Prioriteit: đź”´ Hoog
In 8 van de 8 examenjaren, 1 tot 3 vragen per tijdvak: “Leg met behulp van twee kenmerken uit van welke marktvorm er sprake is” of de gevolgen van meer of minder concurrentie.
Wat moet je kunnen?
- Een marktvorm herkennen met twee kenmerken.
- Uitleggen wat meer concurrentie doet met prijs, afzet, surplus en groei.
- Marktconcentratie meten met de Herfindahl-Hirschman-index.
- Strategisch gedrag bij oligopolie herkennen (toetredingsdrempels, limit pricing).
De kern
| Marktvorm | Aanbieders | Product | Toetreding | Marktmacht |
|---|---|---|---|---|
| volkomen concurrentie | heel veel | homogeen | vrij | geen: prijsnemer |
| monopolistische concurrentie | veel | heterogeen | vrij/beperkt | klein |
| oligopolie | weinig | homogeen of heterogeen | beperkt | groot; bedrijven reageren op elkaar |
| monopolie | één | – | geblokkeerd | maximaal |
- Meer concurrentie → prijs daalt naar de kosten, afzet stijgt, consumentensurplus en doelmatigheid stijgen.
- Minder concurrentie → de vraag naar het ene bedrijf wordt minder prijselastisch → prijsverhoging kan de omzet verhogen (zie Prijselasticiteit van de vraag).
- HHI = som van de gekwadrateerde marktaandelen (in %); hoger = meer concentratie.
Zo wordt het gevraagd
- “Leg met behulp van twee kenmerken uit van welke marktvorm er sprake is bij kaphout” (2026-1 vraag 16).
- “Leg uit dat de niet-kostendekkende prijs de opkomst van concurrenten heeft afgeremd” (2023-1 vraag 2).
- “Toon de conclusie van de NCA aan met een berekening” met de Herfindahl-Hirschman-index (2019-2 vraag 16).
- “Leg met behulp van figuur 1 uit dat marktwerking tot een lagere premie kan leiden.” (2025-1 vraag 10).
Zo formuleer je het antwoord. Noem twee kenmerken uit de context (aantal aanbieders, homogeen of heterogeen product, toetredingsdrempels) en trek dan de conclusie over de marktvorm met de juiste naam. Bij de gevolgen van concurrentie schrijf je de keten: meer concurrentie → druk op kosten of prijs → lagere prijs of premie.
Zo scoor je de punten. 2p: 1p voor twee juiste kenmerken en 1p voor de conclusie over de marktvorm (2026-1 vraag 16). Bij 2019-2 vraag 16 1p voor de HHI-berekening en 1p voor de vergelijking met de grens van 2.000.
Uitgewerkt voorbeeld
HHI (examenstijl, vergelijk 2019-2 vraag 16)
Vier bezorgbedrijven met marktaandelen 40%, 30%, 20% en 10%. 3000 Ligt de grens voor zorgen over concentratie bij 2000, dan is deze markt sterk geconcentreerd. Vier gelijke bedrijven van 25% geven een HHI van 2500.
Marktvorm herkennen (examenstijl, vergelijk 2026-1 vraag 16)
Kaphout: veel kleine aanbieders, het hout is overal hetzelfde (homogeen), iedereen kan gaan kappen. Twee kenmerken: veel aanbieders en homogeen product → volkomen concurrentie.
Valkuilen
- Maar één kenmerk noemen als er twee gevraagd worden.
- Oligopolie alleen koppelen aan heterogene producten (het kan ook homogeen zijn, zoals staal).
- Marktaandelen als decimalen kwadrateren (0,4² in plaats van 40²) en dan met de grens van 2000 vergelijken.
Test jezelf
Waarom is een bedrijf bij volkomen concurrentie prijsnemer?
Het product is homogeen en er zijn veel aanbieders: vraagt het meer dan de marktprijs, dan koopt niemand bij hem.
Wat gebeurt er met de prijselasticiteit van de vraag naar één bedrijf als concurrenten verdwijnen?
Die wordt kleiner (minder elastisch): er zijn minder substituten.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 8 van de 8 examenjaren — 100%.
Examen Vraag Antwoord 2026 tijdvak 1 vraag 16 · 2 punten antwoord 2026 tijdvak 2 vraag 13 · 1 punt antwoord 2026 tijdvak 2 vraag 17 · 2 punten antwoord 2025 tijdvak 1 vraag 10 · 2 punten antwoord 2025 tijdvak 1 vraag 15 · 2 punten antwoord 2025 tijdvak 2 vraag 6 · 2 punten antwoord 2025 tijdvak 2 vraag 14 · 2 punten antwoord 2024 tijdvak 1 vraag 23 · 2 punten antwoord 2024 tijdvak 2 vraag 1 · 1 punt antwoord 2023 tijdvak 1 vraag 2 · 2 punten antwoord 2023 tijdvak 1 vraag 3 · 3 punten antwoord 2022 tijdvak 1 vraag 9 · 2 punten antwoord 2022 tijdvak 1 vraag 28 · 2 punten antwoord 2022 tijdvak 2 vraag 4 · 2 punten antwoord 2021 tijdvak 3 vraag 14 · 2 punten antwoord 2021 tijdvak 3 vraag 20 · 2 punten antwoord 2019 tijdvak 1 vraag 21 · 1 punt antwoord 2019 tijdvak 2 vraag 16 · 2 punten antwoord 2019 tijdvak 2 vraag 18 · 2 punten antwoord 2019 tijdvak 2 vraag 21 · 2 punten antwoord 2018 tijdvak 2 vraag 4 · 2 punten antwoord Toelichting per vindplaats
- 2026 tijdvak 2: vraag 13, 17
- 2026 tijdvak 1: vraag 16
- 2025 tijdvak 2: vraag 6, 14
- 2025 tijdvak 1: vraag 10, 15 (contextueel)
- 2024 tijdvak 2: vraag 1
- 2024 tijdvak 1: vraag 23
- 2023 tijdvak 1: vraag 2, 3
- 2022 tijdvak 2: vraag 4
- 2022 tijdvak 1: vraag 9, 28
- 2021 tijdvak 3: vraag 14, 20
- 2019 tijdvak 2: vraag 16, 18, 21
- 2019 tijdvak 1: vraag 21
- 2018 tijdvak 2: vraag 4
Ondersteunende onderwerpen
- (geen)