Prioriteit: đź”´ Hoog
In 8 van de 8 examenjaren, in vrijwel elk tijdvak meerdere keren: vooral “wordt de uitspraak ondersteund door de gegevens?” (2p), aflezen en rekenen (2–3p) en soms een grafiek schetsen.
Wat moet je kunnen?
- Waarden aflezen uit een grafiek en daarmee rekenen (verschil, percentage, relatieve waarde).
- Beoordelen of een uitspraak wel of niet ondersteund wordt door de gegevens, los van je eigen kennis.
- De juiste groepen met elkaar vergelijken (behandeling tegenover controle).
- Een lineair of exponentieel verband herkennen en een eenvoudige grafiek schetsen.
De kern
| Vraagtype | Aanpak |
|---|---|
| uitspraak ondersteund? | kijk alleen naar wat de figuur laat zien; “bewijzen” en uitspraken buiten het gemeten bereik worden niet ondersteund |
| vergelijking | vergelijk de behandelde groep met de controle, niet met een andere behandelgroep |
| twee y-assen | koppel elke lijn eerst aan de juiste as |
| significant verschil | het verschil berust niet op toeval; geen sterretje = mogelijk toeval |
| relatieve waarde | |
| exponentiële groei | de toename wordt steeds groter, lijn steeds steiler (J-curve) |
| grafiek tekenen | onafhankelijke variabele op de x-as, grootheden en eenheden bij de assen, beginwaarde en eindwaarde kloppen |
- Lees af zo nauwkeurig als de figuur toelaat. Het correctievoorschrift geeft meestal een marge.
- Lees de legenda en de eenheden voordat je een getal opschrijft.
Zo wordt het gevraagd
- Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar … wel of niet ondersteund door de gegevens (onder andere 2025-1 vraag 12, 2022-1 vraag 17, 2021-2 vraag 7).
- Bereken het relatieve kiemingssucces met waarden uit een staafdiagram (2024-2 vraag 37).
- Beschrijf op basis van afbeelding 3 waaruit blijkt dat … een behandeling werkt (2026-1 vraag 34).
- Schets het verloop van een populatie met en zonder ingreep (2018-2 vraag 32, uitwerkbijlage).
- Licht toe dat de groei in periode P exponentieel verloopt (2026-2 vraag 38).
Zo formuleer je het antwoord. Noem de concrete gegevens waarop je je baseert (welke groep, welke waarde, welk tijdstip) en trek daarna pas de conclusie. Bij een rekenvraag schrijf je de afgelezen waarden op, dan de berekening, dan de uitkomst.
Zo scoor je de punten. Bij 2024-2 vraag 37 1p voor juist afgelezen waarden binnen de marge (56–58% en 71–73%) en 1p voor de berekening met uitkomst. Bij 2026-1 vraag 34 levert alleen een vergelijking tussen beige en bruine vetcellen geen punt op: het moet de behandelde groep tegenover de controle (witte vetcellen) zijn. Bij 2018-2 vraag 32 1p per lijn met juiste begin- en eindwaarde en J-vorm. Bij juist/onjuist-vragen met drie uitspraken: 2p bij drie goed, 1p bij twee goed.
Uitgewerkt voorbeeld
Relatieve waarde berekenen (examenstijl, vergelijk 2024-2 vraag 37; eigen getallen)
In een staafdiagram kiemt 45% van de zaden op een behandelde bodem en 60% op de controlebodem. Bereken het relatieve kiemingssucces.
- Aflezen: behandeling 45%, controle 60%.
- Relatief:
- Antwoord: het relatieve kiemingssucces is 75%.
Controle: de behandeling ligt onder de controle, dus de uitkomst moet onder 100% liggen. âś“
Wordt de uitspraak ondersteund? (examenstijl, vergelijk 2026-1 vraag 41)
Een proef laat zien dat planten op matten méér overleven dan zonder matten. Uitspraak: “De resultaten bewijzen dat de matten het sediment stabiliseren.”
- Gemeten is overleving, niet de stabiliteit van het sediment.
- Eén proef kan een verklaring ondersteunen, niet bewijzen.
- Conclusie: de uitspraak wordt niet ondersteund.
Valkuilen
- Je eigen biologische kennis gebruiken bij “wordt ondersteund door de gegevens”: alleen de figuur telt.
- De verkeerde groepen vergelijken (twee behandelingen in plaats van behandeling en controle).
- Een lijn aan de verkeerde y-as koppelen bij een diagram met twee assen.
- Buiten het gemeten bereik doortrekken (extrapoleren) en dat als ondersteund rekenen.
- Bij een schets de beginwaarde, eindwaarde of vorm (J-curve) niet laten kloppen met de gegevens.
Test jezelf
Bij een staafdiagram staat een sterretje boven het verschil tussen twee groepen. Wat betekent dat?
Het verschil is significant: het berust (waarschijnlijk) niet op toeval.
Waaraan herken je exponentiële groei in een grafiek?
