Prioriteit: 🔴 Hoog

In 6 van de 8 examenjaren, als rekenvraag met schijven en heffingskorting (2–3p) of als redenering over nivellering en arbeidsprikkels.

Wat moet je kunnen?

  • Belasting berekenen met schijven, vrijstelling en heffingskorting.
  • Gemiddeld en marginaal tarief berekenen en onderscheiden.
  • Een stelsel typeren als progressief, proportioneel of degressief.
  • Het effect op nivellering en op de prikkel om te werken uitleggen.

De kern

BegripFormule of betekenis
gemiddeld tarief
marginaal tariefbelasting over de laatst verdiende euro
progressiefgemiddeld tarief stijgt met het inkomen
proportioneelgemiddeld tarief is gelijk
degressiefgemiddeld tarief daalt
heffingskortingvast bedrag dat van de belasting af gaat → werkt nivellerend
aftrekpostverlaagt het belastbaar inkomen → levert meer op bij een hoog marginaal tarief
belastingwigloonkosten werkgever − netto loon werknemer
  • Vlaktaks (één tarief) met een heffingskorting is toch progressief: het gemiddelde tarief stijgt met het inkomen.
  • Hoog marginaal tarief → meer werken levert netto weinig op → minder arbeidsaanbod.
  • Progressieve belasting is ook een automatische stabilisator (zie Automatische stabilisatoren).

Zo wordt het gevraagd

  • “Leg uit dat de hervorming van het stelsel van inkomstenbelasting leidt tot een denivellering van de secundaire inkomens” (2026-1 vraag 11).
  • “Toon met een berekening aan dat deze persoon meer dan € 100 per jaar betaalt aan waterbelasting” (2025-2 vraag 28, 3p).
  • “Bereken het belastingvoordeel door de stelselherziening voor de modale werknemer” (2022-3 vraag 25, 3p).
  • “Is de dividendbelasting in 2019 een voorbeeld van een degressieve, een progressieve of een proportionele belasting? Motiveer je keuze.” (2021-2 vraag 21).

Zo formuleer je het antwoord. Rekenvraag met schijven: eerst het belastbare bedrag (na aftrekposten), dan per schijf bedrag × tarief, optellen, en pas daarna de heffingskorting aftrekken. Zet bij elke stap wat je berekent. Uitlegvraag over nivellering: benoem welke groep procentueel meer of minder belasting gaat betalen en wat dat doet met de secundaire inkomens.

Zo scoor je de punten. 1p per rekenstap: bij 2025-2 vraag 28 (3p) 1p voor het belastbare bedrag, 1p voor de belasting per schijf en 1p voor het bedrag na heffingskorting. Bij 2026-1 vraag 11 1p voor de verandering van de belastingdruk per groep en 1p voor het gevolg voor de secundaire inkomens.

Uitgewerkt voorbeeld

Schijven en heffingskorting

Tarief 20% tot €20.000, 40% daarboven; heffingskorting €2.000.

  • Inkomen €50.000: → gemiddeld tarief 28%, marginaal 40%
  • Inkomen €15.000: → gemiddeld tarief 6,7%, marginaal 20%

Het gemiddelde tarief stijgt met het inkomen: het stelsel is progressief.

Valkuilen

  • Het hoogste tarief over het hele inkomen berekenen in plaats van per schijf.
  • Heffingskorting van het inkomen aftrekken in plaats van van de belasting.
  • Progressief afleiden uit het marginale tarief in plaats van het gemiddelde.
  • Vergeten dat een aftrekpost hogere inkomens meer voordeel geeft.

Test jezelf

Examenvragen om te oefenen


Ondersteunende onderwerpen

Onderwerpen die dit ondersteunt

  • (geen)