Prioriteit: đź”´ Hoog
Geldt voor elke vraag in alle 18 tijdvakken. Er hoort geen eigen scorepunt bij, maar wie het werkwoord negeert, verliest punten: een keuze zonder toelichting of een uitkomst zonder berekening levert meestal niets op.
Wat moet je kunnen?
- Aan het werkwoord zien hoe uitgebreid je antwoord moet zijn.
- Bij uitleggen een volledige oorzaak-gevolgketen opschrijven, bij verklaren één stap.
- Bij toelichten je keuze altijd onderbouwen: de keuze alleen levert meestal geen punt op.
- Bij berekenen en bepalen de gebruikte waarden, stappen en eenheid laten zien.
De kern
| Werkwoord | Wat verwachten ze? |
|---|---|
| (aan)geven, aanvullen, (be)noemen, noteren | kort antwoord: een woord of zinsdeel; geen toelichting tenzij gevraagd |
| beschrijven | antwoord in hele zinnen met alle gevraagde onderdelen |
| beargumenteren, beredeneren | gegevens en biologische kennis logisch gebruiken om een keuze of stelling te onderbouwen |
| toelichten | een onderbouwing in één of enkele zinnen |
| verklaren, aangeven waardoor | één oorzaak-gevolgstap |
| uitleggen | meerdere oorzaak-gevolgstappen |
| aangeven waarom | een reden of doel |
| berekenen | waarden en stappen zichtbaar; uitkomst met eenheid en afgerond zoals gevraagd |
| bepalen | vaststellen of uitrekenen; laat zien welke metingen of waarden je gebruikt |
| tekenen | onafhankelijke variabele op de x-as, schaalverdeling, grootheden en eenheden; in een voedselweb pijlen in de richting van de energiestroom |
- Alleen de eerste antwoorden tellen: vraagt een vraag om twee redenen en geef je er drie, dan worden alleen de eerste twee beoordeeld (algemene regels 3.4 en 3.5 van het correctievoorschrift).
- Ontbreekt een gevraagde verklaring, uitleg, afleiding of berekening, of is die fout, dan krijg je 0 punten, tenzij het beoordelingsmodel iets anders aangeeft (algemene regel 3.6).
- Een gegeven antwoordformat (“schrijf de nummers onder elkaar en noteer juist of onjuist”) volg je precies.
- “Op molecuulniveau”, “op celniveau”, “op organismeniveau”: blijf op het gevraagde niveau.
Zo wordt het gevraagd
- Leg uit hoe de lagere stofwisseling ertoe leidt dat het ademcentrum later wordt gestimuleerd (2026-2 vraag 13): een keten van stappen.
- Is de gemodificeerde bacterie cisgeen of transgeen? Licht je antwoord toe (2026-1 vraag 14): keuze plus onderbouwing.
- Licht toe waardoor er in 1900 geen hardy-weinberg-evenwicht was (2022-3 vraag 9): één korte onderbouwing.
- Noteer de naam van de methode (2019-1 vraag 30): een kort antwoord, maar wel de juiste vakterm.
- Schets het verloop van het aantal veldmuizen (2018-2 vraag 32, uitwerkbijlage).
Zo formuleer je het antwoord. Lees eerst het werkwoord en doe precies dat. Bij “leg uit”: schrijf de stappen met waardoor aan elkaar. Bij “licht toe”: geef de keuze en één zin waarom. Bij “noteer”: geef het woord, zonder lange uitleg die een fout kan bevatten.
Zo scoor je de punten. Bij 2026-1 vraag 14 levert “transgeen” zonder toelichting over de herkomst van de genen geen punt op. Bij 2026-2 vraag 13 zit het tweede punt in de stap naar de chemoreceptoren: alleen de eerste stap opschrijven geeft 1 van de 2 punten. Bij 2019-1 vraag 30 levert “DNA-replicatie” als naam geen punt op: “noteer” vraagt de precieze term (PCR).
