Prioriteit: đź”´ Hoog

In 8 van de 8 examenjaren, 1 tot 3 vragen per tijdvak: “Leg met behulp van twee kenmerken uit van welke marktvorm er sprake is” of de gevolgen van meer of minder concurrentie.

Wat moet je kunnen?

  • Een marktvorm herkennen met twee kenmerken.
  • Uitleggen wat meer concurrentie doet met prijs, afzet, surplus en groei.
  • Marktconcentratie meten met de Herfindahl-Hirschman-index.
  • Strategisch gedrag bij oligopolie herkennen (toetredingsdrempels, limit pricing).

De kern

MarktvormAanbiedersProductToetredingMarktmacht
volkomen concurrentieheel veelhomogeenvrijgeen: prijsnemer
monopolistische concurrentieveelheterogeenvrij/beperktklein
oligopolieweinighomogeen of heterogeenbeperktgroot; bedrijven reageren op elkaar
monopolieéén–geblokkeerdmaximaal
  • Meer concurrentie → prijs daalt naar de kosten, afzet stijgt, consumentensurplus en doelmatigheid stijgen.
  • Minder concurrentie → de vraag naar het ene bedrijf wordt minder prijselastisch → prijsverhoging kan de omzet verhogen (zie Prijselasticiteit van de vraag).
  • HHI = som van de gekwadrateerde marktaandelen (in %); hoger = meer concentratie.

Zo wordt het gevraagd

  • “Leg met behulp van twee kenmerken uit van welke marktvorm er sprake is bij kaphout” (2026-1 vraag 16).
  • “Leg uit dat de niet-kostendekkende prijs de opkomst van concurrenten heeft afgeremd” (2023-1 vraag 2).
  • “Toon de conclusie van de NCA aan met een berekening” met de Herfindahl-Hirschman-index (2019-2 vraag 16).
  • “Leg met behulp van figuur 1 uit dat marktwerking tot een lagere premie kan leiden.” (2025-1 vraag 10).

Zo formuleer je het antwoord. Noem twee kenmerken uit de context (aantal aanbieders, homogeen of heterogeen product, toetredingsdrempels) en trek dan de conclusie over de marktvorm met de juiste naam. Bij de gevolgen van concurrentie schrijf je de keten: meer concurrentie → druk op kosten of prijs → lagere prijs of premie.

Zo scoor je de punten. 2p: 1p voor twee juiste kenmerken en 1p voor de conclusie over de marktvorm (2026-1 vraag 16). Bij 2019-2 vraag 16 1p voor de HHI-berekening en 1p voor de vergelijking met de grens van 2.000.

Uitgewerkt voorbeeld

HHI (examenstijl, vergelijk 2019-2 vraag 16)

Vier bezorgbedrijven met marktaandelen 40%, 30%, 20% en 10%. 3000 Ligt de grens voor zorgen over concentratie bij 2000, dan is deze markt sterk geconcentreerd. Vier gelijke bedrijven van 25% geven een HHI van 2500.

Marktvorm herkennen (examenstijl, vergelijk 2026-1 vraag 16)

Kaphout: veel kleine aanbieders, het hout is overal hetzelfde (homogeen), iedereen kan gaan kappen. Twee kenmerken: veel aanbieders en homogeen product → volkomen concurrentie.

Valkuilen

  • Maar één kenmerk noemen als er twee gevraagd worden.
  • Oligopolie alleen koppelen aan heterogene producten (het kan ook homogeen zijn, zoals staal).
  • Marktaandelen als decimalen kwadrateren (0,4² in plaats van 40²) en dan met de grens van 2000 vergelijken.

Test jezelf

Examenvragen om te oefenen


Ondersteunende onderwerpen

  • (geen)

Onderwerpen die dit ondersteunt