Prioriteit: 🔴 Hoog
In 6 van de 8 examenjaren, als rekenvraag met schijven en heffingskorting (2–3p) of als redenering over nivellering en arbeidsprikkels.
Wat moet je kunnen?
- Belasting berekenen met schijven, vrijstelling en heffingskorting.
- Gemiddeld en marginaal tarief berekenen en onderscheiden.
- Een stelsel typeren als progressief, proportioneel of degressief.
- Het effect op nivellering en op de prikkel om te werken uitleggen.
De kern
| Begrip | Formule of betekenis |
|---|---|
| gemiddeld tarief | |
| marginaal tarief | belasting over de laatst verdiende euro |
| progressief | gemiddeld tarief stijgt met het inkomen |
| proportioneel | gemiddeld tarief is gelijk |
| degressief | gemiddeld tarief daalt |
| heffingskorting | vast bedrag dat van de belasting af gaat → werkt nivellerend |
| aftrekpost | verlaagt het belastbaar inkomen → levert meer op bij een hoog marginaal tarief |
| belastingwig | loonkosten werkgever − netto loon werknemer |
- Vlaktaks (één tarief) met een heffingskorting is toch progressief: het gemiddelde tarief stijgt met het inkomen.
- Hoog marginaal tarief → meer werken levert netto weinig op → minder arbeidsaanbod.
- Progressieve belasting is ook een automatische stabilisator (zie Automatische stabilisatoren).
Zo wordt het gevraagd
- “Leg uit dat de hervorming van het stelsel van inkomstenbelasting leidt tot een denivellering van de secundaire inkomens” (2026-1 vraag 11).
- “Toon met een berekening aan dat deze persoon meer dan € 100 per jaar betaalt aan waterbelasting” (2025-2 vraag 28, 3p).
- “Bereken het belastingvoordeel door de stelselherziening voor de modale werknemer” (2022-3 vraag 25, 3p).
- “Is de dividendbelasting in 2019 een voorbeeld van een degressieve, een progressieve of een proportionele belasting? Motiveer je keuze.” (2021-2 vraag 21).
Zo formuleer je het antwoord. Rekenvraag met schijven: eerst het belastbare bedrag (na aftrekposten), dan per schijf bedrag × tarief, optellen, en pas daarna de heffingskorting aftrekken. Zet bij elke stap wat je berekent. Uitlegvraag over nivellering: benoem welke groep procentueel meer of minder belasting gaat betalen en wat dat doet met de secundaire inkomens.
Zo scoor je de punten. 1p per rekenstap: bij 2025-2 vraag 28 (3p) 1p voor het belastbare bedrag, 1p voor de belasting per schijf en 1p voor het bedrag na heffingskorting. Bij 2026-1 vraag 11 1p voor de verandering van de belastingdruk per groep en 1p voor het gevolg voor de secundaire inkomens.
Uitgewerkt voorbeeld
Schijven en heffingskorting
Tarief 20% tot €20.000, 40% daarboven; heffingskorting €2.000.
- Inkomen €50.000: → gemiddeld tarief 28%, marginaal 40%
- Inkomen €15.000: → gemiddeld tarief 6,7%, marginaal 20%
Het gemiddelde tarief stijgt met het inkomen: het stelsel is progressief.
Valkuilen
- Het hoogste tarief over het hele inkomen berekenen in plaats van per schijf.
- Heffingskorting van het inkomen aftrekken in plaats van van de belasting.
- Progressief afleiden uit het marginale tarief in plaats van het gemiddelde.
- Vergeten dat een aftrekpost hogere inkomens meer voordeel geeft.
Test jezelf
Waarom is een vlaktaks met heffingskorting progressief?
De korting is een vast bedrag: bij een laag inkomen is dat een groot deel van de belasting, dus het gemiddelde tarief stijgt met het inkomen.
Wat gebeurt er met de prikkel om extra uren te werken als het marginale tarief stijgt?
Die wordt kleiner: van elke extra euro houd je minder over.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 6 van de 8 examenjaren — 75%.
Examen Vraag Antwoord 2026 tijdvak 1 vraag 11 · 2 punten antwoord 2025 tijdvak 2 vraag 28 · 3 punten antwoord 2025 tijdvak 2 vraag 29 · 2 punten antwoord 2024 tijdvak 1 vraag 10 · 2 punten antwoord 2024 tijdvak 2 vraag 7 · 2 punten antwoord 2022 tijdvak 2 vraag 2 · 2 punten antwoord 2022 tijdvak 2 vraag 14 · 2 punten antwoord 2022 tijdvak 2 vraag 15 · 2 punten antwoord 2022 tijdvak 3 vraag 24 · 2 punten antwoord 2022 tijdvak 3 vraag 25 · 3 punten antwoord 2022 tijdvak 3 vraag 26 · 2 punten antwoord 2021 tijdvak 1 vraag 26 · 2 punten antwoord 2021 tijdvak 2 vraag 5 · 2 punten antwoord 2021 tijdvak 2 vraag 21 · 2 punten antwoord 2018 tijdvak 1 vraag 19 · 2 punten antwoord 2018 tijdvak 1 vraag 20 · 2 punten antwoord 2018 tijdvak 1 vraag 21 · 2 punten antwoord 2018 tijdvak 2 vraag 16 · 2 punten antwoord Toelichting per vindplaats
Ondersteunende onderwerpen
Onderwerpen die dit ondersteunt
- (geen)