Prioriteit: 🔴 Hoog

In 6 van de 8 examenjaren: wat een gif of mutatie doet met de ionkanalen en de membraanpotentiaal (juist/onjuist, meerkeuze), myeline en geleidingssnelheid, en het ATP-gebruik door de Na+/K+-pomp (1–2p).

Wat moet je kunnen?

  • De fasen van een actiepotentiaal beschrijven met de ionen en kanalen die erbij horen.
  • Voorspellen wat een stof of mutatie doet die een kanaal open houdt, blokkeert of de drempel verandert.
  • Uitleggen waarom myeline de geleiding versnelt en wat er gebeurt bij beschadiging.
  • Uitleggen waarom neuronen veel ATP nodig hebben.

De kern

FaseKanalenIonenMembraanpotentiaal
rustNa+/K+-pomp actief (ATP)3 Na+ naar buiten, 2 K+ naar binnenongeveer −70 mV
depolarisatiespanningsafhankelijke Na+-kanalen openNa+ naar binnenstijgt tot ongeveer +30 mV
repolarisatieNa+-kanalen dicht, K+-kanalen openK+ naar buitendaalt weer
hyperpolarisatieK+-kanalen nog even openK+ naar buiteneven lager dan de rustpotentiaal
  • Alles-of-niets: onder de drempel ontstaat geen actiepotentiaal; erboven altijd een even grote. Een sterkere prikkel geeft een hogere frequentie, geen grotere actiepotentiaal.
  • Refractaire periode: kort na een actiepotentiaal kan het membraan niet opnieuw reageren; de impuls gaat daardoor één kant op.
  • Lagere drempel → eerder een actiepotentiaal → meer impulsen (bijvoorbeeld meer pijnsignalen).
  • Myeline (cellen van Schwann) isoleert; alleen bij de insnoeringen van Ranvier ontstaat een actiepotentiaal → sprongsgewijze (saltatoire) geleiding, veel sneller.
  • Na+/K+-pomp: herstelt de ionenverdeling en kost veel ATP.

Zo wordt het gevraagd

  • Uitspraken beoordelen over een gif dat het sluiten van Na+-kanalen verhindert (2024-1 vraag 16).
  • Is de drempelpotentiaal hoger of lager dan normaal? En welke aandoening hoort daarbij? (2025-1 vraag 31).
  • Verklaar waardoor de impulsen niet even snel aankomen als bij een gezond persoon bij beschadigde myeline (2022-1 vraag 34).
  • Welke verandering van de membraanpotentiaal kan tot een impuls leiden, en door instroom of uitstroom van Ca2+? (2026-1 vraag 26).
  • Gevolgen op moleculair en cellulair niveau in een schema invullen (2021-2 vraag 17).

Zo formuleer je het antwoord. Noem welk kanaal, welk ion, welke richting en het gevolg voor de membraanpotentiaal. Bij myeline: actiepotentialen ontstaan alleen bij de insnoeringen; bij beschadigde myeline worden de sprongen kleiner, dus de geleiding is trager.

Zo scoor je de punten. Bij 2022-1 vraag 34 telt door myeline sprongsgewijze geleiding, bij beschadiging lagere snelheid of kleinere sprongen. Bij 2025-1 vraag 26 is ook insnoering van Ranvier goed naast myelineschede. Bij 2021-2 vraag 17 1p voor een juist gevolg op moleculair niveau (bijvoorbeeld minder Na+/K+-pompactiviteit) en 1p voor het bijpassende gevolg op cellulair niveau (geremde impulsgeleiding).

Uitgewerkt voorbeeld

Na+-kanalen die niet sluiten (examenstijl, vergelijk 2024-1 vraag 16)

Een insecticide verhindert het sluiten van spanningsafhankelijke Na+-kanalen. Wat gebeurt er met de membraanpotentiaal?

  1. Na+ blijft naar binnen stromen: het membraan blijft gedepolariseerd.
  2. Er treedt geen hyperpolarisatie op (dat vraagt juist K+-uitstroom).
  3. De rustpotentiaal wordt niet meer bereikt, dus er kunnen ook geen nieuwe, normale actiepotentialen ontstaan: het neuron raakt ontregeld.

Snelheid met en zonder myeline (eigen voorbeeld in examenstijl, geen echte examenvraag)

Een impuls legt 0,9 m af. Een gemyeliniseerde vezel geleidt met 60 m/s, een vezel zonder myeline met 1 m/s. Hoeveel tijd kost dat?

  1. Met myeline: s ms.
  2. Zonder myeline: s ms.
  3. Myeline maakt de geleiding hier 60 keer zo snel.

Valkuilen

  • Depolarisatie toeschrijven aan K+: depolarisatie is Na+-instroom, repolarisatie K+-uitstroom.
  • Denken dat een sterkere prikkel een grotere actiepotentiaal geeft (het is de frequentie die stijgt).
  • Bij myeline zeggen dat de impuls “door de myeline” gaat: actiepotentialen ontstaan alleen bij de insnoeringen.
  • Vergeten dat de Na+/K+-pomp ATP kost, ook in rust.
  • Een lagere drempel verwarren met een lagere rustpotentiaal.

Test jezelf

Examenvragen om te oefenen


Ondersteunende onderwerpen

  • (geen)

Onderwerpen die dit ondersteunt