Prioriteit: 🔴 Hoog
In 6 van de 8 examenjaren: wat een gif of mutatie doet met de ionkanalen en de membraanpotentiaal (juist/onjuist, meerkeuze), myeline en geleidingssnelheid, en het ATP-gebruik door de Na+/K+-pomp (1–2p).
Wat moet je kunnen?
- De fasen van een actiepotentiaal beschrijven met de ionen en kanalen die erbij horen.
- Voorspellen wat een stof of mutatie doet die een kanaal open houdt, blokkeert of de drempel verandert.
- Uitleggen waarom myeline de geleiding versnelt en wat er gebeurt bij beschadiging.
- Uitleggen waarom neuronen veel ATP nodig hebben.
De kern

| Fase | Kanalen | Ionen | Membraanpotentiaal |
|---|---|---|---|
| rust | Na+/K+-pomp actief (ATP) | 3 Na+ naar buiten, 2 K+ naar binnen | ongeveer −70 mV |
| depolarisatie | spanningsafhankelijke Na+-kanalen open | Na+ naar binnen | stijgt tot ongeveer +30 mV |
| repolarisatie | Na+-kanalen dicht, K+-kanalen open | K+ naar buiten | daalt weer |
| hyperpolarisatie | K+-kanalen nog even open | K+ naar buiten | even lager dan de rustpotentiaal |
- Alles-of-niets: onder de drempel ontstaat geen actiepotentiaal; erboven altijd een even grote. Een sterkere prikkel geeft een hogere frequentie, geen grotere actiepotentiaal.
- Refractaire periode: kort na een actiepotentiaal kan het membraan niet opnieuw reageren; de impuls gaat daardoor één kant op.
- Lagere drempel → eerder een actiepotentiaal → meer impulsen (bijvoorbeeld meer pijnsignalen).
- Myeline (cellen van Schwann) isoleert; alleen bij de insnoeringen van Ranvier ontstaat een actiepotentiaal → sprongsgewijze (saltatoire) geleiding, veel sneller.
- Na+/K+-pomp: herstelt de ionenverdeling en kost veel ATP.
Zo wordt het gevraagd
- Uitspraken beoordelen over een gif dat het sluiten van Na+-kanalen verhindert (2024-1 vraag 16).
- Is de drempelpotentiaal hoger of lager dan normaal? En welke aandoening hoort daarbij? (2025-1 vraag 31).
- Verklaar waardoor de impulsen niet even snel aankomen als bij een gezond persoon bij beschadigde myeline (2022-1 vraag 34).
- Welke verandering van de membraanpotentiaal kan tot een impuls leiden, en door instroom of uitstroom van Ca2+? (2026-1 vraag 26).
- Gevolgen op moleculair en cellulair niveau in een schema invullen (2021-2 vraag 17).
Zo formuleer je het antwoord. Noem welk kanaal, welk ion, welke richting en het gevolg voor de membraanpotentiaal. Bij myeline: actiepotentialen ontstaan alleen bij de insnoeringen; bij beschadigde myeline worden de sprongen kleiner, dus de geleiding is trager.
Zo scoor je de punten. Bij 2022-1 vraag 34 telt door myeline sprongsgewijze geleiding, bij beschadiging lagere snelheid of kleinere sprongen. Bij 2025-1 vraag 26 is ook insnoering van Ranvier goed naast myelineschede. Bij 2021-2 vraag 17 1p voor een juist gevolg op moleculair niveau (bijvoorbeeld minder Na+/K+-pompactiviteit) en 1p voor het bijpassende gevolg op cellulair niveau (geremde impulsgeleiding).
Uitgewerkt voorbeeld
Na+-kanalen die niet sluiten (examenstijl, vergelijk 2024-1 vraag 16)
Een insecticide verhindert het sluiten van spanningsafhankelijke Na+-kanalen. Wat gebeurt er met de membraanpotentiaal?
- Na+ blijft naar binnen stromen: het membraan blijft gedepolariseerd.
- Er treedt geen hyperpolarisatie op (dat vraagt juist K+-uitstroom).
- De rustpotentiaal wordt niet meer bereikt, dus er kunnen ook geen nieuwe, normale actiepotentialen ontstaan: het neuron raakt ontregeld.
Snelheid met en zonder myeline (eigen voorbeeld in examenstijl, geen echte examenvraag)
Een impuls legt 0,9 m af. Een gemyeliniseerde vezel geleidt met 60 m/s, een vezel zonder myeline met 1 m/s. Hoeveel tijd kost dat?
- Met myeline: s ms.
- Zonder myeline: s ms.
- Myeline maakt de geleiding hier 60 keer zo snel.
Valkuilen
- Depolarisatie toeschrijven aan K+: depolarisatie is Na+-instroom, repolarisatie K+-uitstroom.
- Denken dat een sterkere prikkel een grotere actiepotentiaal geeft (het is de frequentie die stijgt).
- Bij myeline zeggen dat de impuls “door de myeline” gaat: actiepotentialen ontstaan alleen bij de insnoeringen.
- Vergeten dat de Na+/K+-pomp ATP kost, ook in rust.
- Een lagere drempel verwarren met een lagere rustpotentiaal.
Test jezelf
Waarom gaat een impuls in een axon maar één kant op?
Het stuk membraan waar net een actiepotentiaal was, is refractair en kan niet direct opnieuw depolariseren.
Wat gebeurt er met de impulsgeleiding als de Na+/K+-pomp minder werkt?
De ionenverdeling wordt niet hersteld: de rustpotentiaal verdwijnt en de impulsgeleiding wordt geremd.
Een mutatie verlaagt de drempelwaarde van Na+-kanalen in pijnneuronen. Wat merkt de patiënt?
Er ontstaan eerder en vaker actiepotentialen: meer pijn.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2025 tijdvak 1, vraag 26–27 en 31: pijnneuronen, geleidingssnelheid en drempel (1p + 2p + 2p) · antwoord 26, 27, 31
- 2024 tijdvak 1, vraag 16: pyrethroïden (2p) · antwoord
- 2022 tijdvak 1, vraag 33–34: myeline (1p + 1p) · antwoord 33, 34
- 2021 tijdvak 2, vraag 17: van moleculair naar cellulair niveau (2p) · antwoord
- 2021 tijdvak 1, vraag 5–6: hartcellen met licht aansturen (1p + 1p) · antwoord 5, 6
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 6 van de 8 examenjaren — 75%.
Examen Vraag Antwoord 2026 tijdvak 1 vraag 26 · 2 punten antwoord 2025 tijdvak 1 vraag 26 · 1 punt antwoord 2025 tijdvak 1 vraag 27 · 2 punten antwoord 2025 tijdvak 1 vraag 31 · 2 punten antwoord 2024 tijdvak 1 vraag 16 · 2 punten antwoord 2024 tijdvak 2 vraag 32 · 2 punten antwoord 2022 tijdvak 1 vraag 33 · 1 punt antwoord 2022 tijdvak 1 vraag 34 · 1 punt antwoord 2021 tijdvak 1 vraag 5 · 1 punt antwoord 2021 tijdvak 1 vraag 6 · 1 punt antwoord 2021 tijdvak 2 vraag 17 · 2 punten antwoord 2021 tijdvak 2 vraag 32 · 2 punten antwoord 2019 tijdvak 1 vraag 9 · 2 punten antwoord Toelichting per vindplaats
Ondersteunende onderwerpen
- (geen)