Prioriteit: 🔴 Hoog
In 6 van de 8 examenjaren, vaak als oorzaak-gevolgketen van eutrofiëring (2–3p) en korte vragen over het broeikaseffect (1p). De punten zitten in de afzonderlijke schakels.
Wat moet je kunnen?
- De keten eutrofiëring → algenbloei → … in losse stappen uitleggen, met het gevraagde eindgevolg.
- Uitleggen waar extra fosfaat of nitraat vandaan komt (mest, veevoer, uitspoeling).
- Het broeikaseffect van CO2 en methaan uitleggen.
- Gevolgen van klimaatverandering voor een organisme of ecosysteem beschrijven.
De kern
flowchart LR M[mest, kunstmest, veevoer] -->|uitspoeling| N[veel nitraat en fosfaat in water] N --> A[algenbloei] A --> L[minder licht onder water: minder fotosynthese waterplanten] A --> D[algen sterven af] D --> R[reducenten breken ze af en verbruiken O2] R --> Z[zuurstoftekort: vissen en bodemdieren sterven]
| Verstoring | Oorzaak | Gevolg |
|---|---|---|
| eutrofiëring | te veel N en P in het water | algenbloei, minder licht, O2-tekort |
| broeikaseffect | meer CO2 en methaan | meer warmte vastgehouden → opwarming |
| verzuring van zeewater | CO2 lost op in zeewater | lagere pH, schade aan kalkvormers |
| uitspoeling | meer meststoffen dan planten opnemen | nitraat en fosfaat in grond- en oppervlaktewater |
- In een eutroof meer schommelt de O2-concentratie sterk: overdag veel O2 (fotosynthese), ‘s nachts weinig (afbraak en dissimilatie zonder fotosynthese).
- Mosselen en andere filteraars eten fytoplankton en kunnen algenbloei en O2-tekort beperken.
- Klimaatverandering kan een tolerantiegrens overschrijden (temperatuur), de zeespiegel laten stijgen, meer stormen en troebeler water geven.
Zo wordt het gevraagd
- Beredeneer hoe eutrofiëring kan leiden tot een afname van voedsel voor flamingo’s (2026-2 vraag 35, 3p).
- Beredeneer hoe eutrofiëring de herintroductie van groot zeegras kan belemmeren (2022-1 vraag 11, 3p).
- Leg uit hoe in Nederland een verhoogd fosfaatgehalte van het oppervlaktewater kan ontstaan (2023-1 vraag 36).
- Verklaar het verschillende verloop van de O2-concentratie ‘s nachts en overdag (2025-1 vraag 22).
- Verklaar hoe methaan bijdraagt aan klimaatverandering (2023-1 vraag 27).
Zo formuleer je het antwoord. Schrijf elke schakel als aparte zin met waardoor. Kies de keten die past bij het gevraagde eindgevolg: bij planten onder water gaat het om licht, bij dieren om zuurstof.
Zo scoor je de punten. Bij 2026-2 vraag 35 1p voor algenbloei, 1p voor afbraak door reducenten, minder O2 en 1p voor sterfte van de prooidieren. Bij 2022-1 vraag 11 gaat het om licht: “zeegras sterft door zuurstoftekort” levert geen punt op. Bij 2018-1 vraag 29 telt “warm water bevat minder O2” niet. Bij 2023-1 vraag 27 levert “methaan wordt omgezet in CO2” geen punt op; methaan is een broeikasgas wel. Bij 2023-1 vraag 36 telt alleen “via het riool” niet voor het tweede punt; het moet gaan om uitspoeling uit mest.
Uitgewerkt voorbeeld
Eutrofiëring en zeegras (examenstijl, vergelijk 2022-1 vraag 11)
Leg uit hoe eutrofiëring de groei van zeegras belemmert.
- Door de extra voedingsstoffen ontstaat algenbloei.
- De algen nemen licht weg: het zeegras krijgt minder licht en kan minder fotosynthese uitvoeren.
- Daardoor groeit het zeegras slechter of sterft het af.
Eutrofiëring en voedsel voor vogels (examenstijl, vergelijk 2026-2 vraag 35)
Leg uit hoe eutrofiëring tot minder voedsel leidt voor vogels die kleine waterdieren eten.
- Eutrofiëring → algenbloei.
- Afgestorven algen worden door reducenten afgebroken, die daarbij veel O2 verbruiken.
- Door het zuurstoftekort sterven de waterdieren die de vogels eten.
Valkuilen
- Bij planten onder water een zuurstoftekort als oorzaak noemen terwijl het om licht gaat.
- De stap “reducenten breken de algen af” overslaan: daar komt het O2-verbruik vandaan.
- “Warm water bevat minder zuurstof” gebruiken als verklaring bij algenbloei.
- Broeikaseffect verwarren met het gat in de ozonlaag.
- Alleen “vervuiling” schrijven zonder welke stof en hoe die in het water komt.
Test jezelf
Waarom is het zuurstofgehalte in een eutroof meer vooral aan het eind van de nacht laag?
‘s Nachts is er geen fotosynthese, terwijl dissimilatie en afbraak door reducenten wel doorgaan en O2 verbruiken.
Waarom draagt een lagere CO2-concentratie in de atmosfeer bij aan een lagere temperatuur?
Er is minder broeikasgas, dus er wordt minder warmte in de dampkring vastgehouden.
Hoe kunnen mosselen vissterfte door algenbloei tegengaan?
Ze filteren fytoplankton uit het water, zodat er minder dood organisch materiaal is dat reducenten met O2 afbreken.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2026 tijdvak 2, vraag 35: eutrofiëring en flamingo’s (3p) · antwoord
- 2022 tijdvak 1, vraag 11: eutrofiëring en zeegras (3p) · antwoord
- 2025 tijdvak 1, vraag 22: zuurstofverloop in meren met nijlpaarden (2p) · antwoord
- 2023 tijdvak 1, vraag 36: fosfaat in oppervlaktewater (2p) · antwoord
- 2022 tijdvak 2, vraag 43: afbraak van fytoplankton en mosselen (2p) · antwoord
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 6 van de 8 examenjaren — 75%.
Examen Vraag Antwoord 2026 tijdvak 1 vraag 37 · 1 punt antwoord 2026 tijdvak 2 vraag 35 · 3 punten antwoord 2025 tijdvak 1 vraag 22 · 2 punten antwoord 2023 tijdvak 1 vraag 27 · 1 punt antwoord 2023 tijdvak 1 vraag 36 · 2 punten antwoord 2023 tijdvak 1 vraag 38 · 2 punten antwoord 2022 tijdvak 1 vraag 11 · 3 punten antwoord 2022 tijdvak 2 vraag 43 · 2 punten antwoord 2022 tijdvak 3 vraag 23 · 1 punt antwoord 2021 tijdvak 2 vraag 10 · 2 punten antwoord 2021 tijdvak 2 vraag 26 · 1 punt antwoord 2018 tijdvak 1 vraag 29 · 2 punten antwoord 2018 tijdvak 2 vraag 35 · 2 punten antwoord Toelichting per vindplaats