Prioriteit: đź”´ Hoog
In 8 van de 8 onderzochte examenjaren, vaak twee vragen tegelijk (2p elk): “Leg uit of averechtse selectie kan optreden” en “Leg uit of er sprake kan zijn van moral hazard”.
Wat moet je kunnen?
- Averechtse selectie en moral hazard onderscheiden (vóór of na de overeenkomst).
- Uitleggen waarom het in een concrete situatie wel of niet optreedt.
- Uitleggen welke maatregel (verplichting, eigen risico, bonus-malus, preventie-eis) welk probleem vermindert.
De kern
| Averechtse selectie | Moral hazard | |
|---|---|---|
| wanneer | vóór de overeenkomst | na de overeenkomst |
| informatieprobleem | verzekeraar kent het risico van de klant niet | verzekeraar ziet het gedrag van de klant niet |
| gevolg | gemiddelde premie is te hoog voor goede risico’s → zij haken af → premie stijgt verder | verzekerde wordt minder voorzichtig → schade en kosten stijgen |
| maatregel | verplichting, collectieve verzekering, premiedifferentiatie, preventie-eisen | eigen risico, eigen bijdrage, bonus-malus |
Redeneerketen averechtse selectie
- Verzekeraar kan goede en slechte risico’s niet onderscheiden → één gemiddelde premie.
- Voor goede risico’s is die premie te hoog → zij verzekeren zich niet.
- Alleen slechte risico’s blijven → kosten per verzekerde stijgen → premie omhoog → nog meer goede risico’s weg.
Geen averechtse selectie als de verzekering verplicht is: goede risico’s kunnen niet weg (2025-1 vraag 2).
Zo wordt het gevraagd
- “Leg uit of averechtse selectie kan optreden bij een woonhuisverzekering voor huizenkopers met een hypothecaire lening.” (2026-1 vraag 28).
- “Leg uit of er sprake kan zijn van moral hazard na het afsluiten van een woonhuisverzekering.” (2026-1 vraag 29).
- “Leg uit welke twee verzekeringsvoorwaarden moral hazard door leveranciers kunnen verminderen.” (2023-1 vraag 13).
- “Leg uit dat de preventie-eisen het risico op averechtse selectie verminderen.” (2024-2 vraag 24).
Uitgewerkt voorbeeld
Averechtse selectie (examenstijl, vergelijk 2019-2 vraag 7)
Helft van de mensen heeft verwachte zorgkosten van €200, de andere helft €800. De verzekeraar weet niet wie wie is.
- Gemiddelde premie: .
- Voor de €200-groep is €500 te duur: zonder verplichting zeggen zij op.
- Alleen de €800-groep blijft: de premie moet naar €800. Dit is averechtse selectie.
Met een verzekeringsplicht blijft iedereen verzekerd en blijft de premie €500.
Moral hazard (examenstijl, vergelijk 2026-1 vraag 29)
Na het afsluiten van een woonhuisverzekering sluit de eigenaar minder zorgvuldig de ramen, omdat inbraakschade toch vergoed wordt. De verzekeraar kan dat gedrag niet controleren. Een eigen risico per schade zorgt dat de eigenaar zelf ook schade heeft en weer voorzichtiger wordt.
Valkuilen
- De twee begrippen omdraaien: selectie gaat over wie zich verzekert, hazard over gedrag daarna.
- Bij “leg uit of” alleen “ja” of “nee” geven zonder het mechanisme.
- Vergeten dat verplichting averechtse selectie oplost, maar moral hazard niet.
Test jezelf
Een autoverzekeraar geeft korting na elk schadevrij jaar. Welk probleem pakt dit aan?
Moral hazard: schade veroorzaken kost je je korting (bonus-malus), dus je rijdt voorzichtiger.
Waarom treedt in de Nederlandse basiszorgverzekering geen averechtse selectie op?
De verzekering is verplicht: goede risico’s kunnen zich niet aan de verzekering onttrekken.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2026 tijdvak 1, vraag 28–29: woonhuisverzekering, beide begrippen (2p + 2p)
- 2023 tijdvak 1, vraag 13–14: kredietverzekering (2p + 2p)
- 2021 tijdvak 3, vraag 2–3: vast of variabel salaris bij voetbalspeelsters (2p + 2p)
- 2019 tijdvak 2, vraag 7–9: eigen risico in de zorg (2p per vraag)
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 8 van de 8 onderzochte examenjaren (2018–2026, 2020: geen examen gehouden) — 100%.
- 2026 tijdvak 2: vraag 9
- 2026 tijdvak 1: vraag 28, 29
- 2025 tijdvak 1: vraag 2 (+ 4 contextueel)
- 2024 tijdvak 2: vraag 24
- 2024 tijdvak 1: vraag 14, 15
- 2023 tijdvak 1: vraag 13, 14
- 2022 tijdvak 1: vraag 25
- 2021 tijdvak 3: vraag 2, 3
- 2021 tijdvak 2: vraag 8, 9
- 2019 tijdvak 2: vraag 7, 8, 9, 11
- 2019 tijdvak 1: vraag 14
- 2018 tijdvak 1: vraag 25(sec), 27