Prioriteit: 🟠 Midden

In 5 van de 8 examenjaren: levenscycli van parasieten (gastheren, vector), de werking en nadelen van antibiotica, en waarom dragers zonder klachten de bestrijding moeilijk maken (1–2p).

Wat moet je kunnen?

  • Een levenscyclus met tussengastheer, eindgastheer en vector lezen en aanvullen.
  • Uitleggen hoe een antibioticum werkt en waarom het niet tegen virussen helpt.
  • Uitleggen hoe resistentie ontstaat en wat breedspectrum-antibiotica met de darmflora doen.
  • Uitleggen waarom dragers zonder symptomen de verspreiding bevorderen.

De kern

BegripBetekenis
eindgastheergastheer waarin de parasiet zich geslachtelijk voortplant / volwassen wordt
tussengastheergastheer voor de larvale of ongeslachtelijke fase
vectororganisme dat de ziekteverwekker overbrengt (mug, teek)
breedspectrum-antibioticumwerkt tegen veel bacteriesoorten, ook nuttige
  • Antibiotica grijpen aan op bacteriële structuren: celwand, bacteriële ribosomen (translatie), DNA-replicatie.
  • Resistentie: door toevallige mutaties overleven enkele bacteriën; zij vermenigvuldigen zich (selectie). Bacteriën uit een behandelde patiënt zijn vaak al resistent.
  • Na een breedspectrumkuur is er minder concurrentie van de normale darmflora: resistente bacteriën of sporen kunnen de darm koloniseren.
  • Dragers zonder klachten worden niet herkend en besmetten anderen.

Zo wordt het gevraagd

  • Noteer de ontbrekende woorden in de levenscyclus: eindgastheer, tussengastheer, inname eieren, inname larve (2025-2 vraag 34).
  • Leg uit dat breedspectrum-antibiotica een gevaarlijke vermeerdering van juist deze bacterie mogelijk maken (2019-1 vraag 28).
  • Beredeneer dat het uitblijven van verschijnselen het uitroeien van polio moeilijker maakt (2022-3 vraag 37).
  • Verklaar waardoor een bacterie van een andere patiënt gevaarlijker is dan een uit tuinaarde (2019-2 vraag 17).

Zo formuleer je het antwoord. Gebruik bij antibiotica de keten kuur → gevoelige bacteriën dood → minder concurrentie / resistente of sporenvormende bacteriën blijven over → die vermeerderen zich.

Zo scoor je de punten. Bij 2019-1 vraag 28 1p voor de sporen overleven de kuur en 1p voor minder concurrentie, dus ruimte om te vermeerderen. Bij 2025-2 vraag 34 2p bij alle vier juist, 1p bij twee of drie. Bij 2018-1 vraag 12 1p voor eiwitsynthese geremd en 1p voor het gevolg voor de deling.

Uitgewerkt voorbeeld

Resistente bacterie van een andere patiënt (examenstijl, vergelijk 2019-2 vraag 17)

Waarom is een bacterie uit de longen van een andere patiënt gevaarlijker dan dezelfde soort uit tuinaarde?

  1. De andere patiënt is vaak met antibiotica behandeld.
  2. Door mutatie en selectie zijn de overgebleven bacteriën waarschijnlijk resistent en aangepast aan de longen.
  3. De bacterie uit tuinaarde is nog gevoelig voor antibiotica.

Valkuilen

  • Antibiotica gebruiken tegen virussen.
  • Zeggen dat bacteriën resistent worden omdat ze antibiotica tegenkomen (de mutatie is toevallig, de selectie niet).
  • Tussengastheer en eindgastheer verwisselen.

Test jezelf

Examenvragen om te oefenen


Ondersteunende onderwerpen

Onderwerpen die dit ondersteunt

  • (geen)