Prioriteit: đź”´ Hoog
In 8 van de 8 onderzochte examenjaren, 1 tot 3 vragen per tijdvak: “Leg met behulp van twee kenmerken uit van welke marktvorm er sprake is” of de gevolgen van meer of minder concurrentie.
Wat moet je kunnen?
- Een marktvorm herkennen met twee kenmerken.
- Uitleggen wat meer concurrentie doet met prijs, afzet, surplus en groei.
- Marktconcentratie meten met de Herfindahl-Hirschman-index.
- Strategisch gedrag bij oligopolie herkennen (toetredingsdrempels, limit pricing).
De kern
| Marktvorm | Aanbieders | Product | Toetreding | Marktmacht |
|---|---|---|---|---|
| volkomen concurrentie | heel veel | homogeen | vrij | geen: prijsnemer |
| monopolistische concurrentie | veel | heterogeen | vrij/beperkt | klein |
| oligopolie | weinig | homogeen of heterogeen | beperkt | groot; bedrijven reageren op elkaar |
| monopolie | één | – | geblokkeerd | maximaal |
- Meer concurrentie → prijs daalt naar de kosten, afzet stijgt, consumentensurplus en doelmatigheid stijgen.
- Minder concurrentie → de vraag naar het ene bedrijf wordt minder prijselastisch → prijsverhoging kan de omzet verhogen (zie Prijselasticiteit van de vraag).
- HHI = som van de gekwadrateerde marktaandelen (in %); hoger = meer concentratie.
Zo wordt het gevraagd
- “Leg met behulp van twee kenmerken uit van welke marktvorm er sprake is bij kaphout” (2026-1 vraag 16).
- “Leg uit dat de niet-kostendekkende prijs de opkomst van concurrenten heeft afgeremd” (2023-1 vraag 2).
- “Toon de conclusie van de NCA aan met een berekening” met de Herfindahl-Hirschman-index (2019-2 vraag 16).
- “Leg met behulp van figuur 1 uit dat marktwerking tot een lagere premie kan leiden.” (2025-1 vraag 10).
Uitgewerkt voorbeeld
HHI (examenstijl, vergelijk 2019-2 vraag 16)
Vier bezorgbedrijven met marktaandelen 40%, 30%, 20% en 10%. 3000 Ligt de grens voor zorgen over concentratie bij 2000, dan is deze markt sterk geconcentreerd. Vier gelijke bedrijven van 25% geven een HHI van 2500.
Marktvorm herkennen (examenstijl, vergelijk 2026-1 vraag 16)
Kaphout: veel kleine aanbieders, het hout is overal hetzelfde (homogeen), iedereen kan gaan kappen. Twee kenmerken: veel aanbieders en homogeen product → volkomen concurrentie.
Valkuilen
- Maar Ă©Ă©n kenmerk noemen als er twee gevraagd worden.
- Oligopolie alleen koppelen aan heterogene producten (het kan ook homogeen zijn, zoals staal).
- Marktaandelen als decimalen kwadrateren (0,4² in plaats van 40²) en dan met de grens van 2000 vergelijken.
Test jezelf
Waarom is een bedrijf bij volkomen concurrentie prijsnemer?
Het product is homogeen en er zijn veel aanbieders: vraagt het meer dan de marktprijs, dan koopt niemand bij hem.
Wat gebeurt er met de prijselasticiteit van de vraag naar Ă©Ă©n bedrijf als concurrenten verdwijnen?
Die wordt kleiner (minder elastisch): er zijn minder substituten.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2023 tijdvak 1, vraag 2–3: streamingdienst, toetreding en elasticiteit (2p + 3p)
- 2019 tijdvak 2, vraag 16 en 18: HHI en marktmacht bij bezorging (2p + 2p)
- 2026 tijdvak 1, vraag 16: marktvorm kaphout (2p)
- 2022 tijdvak 1, vraag 28: prijs laag houden tegen toetreders (2p)
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 8 van de 8 onderzochte examenjaren (2018–2026, 2020: geen examen gehouden) — 100%.
- 2026 tijdvak 2: vraag 13, 17
- 2026 tijdvak 1: vraag 16
- 2025 tijdvak 2: vraag 6, 14
- 2025 tijdvak 1: vraag 10, 15 (contextueel)
- 2024 tijdvak 2: vraag 1
- 2024 tijdvak 1: vraag 23
- 2023 tijdvak 1: vraag 2, 3
- 2022 tijdvak 2: vraag 4
- 2022 tijdvak 1: vraag 9, 28
- 2021 tijdvak 3: vraag 14, 20
- 2019 tijdvak 2: vraag 16, 18, 21
- 2019 tijdvak 1: vraag 21
- 2018 tijdvak 2: vraag 4
Ondersteunende onderwerpen
- (geen)