De toename per tijdseenheid wordt steeds groter: de lijn loopt steeds steiler (J-curve).
Je tekent een grafiek van de zuurstofproductie bij verschillende lichtintensiteiten. Wat komt op de x-as?
De lichtintensiteit: de onafhankelijke variabele die je zelf instelt, met grootheid en eenheid.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2024 tijdvak 2, vraag 37: relatief kiemingssucces berekenen (2p) · antwoord
- 2026 tijdvak 1, vraag 34 en 36: grafieken van gewicht en glucose lezen (1p + 2p) · antwoord 34, 36
- 2018 tijdvak 2, vraag 32: populatiegroei schetsen (2p, uitwerkbijlage) · antwoord · uitwerkbijlage
- 2024 tijdvak 2, vraag 35: twee y-assen (2p) · antwoord
- 2021 tijdvak 2, vraag 7: drie uitspraken toetsen aan een grafiek (2p) · antwoord
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 8 van de 8 examenjaren — 100%.
Examen Vraag Antwoord Bijlage 2026 tijdvak 1 vraag 18 · 2 punten antwoord — 2026 tijdvak 1 vraag 34 · 1 punt antwoord — 2026 tijdvak 1 vraag 36 · 2 punten antwoord — 2026 tijdvak 1 vraag 41 · 2 punten antwoord — 2026 tijdvak 2 vraag 10 · 3 punten antwoord — 2026 tijdvak 2 vraag 38 · 1 punt antwoord — 2025 tijdvak 1 vraag 12 · 2 punten antwoord — 2025 tijdvak 1 vraag 21 · 2 punten antwoord — 2025 tijdvak 1 vraag 22 · 2 punten antwoord — 2025 tijdvak 2 vraag 42 · 1 punt antwoord — 2024 tijdvak 1 vraag 6 · 2 punten antwoord — 2024 tijdvak 1 vraag 14 · 2 punten antwoord — 2024 tijdvak 2 vraag 15 · 2 punten antwoord — 2024 tijdvak 2 vraag 35 · 2 punten antwoord — 2024 tijdvak 2 vraag 37 · 2 punten antwoord — 2023 tijdvak 1 vraag 33 · 2 punten antwoord — 2023 tijdvak 2 vraag 35 · 2 punten antwoord — 2022 tijdvak 1 vraag 8 · 2 punten antwoord — 2022 tijdvak 1 vraag 17 · 2 punten antwoord — 2022 tijdvak 3 vraag 8 · 3 punten antwoord — 2022 tijdvak 3 vraag 38 · 2 punten antwoord — 2021 tijdvak 1 vraag 8 · 2 punten antwoord — 2021 tijdvak 1 vraag 31 · 1 punt antwoord — 2021 tijdvak 2 vraag 7 · 2 punten antwoord — 2021 tijdvak 2 vraag 19 · 1 punt antwoord — 2021 tijdvak 2 vraag 28 · 2 punten antwoord — 2021 tijdvak 3 vraag 24 · 2 punten antwoord — 2019 tijdvak 1 vraag 13 · 2 punten antwoord — 2019 tijdvak 1 vraag 34 · 2 punten antwoord — 2019 tijdvak 2 vraag 6 · 2 punten antwoord — 2018 tijdvak 1 vraag 3 · 2 punten antwoord — 2018 tijdvak 1 vraag 17 · 2 punten antwoord — 2018 tijdvak 1 vraag 26 · 2 punten antwoord — 2018 tijdvak 1 vraag 30 · 2 punten antwoord — 2018 tijdvak 1 vraag 31 · 2 punten antwoord — 2018 tijdvak 2 vraag 4 · 2 punten antwoord — 2018 tijdvak 2 vraag 5 · 1 punt antwoord — 2018 tijdvak 2 vraag 13 · 2 punten antwoord — 2018 tijdvak 2 vraag 32 · 2 punten antwoord uitwerkbijlage 2018 tijdvak 2 vraag 36 · 2 punten antwoord — Toelichting per vindplaats
- 2026 tijdvak 2: vraag 10, 38
- 2026 tijdvak 1: vraag 18, 34, 36, 41
- 2025 tijdvak 2: vraag 42
- 2025 tijdvak 1: vraag 12, 21, 22
- 2024 tijdvak 2: vraag 15, 35, 37
- 2024 tijdvak 1: vraag 6, 14
- 2023 tijdvak 2: vraag 35
- 2023 tijdvak 1: vraag 33
- 2022 tijdvak 3: vraag 8, 38
- 2022 tijdvak 1: vraag 8, 17
- 2021 tijdvak 3: vraag 24
- 2021 tijdvak 2: vraag 7, 19, 28
- 2021 tijdvak 1: vraag 8, 31
- 2019 tijdvak 2: vraag 6
- 2019 tijdvak 1: vraag 13, 34
- 2018 tijdvak 2: vraag 4, 5, 13, 32, 36
- 2018 tijdvak 1: vraag 3, 17, 26, 30, 31