Prioriteit: 🔴 Hoog
In 7 van de 8 examenjaren, bijna altijd als “leg uit aan de hand van een factor uit de wet van Fick” (2p), bij longen, darm, spieren, wortels of bladeren.
Wat moet je kunnen?
- De vier factoren van de wet van Fick noemen en zeggen in welke richting ze de diffusiesnelheid veranderen.
- Bij een situatie (zwelling, oedeem, meer haarvaten, overstroming) de juiste factor kiezen en de richting van de verandering geven.
- Het gevolg doortrekken naar het organisme (minder O2-opname, minder aerobe dissimilatie, minder wateropname).
De kern
| Factor | Betekenis | Groter → diffusie | Voorbeeld uit examens |
|---|---|---|---|
| diffusieconstante (stof en medium) | sneller | O2 diffundeert trager door water dan door lucht | |
| diffusieoppervlak | sneller | meer haarvaten, meer longblaasjes, microvilli | |
| concentratie- of drukverschil | sneller | 100% zuurstof inademen verhoogt | |
| diffusieafstand | trager | gezwollen slijmvlies, oedeem, dikker epitheel |
- Eenheid van de diffusiesnelheid: mol·m⁻²·s⁻¹ (of g·m⁻²·s⁻¹).
- Rekenregel: verdubbel je , dan halveert de diffusiesnelheid; verdubbel je of , dan verdubbelt hij.
- blijft groot doordat stoffen aan beide kanten worden afgevoerd (ventilatie, bloedstroom). Slechte verversing maakt kleiner.
Zo wordt het gevraagd
- Leg dit uit aan de hand van een factor uit de wet van Fick: minder zuurstofopname door wortels bij overstroming (2025-1 vraag 8).
- Beredeneer aan de hand van een factor … hoe zwelling van het darmslijmvlies de wateropname vermindert (2026-2 vraag 24).
- Per veranderd celtype toelichten hoe de gaswisseling verslechtert (2024-1 vraag 8), of de veranderingen van en bij een astma-aanval beschrijven (2024-2 vraag 13).
- Noteer de factor die verandert door 100% zuurstof in te ademen (2021-2 vraag 15, 1p).
Zo formuleer je het antwoord. Gebruik een vaste volgorde: (1) wat verandert er in de situatie, (2) welke factor uit de wet van Fick verandert daardoor en in welke richting, (3) wat betekent dat voor de diffusie. Bijvoorbeeld: het slijmvlies is dikker, dus is groter, dus diffundeert er per seconde minder water naar het bloed.
Zo scoor je de punten. Meestal 1p voor het gevolg van de situatie en 1p voor de passende verandering van een factor. Bij 2025-1 vraag 8 krijg je het tweede punt alleen als het eerste behaald is. Bij 2021-2 vraag 15 telt alleen (concentratieverschil); “concentratiegradiënt” of krijgt geen punt. Bij 2026-2 vraag 24 telt een kleiner oppervlak (vlokken tegen elkaar gedrukt) ook voor het eerste punt.
Uitgewerkt voorbeeld
Meer haarvaten na training (examenstijl, vergelijk 2023-1 vraag 2)
Door training neemt het aantal haarvaten in een skeletspier toe. Leg uit met de wet van Fick dat daardoor meer aerobe dissimilatie mogelijk is.
- Meer haarvaten: de afstand tussen bloed en spiercel wordt kleiner ( ↓) en het oppervlak wordt groter ( ↑).
- Dus de diffusiesnelheid van O2 naar de spiercellen neemt toe.
- Er is meer O2 beschikbaar als elektronenacceptor, dus er kan meer aerobe dissimilatie plaatsvinden.
Rekenen met de factoren (eigen voorbeeld in examenstijl, geen echte examenvraag)
Door oedeem wordt de diffusieafstand in een longblaasje 2 keer zo groot; , en blijven gelijk.
- De O2-opname per seconde halveert.
Controle: staat onder de deelstreep, dus groter geeft een kleinere uitkomst. ✓
Valkuilen
- Alleen “de diffusie neemt af” schrijven zonder welke factor en welke kant op.
- verwarren met de gradiënt : als naar één factor wordt gevraagd, noem je (concentratieverschil).
- Vergeten dat onder de deelstreep staat: een grotere afstand maakt de diffusie trager.
- Een andere oorzaak noemen dan de wet van Fick (bijvoorbeeld “de ademhaling gaat sneller”) als de vraag expliciet om een factor vraagt.
- Het gevolg niet doortrekken naar de functie (minder O2 → minder aerobe dissimilatie → minder ATP).
Test jezelf
Een patiënt krijgt 100% zuurstof in plaats van lucht. Welke factor uit de wet van Fick verandert?
: het verschil in zuurstofconcentratie (partiële druk) tussen longlucht en bloed wordt groter.
Waarom vermindert longoedeem de zuurstofopname?
Vocht tussen longblaasje en haarvat maakt de diffusieafstand groter, dus diffundeert er per seconde minder O2.
Een plant vormt meer huidmondjes per cm² blad. Welke factor verandert voor de CO2-opname?
Het diffusieoppervlak wordt groter (en de gemiddelde afstand naar de cellen kleiner), dus de CO2-opname neemt toe.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2026 tijdvak 2, vraag 24: zwelling darmslijmvlies en wateropname (2p) · antwoord
- 2025 tijdvak 1, vraag 8: zuurstofopname door wortels bij overstroming (2p) · antwoord
- 2024 tijdvak 2, vraag 13: en bij een astma-aanval (2p) · antwoord
- 2018 tijdvak 1, vraag 4: van vaatvernauwing naar longoedeem en slechtere verzadiging (3p) · antwoord
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 7 van de 8 examenjaren — 87,5%.
Examen Vraag Antwoord 2026 tijdvak 2 vraag 24 · 2 punten antwoord 2025 tijdvak 1 vraag 8 · 2 punten antwoord 2024 tijdvak 1 vraag 8 · 2 punten antwoord 2024 tijdvak 2 vraag 13 · 2 punten antwoord 2023 tijdvak 1 vraag 2 · 2 punten antwoord 2021 tijdvak 2 vraag 15 · 1 punt antwoord 2019 tijdvak 1 vraag 3 · 2 punten antwoord 2019 tijdvak 1 vraag 39 · 2 punten antwoord 2018 tijdvak 1 vraag 4 · 3 punten antwoord 2018 tijdvak 2 vraag 15 · 2 punten antwoord Toelichting per vindplaats