Prioriteit: 🔴 Hoog
In 7 van de 8 examenjaren: vooral ademregulatie als oorzaak-gevolgketen (2–3p) en longvolumes uit een spirogram (meerkeuze).
Wat moet je kunnen?
- Het mechanisme van in- en uitademing beschrijven (spieren, volume, druk).
- De begrippen ademvolume, vitale capaciteit, restvolume en totale longcapaciteit gebruiken en in een spirogram aflezen.
- De regelkring van de ademhaling in stappen uitleggen: stofwisseling → CO2/pH/O2 in het bloed → chemoreceptoren → ademcentrum → ademhalingsspieren.
- Het effect van een longaandoening (astma, klaplong, taai slijm, hyperinflatie) op ventilatie en gaswisseling beredeneren.
De kern
Inademen en uitademen
| Inademing | Uitademing (rust) | |
|---|---|---|
| spieren | middenrif trekt samen (wordt platter), uitwendige tussenribspieren trekken samen | spieren ontspannen |
| borstholte | groter | kleiner |
| druk in longen | lager dan buiten → lucht stroomt in | hoger dan buiten → lucht stroomt uit |
Bij krachtig uitademen helpen de inwendige tussenribspieren en de buikspieren.
Longvolumes
| Begrip | Betekenis |
|---|---|
| ademvolume | lucht per ademhaling |
| vitale capaciteit | maximaal uitgeademd volume na maximale inademing |
| restvolume | lucht die na maximale uitademing achterblijft |
| totale longcapaciteit | vitale capaciteit + restvolume |
| ademminuutvolume | ademvolume × ademfrequentie |
Regelkring van de ademhaling
flowchart LR S[meer dissimilatie of minder ventilatie] --> B[CO2 in bloed omhoog, pH omlaag, O2 omlaag] B --> C[chemoreceptoren in aorta en halsslagaders] C --> A[ademcentrum in hersenstam] A --> M[ademhalingsspieren: dieper en sneller ademen] M -->|CO2 omlaag| B
- CO2 (pH) is de belangrijkste prikkel; een lage O2 telt ook mee.
- Hyperventilatie verlaagt de pCO2 → de ademprikkel valt weg → de ademhaling kan tijdelijk stoppen.
- Trilhaarepitheel voert slijm met deeltjes en bacteriën af naar de keel.
Zo wordt het gevraagd
- Leg uit hoe samentrekking van het glad spierweefsel in de bronchiolen leidt tot stimulering van het ademcentrum (2025-1 vraag 37, 3p).
- Leg uit hoe een lagere stofwisseling ertoe leidt dat het ademcentrum later wordt gestimuleerd (2026-2 vraag 13).
- Leg uit hoe een verhoogde T4-afgifte leidt tot sterkere stimulering van het ademcentrum (2025-2 vraag 23).
- Waar ligt het ademcentrum en in welke bloedvaten liggen de chemoreceptoren? (2022-1 vraag 32).
- Welke waarde neemt toe of af bij een klaplong of hyperinflatie: restvolume, vitale capaciteit (2019-1 vraag 4, 2019-2 vraag 24).
Zo formuleer je het antwoord. Schrijf de keten in losse stappen met waardoor: oorzaak → CO2-concentratie in het bloed stijgt (of pH daalt / O2 daalt) → chemoreceptoren in aorta en halsslagaders geven meer impulsen door → ademcentrum gestimuleerd. Noem de receptoren expliciet: dat is vaak een eigen scorepunt.
Zo scoor je de punten. Bij 2025-1 vraag 37 1p voor bronchiolen nauwer, minder ventilatie, 1p voor CO2 hoger / pH lager / O2 lager in het bloed en 1p voor chemoreceptoren geven signaal aan het ademcentrum. Bij 2025-2 vraag 23 1p voor meer dissimilatie en 1p voor hogere pCO2; lagere O2-concentratie telt ook voor het tweede punt. Bij 2023-1 vraag 1 tellen grotere vitale capaciteit of meer longblaasjes als verandering op orgaanniveau, grotere spiermassa niet.
Uitgewerkt voorbeeld
Astma en het ademcentrum (examenstijl, vergelijk 2025-1 vraag 37)
Bij een allergische reactie trekken de gladde spieren rond de bronchiolen samen. Leg uit hoe dit het ademcentrum stimuleert.
