Prioriteit: 🟢 Laag
In 2 van de 8 examenjaren (2021, 2024) direct; het idee komt terug bij monopolie, heffingen en octrooien.
Wat moet je kunnen?
- Het welvaartsverlies door marktmacht aanwijzen en berekenen.
- Onderscheid maken tussen verlies (driehoek) en herverdeling (rechthoek).
De kern
- Harberger-driehoek: tussen de afzet bij marktmacht en de afzet bij volkomen concurrentie, onder de vraaglijn en boven de MK-lijn.
- Oppervlakte: (bij constante MK).
- De rechthoek tussen en MK bij is geen verlies maar een overdracht van consument naar producent.
- Zie Totaal surplus en Pareto-efficiëntie.

Zo wordt het gevraagd
- “Leg beide argumenten van de conclusie van de redactrice uit.” over marktmacht van zorgverzekeraars en ziekenhuizen (2021-3 vraag 20)
Zo formuleer je het antwoord. Werk elk argument uit als keten: minder marktmacht of meer aanbieders → hogere kosten per eenheid of zwakkere onderhandelingspositie → hogere prijs → gevolg voor de consument (premie, betaalbaarheid).
Zo scoor je de punten. 1p per volledig uitgelegd argument (2021-3 vraag 20). Bij een arceervraag 1p per juist gearceerde figuur (2024-1 vraag 4).
Valkuilen
- De hele winst van de monopolist als welvaartsverlies zien.
- De driehoek tot de prijsas doortrekken.
Test jezelf
Vraag , . Bereken het welvaartsverlies bij monopolie.
Volkomen concurrentie: . Monopolie: , . Verlies: .
Waarom ontstaat er welvaartsverlies bij marktmacht?
Er worden eenheden niet geproduceerd waarvoor de betalingsbereidheid hoger is dan de marginale kosten.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vraag uit een echt examen
- 2024 tijdvak 1, vraag 4: heffingsopbrengst en doelmatigheidsverlies arceren (2p)
Alle vindplaatsen
Ondersteunende onderwerpen
- Marktvormen
- Totaal surplus en Pareto-efficiëntie
- Overheidsingrijpen — heffingen en subsidies
- Prijs- en afzetbepaling per marktvorm