Prioriteit: 🔴 Hoog

In 6 van de 8 examenjaren, vaak als oorzaak-gevolgketen van eutrofiëring (2–3p) en korte vragen over het broeikaseffect (1p). De punten zitten in de afzonderlijke schakels.

Wat moet je kunnen?

  • De keten eutrofiëring → algenbloei → … in losse stappen uitleggen, met het gevraagde eindgevolg.
  • Uitleggen waar extra fosfaat of nitraat vandaan komt (mest, veevoer, uitspoeling).
  • Het broeikaseffect van CO2 en methaan uitleggen.
  • Gevolgen van klimaatverandering voor een organisme of ecosysteem beschrijven.

De kern

flowchart LR
  M[mest, kunstmest, veevoer] -->|uitspoeling| N[veel nitraat en fosfaat in water]
  N --> A[algenbloei]
  A --> L[minder licht onder water: minder fotosynthese waterplanten]
  A --> D[algen sterven af]
  D --> R[reducenten breken ze af en verbruiken O2]
  R --> Z[zuurstoftekort: vissen en bodemdieren sterven]
VerstoringOorzaakGevolg
eutrofiëringte veel N en P in het wateralgenbloei, minder licht, O2-tekort
broeikaseffectmeer CO2 en methaanmeer warmte vastgehouden → opwarming
verzuring van zeewaterCO2 lost op in zeewaterlagere pH, schade aan kalkvormers
uitspoelingmeer meststoffen dan planten opnemennitraat en fosfaat in grond- en oppervlaktewater
  • In een eutroof meer schommelt de O2-concentratie sterk: overdag veel O2 (fotosynthese), ‘s nachts weinig (afbraak en dissimilatie zonder fotosynthese).
  • Mosselen en andere filteraars eten fytoplankton en kunnen algenbloei en O2-tekort beperken.
  • Klimaatverandering kan een tolerantiegrens overschrijden (temperatuur), de zeespiegel laten stijgen, meer stormen en troebeler water geven.

Zo wordt het gevraagd

  • Beredeneer hoe eutrofiëring kan leiden tot een afname van voedsel voor flamingo’s (2026-2 vraag 35, 3p).
  • Beredeneer hoe eutrofiëring de herintroductie van groot zeegras kan belemmeren (2022-1 vraag 11, 3p).
  • Leg uit hoe in Nederland een verhoogd fosfaatgehalte van het oppervlaktewater kan ontstaan (2023-1 vraag 36).
  • Verklaar het verschillende verloop van de O2-concentratie ‘s nachts en overdag (2025-1 vraag 22).
  • Verklaar hoe methaan bijdraagt aan klimaatverandering (2023-1 vraag 27).

Zo formuleer je het antwoord. Schrijf elke schakel als aparte zin met waardoor. Kies de keten die past bij het gevraagde eindgevolg: bij planten onder water gaat het om licht, bij dieren om zuurstof.

Zo scoor je de punten. Bij 2026-2 vraag 35 1p voor algenbloei, 1p voor afbraak door reducenten, minder O2 en 1p voor sterfte van de prooidieren. Bij 2022-1 vraag 11 gaat het om licht: “zeegras sterft door zuurstoftekort” levert geen punt op. Bij 2018-1 vraag 29 telt “warm water bevat minder O2” niet. Bij 2023-1 vraag 27 levert “methaan wordt omgezet in CO2” geen punt op; methaan is een broeikasgas wel. Bij 2023-1 vraag 36 telt alleen “via het riool” niet voor het tweede punt; het moet gaan om uitspoeling uit mest.

Uitgewerkt voorbeeld

Eutrofiëring en zeegras (examenstijl, vergelijk 2022-1 vraag 11)

Leg uit hoe eutrofiëring de groei van zeegras belemmert.

  1. Door de extra voedingsstoffen ontstaat algenbloei.
  2. De algen nemen licht weg: het zeegras krijgt minder licht en kan minder fotosynthese uitvoeren.
  3. Daardoor groeit het zeegras slechter of sterft het af.

Eutrofiëring en voedsel voor vogels (examenstijl, vergelijk 2026-2 vraag 35)

Leg uit hoe eutrofiëring tot minder voedsel leidt voor vogels die kleine waterdieren eten.

  1. Eutrofiëring → algenbloei.
  2. Afgestorven algen worden door reducenten afgebroken, die daarbij veel O2 verbruiken.
  3. Door het zuurstoftekort sterven de waterdieren die de vogels eten.

Valkuilen

  • Bij planten onder water een zuurstoftekort als oorzaak noemen terwijl het om licht gaat.
  • De stap “reducenten breken de algen af” overslaan: daar komt het O2-verbruik vandaan.
  • “Warm water bevat minder zuurstof” gebruiken als verklaring bij algenbloei.
  • Broeikaseffect verwarren met het gat in de ozonlaag.
  • Alleen “vervuiling” schrijven zonder welke stof en hoe die in het water komt.

Test jezelf

Examenvragen om te oefenen


Ondersteunende onderwerpen

Onderwerpen die dit ondersteunt