Prioriteit: đź”´ Hoog
In 7 van de 8 onderzochte examenjaren, vaak als tweede element in een antwoord over principaal-agent, verzekeren of regulering.
Wat moet je kunnen?
- Aanwijzen wie meer weet en waarover.
- Uitleggen welk probleem daaruit volgt: averechtse selectie, moral hazard of een principaal-agentprobleem.
- Uitleggen hoe toezicht, garanties, keurmerken of vergelijkingssites de asymmetrie verkleinen.
De kern
| Begrip | Betekenis |
|---|---|
| onvolledige informatie | niet alle informatie is beschikbaar → zoek- en transactiekosten |
| asymmetrische informatie | Ă©Ă©n partij weet meer dan de andere |
| gevolg vóór de transactie | averechtse selectie (zie Averechtse selectie en moral hazard) |
| gevolg na de transactie | moral hazard |
| opdrachtgever-opdrachtnemer | principaal-agentprobleem (zie Principaal-agentrelatie) |
Oplossingen
- De geĂŻnformeerde partij laat informatie zien (signaleren): garantie, keurmerk, diploma.
- De andere partij controleert (screenen, toezicht) of maakt afspraken met prikkels (eigen risico, bonus).
- Vergelijkingssites verlagen zoekkosten: meer concurrentie, lagere prijzen.
Zo wordt het gevraagd
- “Leg uit dat als gevolg van een dergelijke informatieachterstand het effect van een bepaalde heffing op de CO2-uitstoot onzeker is”: de overheid kent de kosten van bedrijven niet (2018-2 vraag 24).
- “Beschrijf het principaal-agent probleem tussen PostNV en de overheid én leg uit hoe toezicht … dit kan verminderen” (2023-2 vraag 16, 3p).
- “Leg uit dat er sprake kan zijn van een principaal-agentprobleem” tussen consument en vergelijkingssite: tegengestelde belangen plus asymmetrische informatie (2025-1 vraag 6).
Uitgewerkt voorbeeld
Tweedehands auto
De verkoper weet of de auto gebreken heeft, de koper niet.
- Kopers bieden daarom een gemiddelde prijs.
- Eigenaars van goede auto’s vinden die prijs te laag en verkopen niet.
- Er blijven relatief veel slechte auto’s over: averechtse selectie.
- Oplossing: de verkoper geeft een garantie of een onafhankelijke keuring, zodat de koper informatie krijgt.
Valkuilen
- Alleen “de ene partij weet meer” schrijven zonder te zeggen wie en wat.
- Asymmetrische informatie als eindconclusie geven, terwijl de vraag naar het gevolg (selectie, moral hazard) vraagt.
- Toezicht noemen zonder uit te leggen dat het de informatieachterstand verkleint.
Test jezelf
Een werkgever kan niet zien hoe hard een thuiswerker werkt. Welk probleem ontstaat?
Een principaal-agentprobleem (moral hazard): de werknemer kan minder inzet leveren zonder dat het opvalt.
Waarom verlagen vergelijkingssites de premies?
Ze verkleinen de informatieachterstand van consumenten: overstappen wordt makkelijker, dus verzekeraars moeten scherper concurreren.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2023 tijdvak 2, vraag 16: toezicht op PostNV (3p)
- 2025 tijdvak 1, vraag 5–6: vergelijkingssites (2p + 2p)
- 2018 tijdvak 2, vraag 24: informatieachterstand van de overheid (2p)
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 7 van de 8 onderzochte examenjaren (2018–2026, 2020: geen examen gehouden) — 87,5%.
- 2026 tijdvak 2: vraag 6
- 2025 tijdvak 2: vraag 18 (contextueel)
- 2025 tijdvak 1: vraag 5, 6 (contextueel)
- 2024 tijdvak 2: vraag 23
- 2024 tijdvak 1: vraag 14(sec)
- 2023 tijdvak 2: vraag 16
- 2022 tijdvak 2: vraag 9, 20
- 2021 tijdvak 2: vraag 8, 10
- 2021 tijdvak 1: vraag 9(sec)
- 2018 tijdvak 2: vraag 24 (complicatie)
- 2018 tijdvak 1: vraag 27(sec)
Ondersteunende onderwerpen
- (geen)