Prioriteit: π Midden
In 5 van de 8 examenjaren: filtratie en terugresorptie (welke stoffen wel en niet), de osmotische waarde van het niermerg en EPO bij nierschade (1β2p).
Wat moet je kunnen?
- De stappen van de urinevorming beschrijven: ultrafiltratie, terugresorptie, uitscheiding (secretie).
- Uitleggen welke stoffen in de voorurine komen en welke niet.
- Uitleggen hoe het niermerg hypertoon wordt en waarom dat water bespaart.
De kern
| Stap | Waar | Wat |
|---|---|---|
| ultrafiltratie | glomerulus β kapsel van Bowman | bloeddruk perst water en kleine stoffen eruit; eiwitten en bloedcellen blijven in het bloed |
| terugresorptie | buisjes | glucose, aminozuren, Na+, HCO3-, water terug naar het bloed (vaak actief of via cotransport) |
| concentreren | lis van Henle, verzamelbuis | zout en ureum maken het niermerg hypertoon β water verlaat de verzamelbuis (ADH bepaalt hoeveel) |
- Een stof die aan plasma-eiwitten gebonden is, wordt niet gefilterd en dus slecht uitgescheiden.
- Meer Na+-kanalen in de niercellen β meer Na+-terugresorptie β hogere osmotische waarde van het bloed β hogere bloeddruk.
- HCO3--terugresorptie (met koolzuuranhydrase) helpt de pH van het bloed te regelen.
- De nier maakt EPO; bij nierschade minder EPO β tekort aan rode bloedcellen.
Zo wordt het gevraagd
- Verklaar waardoor binding van een stof aan plasma-eiwitten de uitscheiding belemmert (2024-1 vraag 39).
- Beredeneer hoe een verlaagde permeabiliteit voor ureum leidt tot meer waterverlies via de urine (2022-1 vraag 3).
- Verklaar het tekort aan rode bloedcellen bij nierschade (2022-1 vraag 4).
Zo formuleer je het antwoord. Noem de stap (filtratie of terugresorptie) en het gevolg voor de osmotische waarde of voor de hoeveelheid in de urine.
Zo scoor je de punten. Bij 2022-1 vraag 3 1p voor minder ureum teruggeresorbeerd en 1p voor lagere osmotische waarde in het niermerg, dus meer water in de urine. Bij 2024-1 vraag 39 telt eiwitten blijven bij de ultrafiltratie in het bloed. Bij 2022-1 vraag 4 telt minder EPO.
Uitgewerkt voorbeeld
Ureum en wateronttrekking (examenstijl, vergelijk 2022-1 vraag 3)
De verzamelbuizen worden minder doorlaatbaar voor ureum. Leg uit waarom de urine meer water bevat.
- Minder ureum verlaat de verzamelbuis β minder ureum in het niermerg.
- De osmotische waarde van het niermerg daalt.
- Minder water wordt via osmose uit de verzamelbuis onttrokken β meer water in de urine.
Valkuilen
- Eiwitten of bloedcellen in de voorurine laten komen.
- Terugresorptie βuitscheidingβ noemen.
- Vergeten dat het concentreren van urine via osmose gaat (geen actieve wateropname).
Test jezelf
Waarom komt er normaal geen glucose in de urine terecht, terwijl het wel gefilterd wordt?
Glucose wordt in de buisjes volledig teruggeresorbeerd.
Waarom kan een zoetwatervis met grote glomeruli en weinig doorlaatbare verzamelbuizen goed leven in zoet water?
Hij filtert veel water en resorbeert weinig terug: hij scheidt veel verdunde urine uit.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 5 van de 8 examenjaren β 62,5%.
Examen Vraag Antwoord Bijlage 2026 tijdvak 2 vraag 20 Β· 2 punten antwoord β 2024 tijdvak 1 vraag 23 Β· 2 punten antwoord β 2024 tijdvak 1 vraag 39 Β· 1 punt antwoord β 2022 tijdvak 1 vraag 3 Β· 2 punten antwoord β 2022 tijdvak 1 vraag 4 Β· 1 punt antwoord uitwerkbijlage 2022 tijdvak 3 vraag 1 Β· 2 punten antwoord β 2022 tijdvak 3 vraag 2 Β· 2 punten antwoord β 2021 tijdvak 1 vraag 9 Β· 2 punten antwoord β 2021 tijdvak 1 vraag 10 Β· 2 punten antwoord β 2018 tijdvak 1 vraag 6 Β· 1 punt antwoord β 2018 tijdvak 1 vraag 7 Β· 2 punten antwoord β 2018 tijdvak 1 vraag 15 Β· 2 punten antwoord β Toelichting per vindplaats