Uitgewerkt voorbeeld
"Leg uit" als keten (examenstijl, vergelijk 2025-1 vraag 37)
Leg uit hoe samentrekking van de gladde spieren in de bronchiolen leidt tot stimulering van het ademcentrum.
- Bronchiolen worden nauwer → minder ventilatie.
- Daardoor stijgt de CO2-concentratie in het bloed (pH daalt).
- Daardoor geven chemoreceptoren meer impulsen door → ademcentrum gestimuleerd.
Elke stap is een eigen punt: alleen “het ademcentrum wordt gestimuleerd door CO2” mist de eerste stap.
"Licht toe" (examenstijl, vergelijk 2025-2 vraag 6)
Is deze plant een pioniersoort of een climaxsoort? Licht toe.
- Goed: “Pioniersoort, want de plant vormt heel veel zaden en groeit op open plekken.”
- Fout: alleen “pioniersoort”, of een toelichting die niet bij de definitie past.
Valkuilen
- Bij “leg uit” alleen de conclusie geven of een tussenstap overslaan.
- Bij “licht toe” alleen de keuze noteren.
- Meer antwoorden geven dan gevraagd: alleen de eerste tellen, en een fout antwoord tussen de goede kan punten kosten.
- Bij “bereken” de eenheid vergeten of de berekening niet laten zien.
- Bij “tekenen” de assen verwisselen of de pijlen in een voedselweb de verkeerde kant op zetten.
Test jezelf
Wat is in de biologiesyllabus het verschil tussen "verklaren" en "uitleggen"?
Verklaren: één oorzaak-gevolgstap. Uitleggen: meerdere oorzaak-gevolgstappen.
Een vraag vraagt om twee voorbeelden; je noemt er drie, waarvan het tweede fout is. Wat gebeurt er?
Alleen de eerste twee worden beoordeeld: je krijgt het punt voor het tweede voorbeeld niet.
In welke richting wijzen de pijlen in een voedselweb?
In de richting van de energiestroom: van de gegeten soort naar de eter.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2026 tijdvak 2, vraag 13: “leg uit” (2p) · antwoord
- 2026 tijdvak 1, vraag 14: “licht toe” (1p) · antwoord
- 2022 tijdvak 3, vraag 9: “licht toe” (1p) · antwoord
- 2019 tijdvak 1, vraag 30: “noteer” en “beschrijf” (2p) · antwoord
- 2018 tijdvak 2, vraag 32: schetsen (2p) · antwoord · uitwerkbijlage
Alle vindplaatsen
Geldt voor alle 8 examenjaren — 100%.
- 2026 tijdvak 2: vraag n.v.t. (geldt voor het hele examen)
- 2026 tijdvak 1: vraag n.v.t. (geldt voor het hele examen)
- 2025 tijdvak 2: vraag n.v.t. (geldt voor het hele examen)
- 2025 tijdvak 1: vraag n.v.t. (geldt voor het hele examen)
- 2024 tijdvak 2: vraag n.v.t. (geldt voor het hele examen)
- 2024 tijdvak 1: vraag n.v.t. (geldt voor het hele examen)
- 2023 tijdvak 2: vraag n.v.t. (geldt voor het hele examen)
- 2023 tijdvak 1: vraag n.v.t. (geldt voor het hele examen)
- 2022 tijdvak 3: vraag n.v.t. (geldt voor het hele examen)
- 2022 tijdvak 2: vraag n.v.t. (geldt voor het hele examen)
- 2022 tijdvak 1: vraag n.v.t. (geldt voor het hele examen)
- 2021 tijdvak 3: vraag n.v.t. (geldt voor het hele examen)
- 2021 tijdvak 2: vraag n.v.t. (geldt voor het hele examen)
- 2021 tijdvak 1: vraag n.v.t. (geldt voor het hele examen)
- 2019 tijdvak 2: vraag n.v.t. (geldt voor het hele examen)
- 2019 tijdvak 1: vraag n.v.t. (geldt voor het hele examen)
- 2018 tijdvak 2: vraag n.v.t. (geldt voor het hele examen)
- 2018 tijdvak 1: vraag n.v.t. (geldt voor het hele examen)