Prioriteit: đź”´ Hoog
In 7 van de 8 onderzochte examenjaren, vaak als 3-puntsvraag: “Leg dit principaal-agentprobleem uit en geef aan welke voorwaarde/clausule het kan verminderen.”
Wat moet je kunnen?
- In een context aanwijzen wie principaal en wie agent is.
- De twee voorwaarden benoemen: tegengestelde belangen en asymmetrische informatie.
- Een passende oplossing geven: prikkel in het contract, controle of toezicht.
De kern
Antwoordsjabloon (3p)
- Wie: principaal = …, agent = … (de agent handelt namens de principaal).
- Belangen: de principaal wil …, de agent wil … (tegengesteld).
- Informatie: de principaal kan niet (goed) zien wat de agent doet (asymmetrische informatie).
- Oplossing: een contract dat het belang van de agent gelijk trekt met dat van de principaal, of toezicht dat de informatieachterstand verkleint.
| Voorbeeld | Principaal | Agent |
|---|---|---|
| aandeelhouders en bestuurder | eigenaar | manager |
| overheid en geprivatiseerd bedrijf | overheid | bedrijf |
| verzekeraar en verzekerde | verzekeraar | verzekerde |
| consument en vergelijkingssite | consument | site (verdient aan provisie) |
Oplossingen: winstdeling of bonus op het juiste doel, eigen risico, verantwoordingsplicht, toezicht (bijvoorbeeld DNB of een inspectie).
Zo wordt het gevraagd
- “Beschrijf het principaal-agent probleem tussen PostNV en de overheid én leg uit hoe toezicht … dit kan verminderen” (2023-2 vraag 16, 3p).
- “Verklaar het principaal-agentprobleem en geef een mogelijke contractclausule die het oplost.” (2022-2 vraag 9, 3p).
- “Leg uit of er sprake is van een principaal-agentprobleem tussen de inspectie en de scholen.” (2025-2 vraag 18).
- “Leg uit dat er sprake kan zijn van een principaal-agentprobleem” tussen consument en vergelijkingssite (2025-1 vraag 6).
Uitgewerkt voorbeeld
Geprivatiseerde vervoerder (examenstijl, vergelijk 2019-2 vraag 12)
- De overheid (principaal) laat vervoerder Trains (agent) het spoorvervoer uitvoeren.
- De overheid wil goed en betaalbaar vervoer; Trains wil winst maximaliseren, bijvoorbeeld via hogere prijzen: tegengestelde belangen.
- De overheid kent de werkelijke kosten van Trains niet precies: asymmetrische informatie.
- Een verantwoordingsplicht bij elke prijsverhoging dwingt Trains informatie te geven, wat de informatieachterstand verkleint.
Valkuilen
- Maar Ă©Ă©n van de twee voorwaarden noemen.
- Principaal en agent verwisselen (de agent voert uit).
- Een oplossing geven die niet aansluit bij het genoemde probleem (bijvoorbeeld toezicht op iets wat de principaal al kan zien).
Test jezelf
Waarom is er geen principaal-agentprobleem als de opdrachtgever alles kan controleren?
Dan is er geen asymmetrische informatie: de agent kan niet ongemerkt zijn eigen belang dienen.
Hoe verkleint een bonus op basis van de aandelenkoers het probleem tussen aandeelhouders en bestuurder?
De bestuurder krijgt hetzelfde belang als de aandeelhouders: een hogere waarde van het bedrijf.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2023 tijdvak 2, vraag 16: PostNV en toezicht (3p)
- 2022 tijdvak 2, vraag 9: contractclausule bij CO2-opslag (3p)
- 2023 tijdvak 1, vraag 12: kredietverzekeraar (3p)
- 2022 tijdvak 1, vraag 20: uitvaartverzekering en DNB (3p)
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 7 van de 8 onderzochte examenjaren (2018–2026, 2020: geen examen gehouden) — 87,5%.
- 2026 tijdvak 2: vraag 29
- 2025 tijdvak 2: vraag 18
- 2025 tijdvak 1: vraag 6
- 2024 tijdvak 2: vraag 23
- 2023 tijdvak 2: vraag 16
- 2023 tijdvak 1: vraag 12
- 2022 tijdvak 2: vraag 9
- 2022 tijdvak 1: vraag 20
- 2021 tijdvak 1: vraag 9
- 2019 tijdvak 2: vraag 12