Prioriteit: đź”´ Hoog
In 7 van de 8 examenjaren, vaak als 3-puntsvraag: “Leg dit principaal-agentprobleem uit en geef aan welke voorwaarde/clausule het kan verminderen.”
Wat moet je kunnen?
- In een context aanwijzen wie principaal en wie agent is.
- De twee voorwaarden benoemen: tegengestelde belangen en asymmetrische informatie.
- Een passende oplossing geven: prikkel in het contract, controle of toezicht.
De kern
Antwoordsjabloon (3p)
- Wie: principaal = …, agent = … (de agent handelt namens de principaal).
- Belangen: de principaal wil …, de agent wil … (tegengesteld).
- Informatie: de principaal kan niet (goed) zien wat de agent doet (asymmetrische informatie).
- Oplossing: een contract dat het belang van de agent gelijk trekt met dat van de principaal, of toezicht dat de informatieachterstand verkleint.
| Voorbeeld | Principaal | Agent |
|---|---|---|
| aandeelhouders en bestuurder | eigenaar | manager |
| overheid en geprivatiseerd bedrijf | overheid | bedrijf |
| verzekeraar en verzekerde | verzekeraar | verzekerde |
| consument en vergelijkingssite | consument | site (verdient aan provisie) |
Oplossingen: winstdeling of bonus op het juiste doel, eigen risico, verantwoordingsplicht, toezicht (bijvoorbeeld DNB of een inspectie).
Zo wordt het gevraagd
- “Beschrijf het principaal-agent probleem tussen PostNV en de overheid én leg uit hoe toezicht … dit kan verminderen” (2023-2 vraag 16, 3p).
- “Verklaar het principaal-agentprobleem en geef een mogelijke contractclausule die het oplost.” (2022-2 vraag 9, 3p).
- “Leg uit of er sprake is van een principaal-agentprobleem tussen de inspectie en de scholen.” (2025-2 vraag 18).
- “Leg uit dat er sprake kan zijn van een principaal-agentprobleem” tussen consument en vergelijkingssite (2025-1 vraag 6).
Zo formuleer je het antwoord. Werk in drie stappen met de context: (1) wie is de principaal en wie de agent, en wat wil elk (tegengestelde belangen); (2) de principaal kan niet zien of de agent in zijn belang handelt (asymmetrische informatie); (3) bij een 3-puntsvraag: welke maatregel (toezicht, clausule, verzekeringsvoorwaarde) de informatieachterstand of de belangentegenstelling verkleint.
Zo scoor je de punten. 1p per stap: bij 2023-2 vraag 16 en 2022-2 vraag 9 (3p) 1p voor de rollen met tegengestelde belangen, 1p voor de asymmetrische informatie en 1p voor de maatregel. Een 2-puntsvraag (2025-2 vraag 18) mist alleen de maatregel.
Uitgewerkt voorbeeld
Geprivatiseerde vervoerder (examenstijl, vergelijk 2019-2 vraag 12)
- De overheid (principaal) laat vervoerder Trains (agent) het spoorvervoer uitvoeren.
- De overheid wil goed en betaalbaar vervoer; Trains wil winst maximaliseren, bijvoorbeeld via hogere prijzen: tegengestelde belangen.
- De overheid kent de werkelijke kosten van Trains niet precies: asymmetrische informatie.
- Een verantwoordingsplicht bij elke prijsverhoging dwingt Trains informatie te geven, wat de informatieachterstand verkleint.
Valkuilen
- Maar één van de twee voorwaarden noemen.
- Principaal en agent verwisselen (de agent voert uit).
- Een oplossing geven die niet aansluit bij het genoemde probleem (bijvoorbeeld toezicht op iets wat de principaal al kan zien).
Test jezelf
Waarom is er geen principaal-agentprobleem als de opdrachtgever alles kan controleren?
Dan is er geen asymmetrische informatie: de agent kan niet ongemerkt zijn eigen belang dienen.
Hoe verkleint een bonus op basis van de aandelenkoers het probleem tussen aandeelhouders en bestuurder?
De bestuurder krijgt hetzelfde belang als de aandeelhouders: een hogere waarde van het bedrijf.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 7 van de 8 examenjaren — 87,5%.
Examen Vraag Antwoord 2026 tijdvak 2 vraag 29 · 3 punten antwoord 2025 tijdvak 1 vraag 6 · 2 punten antwoord 2025 tijdvak 2 vraag 18 · 2 punten antwoord 2024 tijdvak 2 vraag 23 · 3 punten antwoord 2023 tijdvak 1 vraag 12 · 3 punten antwoord 2023 tijdvak 2 vraag 16 · 3 punten antwoord 2022 tijdvak 1 vraag 20 · 3 punten antwoord 2022 tijdvak 2 vraag 9 · 3 punten antwoord 2021 tijdvak 1 vraag 9 · 4 punten antwoord 2019 tijdvak 2 vraag 12 · 3 punten antwoord Toelichting per vindplaats