Prioriteit: 🟠 Midden

In 5 van de 8 examenjaren: de processen van de stikstofkringloop benoemen, het voordeel van stikstofbinding door vlinderbloemigen, en hoe stikstof tussen ecosystemen wordt verplaatst (1–2p).

Wat moet je kunnen?

  • De processen van de stikstofkringloop benoemen met organismen en stoffen.
  • Uitleggen waarom vlinderbloemigen de bodem verrijken.
  • Voorspellen welke processen toenemen bij een verandering (meer mest, warmer klimaat).

De kern

flowchart LR
  N2[N2 in de lucht] -->|stikstofbinding: bacteriën, wortelknolletjes| NH4[ammonium]
  O[organisch N: dode resten, feces, urine] -->|ammonificatie: reducenten| NH4
  NH4 -->|nitrificatie: bacteriën, met O2| NO3[nitraat]
  NO3 -->|opname, stikstofassimilatie| P[planten: eiwitten]
  NH4 -->|opname| P
  P -->|eten| D[dieren]
  P --> O
  D --> O
  NO3 -->|denitrificatie: zonder O2| N2
  • Vlinderbloemigen hebben wortelknolletjes met stikstofbindende bacteriën (mutualisme) → voordeel op stikstofarme bodem; ondergeploegd verrijken ze de bodem (groenbemester).
  • Dieren kunnen stikstof verplaatsen: wat ze elders eten, komt via feces en urine in een ander ecosysteem.
  • Meer mest dan planten opnemen → uitspoeling van nitraat.

Zo wordt het gevraagd

  • Geef nog een oorzaak waardoor de opbrengst hoger is op akkers waar jaarlijks vlinderbloemigen groeien (2023-2 vraag 22).
  • Verklaar hoe het veranderde dieet van de rendieren de stikstofkringloop op de toendra beïnvloedt (2024-1 vraag 15).
  • Aangeven welke stikstofprocessen toenemen in een situatie (2021-3 vraag 5, 2018-2 vraag 35).

Zo formuleer je het antwoord. Noem het proces, de organismen en de stof die ontstaat: stikstofbindende bacteriën in wortelknolletjes zetten N2 om in ammonium.

Zo scoor je de punten. Bij 2023-2 vraag 22 telt vlinderbloemigen leggen stikstof vast die na afbraak door sorghum wordt opgenomen. Bij 2024-1 vraag 15 telt meer stikstof uit zee komt via uitwerpselen op het land.

Uitgewerkt voorbeeld

Groenbemester (examenstijl, vergelijk 2023-2 vraag 22)

Een boer zaait klaver tussen zijn graan en ploegt die daarna onder. Leg uit waarom de volgende oogst beter is.

  1. Klaver heeft wortelknolletjes met bacteriën die N2 binden.
  2. Na het onderploegen breken reducenten de klaver af → ammonium en daarna nitraat.
  3. Het gewas neemt deze stikstof op en kan meer eiwit maken → hogere opbrengst.

Valkuilen

  • Nitrificatie en denitrificatie verwisselen.
  • Planten N2 uit de lucht laten opnemen (dat kunnen alleen bacteriën binden).
  • Ammonificatie aan planten toeschrijven (het zijn reducenten).

Test jezelf

Examenvragen om te oefenen


Ondersteunende onderwerpen

Onderwerpen die dit ondersteunt