- De bronchiolen worden nauwer: per minuut wordt minder lucht ververst (ventilatie neemt af).
- Er wordt minder CO2 afgegeven: de CO2-concentratie in het bloed stijgt (pH daalt, O2 daalt).
- Chemoreceptoren in aorta en halsslagaders geven meer impulsen door naar het ademcentrum in de hersenstam.
Duiken met een lage stofwisseling (examenstijl, vergelijk 2026-2 vraag 13)
Een dier verlaagt tijdens het duiken zijn stofwisseling. Waarom krijgt het later een ademprikkel?
- Minder dissimilatie → er komt minder snel CO2 in het bloed (en O2 daalt minder snel).
- De chemoreceptoren in aorta en halsslagaders worden minder snel geprikkeld.
- Het ademcentrum wordt later gestimuleerd.
Valkuilen
- Het ademcentrum in de hersenschors plaatsen: het ligt in de hersenstam (verlengde merg).
- Alleen O2 noemen als prikkel: CO2/pH is de belangrijkste.
- Bij inademing zeggen dat lucht de longen “in zuigt” zonder volume en druk te noemen.
- Vitale capaciteit en totale longcapaciteit verwarren: het restvolume hoort niet bij de vitale capaciteit.
- Een hogere ademfrequentie noemen als verandering op orgaanniveau (dat is een functie, geen bouw).
Test jezelf
Waarom kan iemand na hyperventileren even stoppen met ademen?
De pCO2 van het bloed is sterk gedaald, waardoor de chemoreceptoren het ademcentrum niet prikkelen.
Wat gebeurt er met restvolume en vitale capaciteit bij hyperinflatie (lucht blijft achter in de longen)?
Het restvolume neemt toe, de vitale capaciteit neemt af.
Hoe veroorzaakt taai slijm bij taaislijmziekte vaker longontsteking?
Het slijm wordt niet door de trilharen afgevoerd; bacteriën blijven achter en vermenigvuldigen zich.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2025 tijdvak 1, vraag 37: bronchiolen en ademcentrum (3p) · antwoord
- 2026 tijdvak 2, vraag 13: duikende vogel (2p) · antwoord
- 2025 tijdvak 2, vraag 23: T4 en ademprikkel (2p) · antwoord
- 2019 tijdvak 1, vraag 1–5: longen van een te vroeg geboren baby (2p + 2p + 2p + 2p + 1p) · antwoord 1, 5
- 2024 tijdvak 2, vraag 13 en 15: astma-aanval en spirogram (2p + 2p) · antwoord 13, 15
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 7 van de 8 examenjaren — 87,5%.
Examen Vraag Antwoord Bijlage 2026 tijdvak 2 vraag 13 · 2 punten antwoord — 2025 tijdvak 1 vraag 37 · 3 punten antwoord — 2025 tijdvak 2 vraag 23 · 2 punten antwoord — 2025 tijdvak 2 vraag 30 · 2 punten antwoord — 2024 tijdvak 1 vraag 8 · 2 punten antwoord — 2024 tijdvak 2 vraag 13 · 2 punten antwoord — 2024 tijdvak 2 vraag 15 · 2 punten antwoord — 2023 tijdvak 1 vraag 1 · 1 punt antwoord — 2022 tijdvak 1 vraag 32 · 2 punten antwoord — 2022 tijdvak 3 vraag 35 · 2 punten antwoord — 2019 tijdvak 1 vraag 1 · 2 punten antwoord — 2019 tijdvak 1 vraag 2 · 2 punten antwoord — 2019 tijdvak 1 vraag 3 · 2 punten antwoord — 2019 tijdvak 1 vraag 4 · 2 punten antwoord — 2019 tijdvak 1 vraag 5 · 1 punt antwoord — 2019 tijdvak 2 vraag 16 · 2 punten antwoord — 2019 tijdvak 2 vraag 24 · 2 punten antwoord — 2018 tijdvak 1 vraag 1 · 2 punten antwoord uitwerkbijlage 2018 tijdvak 1 vraag 8 · 2 punten antwoord — Toelichting per vindplaats
Ondersteunende onderwerpen
Onderwerpen die dit ondersteunt
- (geen)