Prioriteit: 🟠 Midden
In 4 van de 8 examenjaren: hout- of bastvaten herkennen en hun inhoud noemen, de drijvende krachten van het watertransport, en parasieten die de sapstromen aftappen (1–3p).
Wat moet je kunnen?
- Houtvaten en bastvaten onderscheiden: inhoud, richting en ligging.
- De krachten achter het watertransport uitleggen.
- Uitleggen hoe een parasiet water, mineralen of suikers van de gastheer haalt.
De kern
| Houtvaten (xyleem) | Bastvaten (floëem) | |
|---|---|---|
| vervoeren | water en mineralen (anorganische sapstroom) | suikers en andere assimilatieproducten (organische sapstroom) |
| richting | van wortel omhoog naar de bladeren | van productie (blad) naar gebruik of opslag (wortel, vrucht) |
| cellen | dood, holle buizen | levend |
Krachten achter het watertransport
- Verdamping uit de huidmondjes geeft een zuigkracht aan de bovenkant.
- Cohesie (water trekt aan water) en adhesie (water hecht aan de vaatwand) houden de waterkolom intact.
- Worteldruk: wortelcellen nemen actief ionen op, water volgt via osmose (kost ATP).
Zo wordt het gevraagd
- Noteer de naam van het vaatweefsel dat verantwoordelijk is voor dit watertransport (2023-2 vraag 19: houtvaten).
- Leg uit dat openhouden van de huidmondjes een voordeel oplevert voor de parasiet bij opname van stoffen via de gastheer (2023-2 vraag 18).
- Noteer welk nummer de bastvaten aangeeft in doorsneden van wortel en stengel (2022-2 vraag 25).
Zo formuleer je het antwoord. Noem de kracht en het gevolg: veel verdamping → grote zuigkracht → voortdurend water met mineralen naar de bladeren (of naar de parasiet).
Zo scoor je de punten. Bij 2023-2 vraag 18 1p voor veel verdamping / hoge zuigkracht en 1p voor voortdurend transport van water met mineralen naar de parasiet. Bij 2023-2 vraag 19 wordt ook “hout” goed gerekend.
Uitgewerkt voorbeeld
Een kleine wortel blijft klein (examenstijl, vergelijk 2024-2 vraag 38)
Een kiemplant heeft een iets kleiner wortelstelsel. Leg uit waarom het verschil na drie weken veel groter is.
- Kleinere wortel → minder opname van water en mineralen.
- Minder mineralen → minder assimilatie en groei, ook van de wortel zelf.
- Het effect versterkt zichzelf: het verschil groeit elke dag.
Valkuilen
- Houtvaten en bastvaten verwisselen.
- Suikers via de houtvaten laten gaan.
- Worteldruk “passief” noemen: de ionenopname kost ATP.
Test jezelf
Waarom heeft een parasitaire plant die suikers wil voordeel bij verbindingen met de bastvaten van de gastheer?
Bastvaten vervoeren de suikers (organische sapstroom) die de gastheer maakt.
Waarom vermindert zuurstoftekort in de wortels het watertransport?
Minder ATP → minder actieve ionenopname → minder osmose en worteldruk.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 4 van de 8 examenjaren — 50%.
Examen Vraag Antwoord 2025 tijdvak 1 vraag 9 · 3 punten antwoord 2025 tijdvak 2 vraag 8 · 2 punten antwoord 2024 tijdvak 2 vraag 38 · 2 punten antwoord 2023 tijdvak 1 vraag 34 · 2 punten antwoord 2023 tijdvak 2 vraag 18 · 2 punten antwoord 2023 tijdvak 2 vraag 19 · 1 punt antwoord 2022 tijdvak 2 vraag 23 · 1 punt antwoord 2022 tijdvak 2 vraag 25 · 2 punten antwoord Toelichting per vindplaats
Ondersteunende onderwerpen
Onderwerpen die dit ondersteunt
- (geen)