waarom ontstaan bij de meiose genetisch verschillende gameten, zelfs zonder crossing-over?
Door de onafhankelijke verdeling van de chromosomenparen over de dochtercellen.
Hoe kunnen twee genen die dicht bij elkaar op hetzelfde chromosoom liggen toch los van elkaar overerven?
Door crossing-over tussen homologe chromosomen.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 5 van de 8 examenjaren — 62,5%.
Examen Vraag Antwoord Bijlage 2025 tijdvak 2 vraag 14 · 1 punt antwoord — 2025 tijdvak 2 vraag 15 · 2 punten antwoord — 2023 tijdvak 2 vraag 5 · 1 punt antwoord — 2022 tijdvak 2 vraag 3 · 2 punten antwoord — 2022 tijdvak 3 vraag 11 · 2 punten antwoord — 2021 tijdvak 1 vraag 27 · 2 punten antwoord — 2021 tijdvak 2 vraag 3 · 2 punten antwoord — 2019 tijdvak 1 vraag 20 · 1 punt antwoord uitwerkbijlage Toelichting per vindplaats
Ondersteunende onderwerpen
- (geen)